Hơn 100.000 ha cây trồng, 42.000 hộ dân ở Đắk Lắk có nguy cơ thiếu nước

Chiều 18/10, UBND tỉnh Đắk Lắk họp trực tuyến với 68 xã, phường phía tây tỉnh về phòng, chống hạn hán, thiếu nước mùa khô 2026-2027.

Nguồn nước thấp, nguy cơ thiếu nước trên diện rộng

Theo bà Đặng Thị Thủy, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đắk Lắk, phía tây tỉnh có 253 hồ chứa do Công ty TNHH MTV Quản lý công trình thủy lợi Đắk Lắk quản lý. Trong đó, 130 hồ đạt mực nước dâng bình thường, chiếm 51%, thấp hơn mức 64% cùng kỳ các năm trước. Có 78 hồ đạt 70-90% dung tích, 25 hồ đạt 50-70% và 20 hồ dưới 50%. Nếu mưa thuận lợi trong tháng 10 và 11, cuối mùa mưa dự kiến có 210 hồ đạt mực nước dâng bình thường.

Tại phía đông tỉnh, cả 9 hồ do Công ty TNHH MTV Thủy nông Đồng Cam quản lý đều chưa đạt mực nước dâng bình thường, trong đó 6 hồ còn dưới 50% dung tích.

Thiếu nước sinh hoạt cục bộ đã xảy ra tại 15 xã, ảnh hưởng 2.131 hộ. Trong 52 công trình cấp nước nông thôn, có 12 công trình suy giảm nguồn nghiêm trọng, phải cấp nước luân phiên, ảnh hưởng hơn 3.400 hộ.

Dự báo mùa khô 2026-2027, khoảng 42.275 hộ dân có nguy cơ thiếu nước sinh hoạt. Diện tích cây trồng phía tây có thể bị ảnh hưởng do thiếu nước vụ đông xuân là 68.000-100.000ha. Vụ mùa và hè thu năm 2027 có thể thêm 24.000-35.000ha bị ảnh hưởng nếu El Niño khiến mùa mưa đến muộn. Đây là diện tích có nguy cơ, chưa phải thiệt hại thực tế.

Bà Thủy đề nghị các địa phương rà soát nguồn nước, xác định khu vực có nguy cơ thiếu nước sinh hoạt và diện tích sản xuất không bảo đảm nguồn tưới.

“Với sản xuất nông nghiệp, các địa phương cần căn cứ khả năng cấp nước để bố trí lịch thời vụ, điều chỉnh cơ cấu cây trồng và diện tích gieo trồng. Những khu vực không bảo đảm nguồn nước tưới cần được rà soát kỹ, tránh tình trạng xuống giống vượt khả năng cung cấp nước, làm tăng nguy cơ thiệt hại khi hạn hán kéo dài”, bà Thủy đề nghị.

Các địa phương cần tích trữ nước, nạo vét kênh mương, khơi thông dòng chảy, rà soát khả năng cấp nước đến từng khu vực và chuẩn bị phương án cấp nước thay thế trước cao điểm mùa khô.

“Việc rà soát nguồn nước, công trình cấp nước và khả năng vận chuyển nước đến khu vực khó khăn cần được thực hiện trước cao điểm mùa khô, hạn chế để người dân rơi vào tình trạng thiếu nước mới tìm cách xử lý”, bà Thủy nói.

Đại diện các địa phương Cư Pơng, Krông Búk, Ea Rvê cho biết đang xây dựng phương án ứng phó khi nguồn nước ao, hồ giảm dần, đồng thời khuyến cáo người dân điều chỉnh lịch gieo trồng, chủ động tích trữ nước.

Ưu tiên nước sinh hoạt, chủ động bổ sung nguồn tưới

Ông Nguyễn Thanh Phong, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Đắk Lắk, đề nghị các đơn vị quản lý thủy lợi chủ động điều tiết hồ chứa, nạo vét kênh mương, sửa chữa cửa van, cống hư hỏng để hạn chế thất thoát nước.

Phần lớn hồ chứa phía tây tỉnh có dung tích nhỏ, được xây dựng từ những năm 1980-1990. Lòng hồ bồi lắng làm giảm khả năng trữ nước, một số công trình chỉ đủ nước tưới 2-3 đợt.

Khi thiếu nước, cần ưu tiên nước sinh hoạt, tiếp đến là bệnh viện, trường học, chăn nuôi và sản xuất nông nghiệp. Các đơn vị phải cập nhật nguy cơ thiếu nước, dự báo dung tích hồ chứa và lưu lượng dòng chảy để chủ động điều tiết.

Ông Phong đề xuất rà soát địa điểm xây dựng ao nhỏ tích trữ nước tại khu vực đồi núi phù hợp. Việc lựa chọn cần tính toán địa hình, nguồn nước, dung tích trữ và phương án thoát nước, bảo đảm an toàn khi mưa lớn.

Trong sản xuất, cần điều chỉnh lịch gieo trồng, chuyển diện tích lúa kém hiệu quả sang cây trồng ít cần nước hoặc sử dụng giống phù hợp; đồng thời áp dụng tưới tiết kiệm, phủ gốc giữ ẩm.

Ông Nguyễn Thiên Văn, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đắk Lắk, phê bình một số địa phương, sở, ngành xây dựng phương án ứng phó còn chung chung, chưa sát thực tế. Ông yêu cầu rà soát cụ thể nhu cầu nước sinh hoạt, nước tưới để xây dựng phương án phù hợp.

“Phải chuẩn bị từ bây giờ, phải lên phương án cụ thể về tích nước, hỗ trợ tưới, hỗ trợ đồng bào có nguy cơ thiếu nước. Phải lên kịch bản từng địa bàn, từng xã và cả tỉnh, chúng ta không thể bàng quan được đâu”, ông Văn nói.

Ông yêu cầu các địa phương bám sát Chỉ thị 30 của UBND tỉnh, xác định nơi có nguy cơ thiếu nước sinh hoạt, khu vực cần bổ sung nguồn tưới, kinh phí nạo vét hồ chứa và các hộ cần hỗ trợ bồn chứa nước. Báo cáo phải có số liệu, đề xuất cụ thể để tỉnh xây dựng phương án tổng thể, phân bổ nguồn lực.

Theo ông Văn, mục tiêu là không để người dân thiếu nước sinh hoạt mới tìm cách xử lý. "Các địa phương phải chuẩn bị phương án cấp nước thay thế cho vùng khó khăn, rà soát nguồn nước bổ sung và hỗ trợ tưới cho vùng sản xuất có nguy cơ hạn hán trước cao điểm mùa khô", ông yêu cầu.

El Niño làm giảm dòng chảy trên các sông, suối

Theo ông Nguyễn Quốc Hội, Giám đốc Đài Khí tượng Thủy văn tỉnh Đắk Lắk, El Niño được dự báo duy trì cường độ rất mạnh trong tháng 10-12/2026, với xác suất 98%. Mùa mưa năm 2026 có khả năng kết thúc sớm, vào cuối tháng 10 đến đầu tháng 11. Lượng mưa phía tây tỉnh từ tháng 11/2026 đến tháng 1/2027 có thể thấp hơn trung bình nhiều năm 10-30%.

Theo ông Hội, từ tháng 2 đến tháng 4/2027, dòng chảy trên các sông phía Tây tỉnh được dự báo thấp hơn trung bình nhiều năm 40-70%. Các sông, suối nhỏ vùng đầu nguồn có nguy cơ khô cạn, ảnh hưởng nguồn nước sinh hoạt và sản xuất.