Cây na, nhãn, vải cần cắt tỉa vào thời điểm nào?

Na (mãng cầu ta), nhãn và vải đều nên cắt tỉa chính ngay sau thu hoạch để tạo tán và nuôi lứa cành mới làm cành mẹ cho vụ sau, kết hợp tỉa bổ sung khi cây ra đọt (bỏ bớt đọt yếu, giữ đọt khỏe). Riêng na còn có đợt cắt tỉa – đốn để điều khiển ra hoa (na ra hoa trên cành mới sau khi tỉa, nên thời điểm tỉa quyết định thời điểm ra hoa, có thể dùng để làm na trái vụ). Nhãn, vải cần tỉa xong sớm sau thu hoạch để cành mới kịp già trước mùa đông (giai đoạn cần lạnh/khô để phân hóa mầm hoa); tỉa muộn cây dễ ra đọt đông, khó ra hoa.

Nguyên tắc chung khi cắt tỉa

• Cắt bỏ: cành khô, cành gãy, cành sâu bệnh, cành vượt, cành mọc chen chúc trong tán, cành tăm, cành sát đất.
• Tạo tán thông thoáng, hình mâm xôi hoặc hình chữ U, cho ánh sáng vào giữa tán.
• Khống chế chiều cao để dễ chăm sóc, thu hoạch.
• Dụng cụ sắc, sạch; quét thuốc hoặc vôi lên vết cắt lớn.
• Tỉa vào ngày khô ráo.

Na (mãng cầu ta)

• Đặc điểm: ra hoa trên cành mới; sau khi tỉa và có lá mới thì nụ hoa xuất hiện.
• Thời điểm:
  • Tỉa sau thu hoạch để dưỡng cây.
  • Tỉa điều khiển ra hoa: thường tỉa vào cuối mùa khô – đầu mùa mưa (vụ chính); muốn có trái vụ thì tỉa ở thời điểm khác, kết hợp tưới, bón phân theo kỹ thuật.
• Cách tỉa: cắt ngắn cành mang trái vụ trước, giữ lại cành bánh tẻ khỏe; có thể tuốt lá để kích thích ra mầm hoa (theo kỹ thuật địa phương).
• Sau tỉa: bón phân, tưới để cây ra cành mới, ra hoa đồng loạt.

Nhãn

• Thời điểm chính: ngay sau thu hoạch (càng sớm càng tốt).
• Mục tiêu: cây ra 2–3 đợt lộc thu khỏe, đủ già trước mùa đông để phân hóa mầm hoa.
• Cách tỉa: cắt bỏ cành đã mang quả (cắt ngắn), cành sâu bệnh, cành trong tán; tỉa thưa lộc mới, mỗi cành chỉ giữ một vài lộc khỏe.
• Tránh: tỉa muộn, bón đạm muộn làm cây ra lộc đông (khó ra hoa).

Vải

• Thời điểm chính: ngay sau thu hoạch (vải thu hoạch sớm, cần tỉa sớm).
• Mục tiêu: nuôi 1–2 đợt lộc thu khỏe, già đúng lúc vào đông.
• Cách tỉa: tương tự nhãn; loại bỏ cành mang quả, cành yếu, cành sâu bệnh; tỉa thưa lộc.
• Khống chế lộc đông: nếu cây ra lộc muộn vào đầu đông, cần ngắt bỏ hoặc áp dụng biện pháp kỹ thuật (khoanh vỏ, hạn chế nước theo hướng dẫn) để cây ra hoa.

Chăm sóc sau cắt tỉa

• Bón phân phục hồi (hữu cơ + NPK), tưới đủ ẩm để cây ra lộc.
• Phòng sâu bệnh hại lộc non (sâu đục cuống, nhện lông nhung, bọ xít, rệp…).
• Trước giai đoạn phân hóa mầm hoa: giảm đạm, tăng lân – kali.

Câu hỏi thường gặp

Tỉa nhãn, vải muộn có sao không? Tỉa muộn làm lộc thu ra muộn, chưa kịp già khi vào đông; cây dễ ra lộc đông, ra hoa kém hoặc không ra hoa.

Na có thể cho trái quanh năm không? Bằng cách tỉa cành, tưới, bón phân điều khiển, na có thể ra hoa rải vụ. Cần dưỡng cây tốt giữa các vụ để cây không suy.

Cây già cao quá có hạ tán được không? Có thể cưa hạ tán dần qua vài năm để cây không bị sốc; kết hợp bón phân, chăm sóc phục hồi.

Khi áp dụng, bà con nên tham khảo thêm cán bộ khuyến nông hoặc chuyên gia tại địa phương.