Cần Thơ thúc đẩy nuôi thủy sản ít chất thải, giảm áp lực môi trường

Áp lực xử lý chất thải

Theo Chi cục Thủy sản và Kiểm ngư TP. Cần Thơ, chất thải rắn phát sinh trong nuôi trồng thủy sản trên địa bàn khá đa dạng. Đáng quan tâm nhất là bùn thải và chất hữu cơ từ đáy ao ở các mô hình nuôi thâm canh, mật độ cao.

Nghiên cứu của Dự án “Tăng cường năng lực chuyển đổi năng lượng tái tạo và quản lý chất thải vì môi trường bền vững ở ĐBSCL” (Dự án K1) do Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Cần Thơ phối hợp với Tổ chức ActionAid Quốc tế tại Việt Nam thực hiện cho thấy, trong mỗi vụ nuôi tôm thâm canh, lượng bùn thải đáy ao phát sinh khoảng 123-151 tấn/ha. Nếu không được thu gom, xử lý phù hợp, lượng bùn này có thể làm suy giảm chất lượng môi trường và gia tăng nguy cơ phát sinh, lây lan dịch bệnh.

Bên cạnh đó, nước thải từ ao nuôi cũng tạo áp lực không nhỏ, khi chứa chất hữu cơ, chất dinh dưỡng. Việc xả trực tiếp ra kênh, rạch tự nhiên không chỉ ảnh hưởng nguồn nước mà còn có thể tác động ngược trở lại các vùng nuôi lân cận.

Ngoài ra, chất thải nhựa như: bao bì thức ăn, túi, chai lọ, dây, lưới và các vật tư sử dụng trong quá trình nuôi cũng rất khó phân hủy.

Ông Đồ Văn Thừa, Phó Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản và Kiểm ngư TP. Cần Thơ cho biết, thực tế phương pháp xử lý chất thải hiện nay vẫn còn nhiều hạn chế. Nhiều hộ nuôi nhỏ lẻ vẫn có thói quen sục bùn đáy ao, xả trực tiếp ra sông, rạch tự nhiên gây ô nhiễm hữu cơ và dịch bệnh lan rộng.

Còn tại các vùng nuôi thâm canh, nhất là khu vực nuôi tôm thẻ chân trắng công nghệ cao, mặc dù có môi trường tốt hơn nhưng áp lực xử lý bùn thải khô vẫn còn rất lớn.

Chuyển từ xử lý sang phòng ngừa

Bên lề hội thảo “Tăng cường quản lý chất thải rắn trong nuôi trồng thủy sản vùng ĐBSCL” diễn ra tại TP. Cần Thơ vào ngày 12/8, bà Quách Thị Thanh Bình, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Cần Thơ cho biết, chất thải nuôi trồng thủy sản đang là vấn đề cần được quan tâm, nhất là khi quy mô nuôi thâm canh, bán thâm canh và công nghệ cao ngày càng phát triển.

Bà Bình nhấn mạnh: “Cần chuyển từ tư duy xử lý chất thải sau khi phát sinh sang giảm phát sinh và tái sử dụng chất thải ngay từ trong quy trình sản xuất”.

Với hướng tiếp cận này, Cần Thơ đã định hướng thực hiện đồng bộ vừa phòng ngừa, thu gom, xử lý đến tái sử dụng chất thải nuôi trồng thủy sản.

Một trong những giải pháp đã được triển khai là ứng dụng công nghệ xử lý chất thải ngay tại cơ sở nuôi. Năm 2024, trong khuôn khổ Dự án K1, Cần Thơ đã triển khai 28 mô hình ứng dụng hệ thống biogas trong xử lý chất thải nuôi trồng thủy sản. Công nghệ này góp phần phân hủy chất hữu cơ trong bùn thải, tạo nguồn năng lượng và phân bón, qua đó giảm lượng chất thải xả trực tiếp ra môi trường. Ngoài ra, mô hình còn mang lại lợi ích kinh tế khi giúp hộ nuôi giảm một phần chi phí nhiên liệu.

Phó Giám đốc Sở này cho biết, Đề án bảo vệ môi trường trong lĩnh vực thủy sản TP. Cần Thơ giai đoạn 2026-2030 xác định, việc xây dựng các mô hình quản lý chất thải tại vùng nuôi và cơ sở nuôi là nhiệm vụ quan trọng. Thời gian tới ngành nông nghiệp và môi trường thành phố sẽ tập trung vào 4 nhóm giải pháp chính.

Trước hết là khuyến khích người nuôi chuyển đổi phương thức sản xuất sang các mô hình ít phát thải, tiết kiệm nước, thức ăn và giảm sử dụng hóa chất. Các mô hình sinh thái, hữu cơ, tôm - lúa, tôm - rừng, cá - lúa và nuôi kết hợp đa loài được định hướng phát triển phù hợp với từng vùng sinh thái. Trong đó, Cần Thơ đã xây dựng kế hoạch phát triển vùng tôm - lúa giai đoạn 2026-2030 theo hướng an toàn, bền vững và thích ứng biến đổi khí hậu.

Địa phương sẽ đẩy mạnh khoa học công nghệ và chuyển đổi số, ứng dụng cảm biến, IoT, hệ thống giám sát ao nuôi, tự động hóa, RAS, biofloc…nhằm kiểm soát tốt hơn môi trường ao nuôi và hạn chế chất thải phát sinh.

Bên cạnh đó, tăng cường quản lý môi trường, quan trắc và hướng dẫn người nuôi thực hiện phân loại, thu gom, xử lý chất thải đúng quy định. Đây là khâu có ý nghĩa quyết định đối với việc hạn chế chất thải phát tán ra môi trường tự nhiên.

Thành phố cũng sẽ xây dựng chuỗi giá trị tuần hoàn trong nuôi thủy sản, kết nối từ con giống, thức ăn, nuôi trồng, thu hoạch, chế biến đến xử lý và tái sử dụng phụ phẩm.

Mục tiêu Cần Thơ hướng đến không chỉ là giảm lượng chất thải phải xử lý, mà còn thay đổi cách nhìn nhận về chất thải trong nuôi trồng thủy sản. Khi phụ phẩm, bùn thải và các nguồn nguyên liệu có khả năng tái chế được tận dụng, chất thải của khâu này có thể trở thành đầu vào của khâu khác, qua đó giảm chi phí sản xuất, hạn chế ô nhiễm, nâng cao giá trị sản phẩm và tăng thu nhập cho người nuôi.