Chủ động bảo vệ cây trồng ngay từ đầu vụ đông

Chủ động phòng ngừa sinh vật gây hại

Vụ đông năm 2026, Quảng Ninh đặt mục tiêu gieo trồng 7.400 ha cây trồng các loại, trong đó rau xanh chiếm 4.800 ha, ngô 1.100 ha, khoai lang 600 ha, khoai tây 294 ha và cây hoa 454 ha. Với cơ cấu cây trồng đa dạng, thời vụ nối tiếp nhau, việc bảo vệ cây trồng ngay từ đầu vụ có ý nghĩa quan trọng nhằm đảo bảo năng suất, chất lượng nông sản và hiệu quả sản xuất.

Theo kế hoạch tổ chức sản xuất vụ đông năm 2026 của Sở Nông nghiệp và Môi trường Quảng Ninh, các địa phương được yêu cầu hướng dẫn nông dân thu hoạch nhanh, gọn diện tích lúa mùa, giải phóng đất để gieo trồng cây vụ đông đúng khung thời vụ. Cùng với đó, công tác theo dõi thời tiết, giám sát sinh vật gây hại và hướng dẫn biện pháp phòng trừ phải được triển khai thường xuyên, phù hợp với từng loại cây trồng và điều kiện sản xuất.

Thực tế sản xuất cho thấy cây trồng ở giai đoạn đầu vụ đông thường chịu tác động rõ rệt khi thời tiết thay đổi đột ngột, độ ẩm cao hoặc xuất hiện các đợt mưa kéo dài. Đây cũng là điều kiện thuận lợi để một số đối tượng sâu bệnh phát sinh, lây lan, nhất là trên các vùng rau màu gieo trồng liên tục. Nếu không phát hiện sớm, sinh vật gây hại có thể ảnh hưởng đến mật độ cây, khả năng sinh trưởng và chất lượng sản phẩm khi thu hoạch.

Do đó, việc kiểm tra đồng ruộng cần được duy trì từ khâu làm đất, xuống giống đến chăm sóc. Nông dân cần chú ý vệ sinh đồng ruộng, xử lý tàn dư cây trồng sau thu hoạch, sử dụng giống có nguồn gốc rõ ràng và phù hợp với điều kiện thời tiết. Đối với diện tích rau màu, cần bảo đảm hệ thống thoát nước, tránh để đất úng kéo dài sau mưa. Đồng thời kiểm tra thường xuyên tình hình sinh trưởng để phát hiện sớm những biểu hiện bất thường.

Chú trọng áp dụng IPM/IPHM

Theo ông Trần Văn Thực, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Quảng Ninh, trong vụ đông 2026, việc quản lý sức khỏe cây trồng sẽ được ngành nông nghiệp Thành phố chú trọng thực hiện đồng bộ, gắn kiểm soát sinh vật gây hại với sử dụng vật tư nông nghiệp an toàn. Trong định hướng phát triển sản xuất nông nghiệp gắn với bảo vệ môi trường, ông Thực nhấn mạnh yêu cầu tăng cường kiểm soát nguồn thải, nhân rộng quy trình canh tác an toàn theo các tiêu chuẩn VietGAP, hữu cơ, HACCP và mở rộng áp dụng quản lý sức khỏe cây trồng tổng hợp (IPHM).

Từ yêu cầu này, công tác bảo vệ cây trồng vụ đông cần hạn chế tình trạng phun thuốc theo thói quen hoặc sử dụng thuốc khi chưa xác định rõ đối tượng gây hại. Việc phòng trừ phải căn cứ kết quả kiểm tra đồng ruộng, mật độ sinh vật gây hại và hướng dẫn của cơ quan chuyên môn. Khi cần sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, nông dân phải tuân thủ nguyên tắc đúng thuốc, đúng liều lượng và nồng độ, đúng lúc, đúng cách, bảo đảm thời gian cách ly trước thu hoạch.

Sử dụng thuốc không đúng kỹ thuật không chỉ làm tăng chi phí sản xuất mà còn có thể để lại dư lượng trên nông sản, ảnh hưởng đến môi trường đất, nước và các sinh vật có ích. Vì vậy, cùng với hướng dẫn phòng trừ dịch hại, việc thu gom bao bì thuốc sau sử dụng, không vứt xuống kênh mương hoặc để lại trên đồng ruộng cần được thực hiện nghiêm túc.

Một trong những giải pháp được Quảng Ninh triển khai là chương trình quản lý sức khỏe cây trồng tổng hợp (IPHM) và quản lý dịch hại tổng hợp (IPM). Các chương trình này hướng đến nâng cao khả năng nhận biết sinh vật gây hại, bảo vệ thiên địch, quản lý sức khỏe đất và sử dụng thuốc bảo vệ thực vật hợp lý.

Hiện toàn Thành phố đã có trên 11.200 ha cây trồng áp dụng IPM/IPHM. Đây là cơ sở để tiếp tục mở rộng phương thức canh tác bền vững dựa trên theo dõi đồng ruộng, ưu tiên các biện pháp phòng ngừa và giảm phụ thuộc vào thuốc hóa học.

Bên cạnh phòng trừ sinh vật gây hại, lựa chọn giống và bố trí thời vụ phù hợp là yếu tố quan trọng giúp cây trồng phát triển ổn định. Theo hướng dẫn của Sở Nông nghiệp và Môi trường Quảng Ninh, cây ngô vụ đông cần hoàn thành gieo trồng trước ngày 25/10, khoai lang kết thúc trồng trước ngày 20/10, khoai tây tập trung trồng từ ngày 15/10 đến 5/11/2026. Đối với rau, đậu, cần lựa chọn giống có chất lượng, khả năng chống chịu tốt với điều kiện thời tiết bất thuận.

Các địa phương cần căn cứ điều kiện đất đai, nguồn nước và khả năng tiêu thụ để hướng dẫn nông dân tổ chức sản xuất phù hợp, tránh gieo trồng dàn trải hoặc tập trung vào thời điểm bất lợi. Việc sử dụng giống đúng khuyến cáo, chăm sóc cân đối dinh dưỡng và chủ động thoát nước sẽ giúp cây trồng tăng khả năng chống chịu, giảm nguy cơ thiệt hại khi thời tiết diễn biến phức tạp.

Cùng với hướng dẫn kỹ thuật, cơ quan chuyên môn cần tăng cường dự tính, dự báo sinh vật gây hại, thông tin kịp thời đến cơ sở sản xuất và kiểm tra việc kinh doanh giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật. Việc phát hiện sớm nguy cơ và hướng dẫn biện pháp xử lý phù hợp sẽ hạn chế tình trạng dịch hại lây lan trên diện rộng.

Bảo vệ cây trồng vụ đông không chỉ là nhiệm vụ trong từng thời điểm phát sinh sâu bệnh mà cần được thực hiện xuyên suốt quá trình sản xuất. Từ đó, nông dân có thể giảm chi phí phòng trừ, bảo đảm chất lượng nông sản và nâng cao hiệu quả sản xuất.