Chuyển biến tích cực trong chi trả dịch vụ môi trường rừng tại Lâm Đồng

Hoàn thiện quy trình - Chi trả minh bạch, đúng tiến độ

Sau một năm sáp nhập địa giới hành chính, một trong những kết quả nổi bật nhất là Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh Lâm Đồng đã hoàn thiện hệ thống bản đồ lưu vực, cơ sở dữ liệu rừng, áp dụng thống nhất hệ số K (tham số điều chỉnh dùng để tính toán mức tiền chi trả công bằng cho các chủ rừng) và phương án điều tiết tiền dịch vụ môi trường rừng (DVMTR) theo lưu vực. Đây là thay đổi mang ý nghĩa rất lớn bởi trước đây, việc xác định diện tích hưởng lợi, hệ số K giữa các địa phương còn có sự khác biệt nhất định.

Sau khi đồng bộ hóa dữ liệu, 100% diện tích rừng đủ điều kiện cung ứng dịch vụ môi trường rừng đều được xác định chính xác để hưởng chính sách, bảo đảm công bằng giữa các chủ rừng. Đó chính là nền tảng để chính sách DVMTR phát huy hiệu quả lâu dài.

Ngay từ đầu năm, UBND tỉnh Lâm Đồng đã ban hành Quyết định số 602/QĐ-UBND phê duyệt kế hoạch thu, chi tiền DVMTR năm 2026 với tổng kế hoạch hơn 477,4 tỷ đồng. Đến tháng 6/2026, UBND tỉnh tiếp tục phê duyệt kết quả thu, chi tiền DVMTR năm 2025 và Quỹ đã thanh toán cho các chủ rừng với tổng kinh phí 469,753 tỷ đồng, đạt 99,15% số kinh phí phải chi trả, đúng thời hạn quy định tại Nghị định 156/2018/NĐ-CP. Quỹ cũng triển khai tạm ứng tiền DVMTR năm 2026 đúng kế hoạch, giúp các chủ rừng có nguồn kinh phí chủ động ngay từ đầu năm để tổ chức tuần tra, bảo vệ rừng, chi trả cho lực lượng nhận khoán và triển khai các nhiệm vụ quản lý rừng.

Song song với công tác giải ngân, Quỹ đã tổ chức 7 đoàn kiểm tra, giám sát tại 40 đơn vị sử dụng và cung ứng DVMTR nhằm đánh giá việc quản lý, sử dụng nguồn tiền cũng như cập nhật diễn biến rừng. Kết quả cho thấy các đơn vị cơ bản thực hiện đúng quy định về kê khai, quản lý và sử dụng nguồn kinh phí.

Đưa công nghệ số vào quản lý dữ liệu rừng, chuẩn hóa hệ thống bản đồ

Đối với Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh Lâm Đồng, việc ứng dụng công nghệ viễn thám và flycam đã hỗ trợ hiệu quả công tác giám sát diện tích rừng cung ứng DVMTR. Thông qua việc đối chiếu dữ liệu ảnh vệ tinh, ảnh flycam với bản đồ hiện trạng rừng và cơ sở dữ liệu quản lý rừng, Quỹ có thể xác định chính xác diện tích rừng đủ điều kiện chi trả DVMTR, kịp thời phát hiện những khu vực bị suy giảm chất lượng hoặc mất rừng để cập nhật, điều chỉnh theo quy định.

Ban Quản lý rừng phòng hộ D'Ran là một trong những đơn vị đi đầu trong ứng dụng công nghệ vào quản lý, nghiệm thu và xác định diện tích hưởng DVMTR. Trên hơn 12.300 ha rừng cung ứng DVMTR do Ban quản lý, mọi biến động đều được theo dõi qua hệ thống bản đồ số, phần mềm GIS, thiết bị định vị GPS và ảnh viễn thám Sentinel. Những vị trí nghi ngờ có biến động sẽ được khoanh vùng trên bản đồ trước khi lực lượng kiểm tra trực tiếp ngoài thực địa.

Ở những khu vực địa hình hiểm trở, thiết bị bay không người lái DJI Mavic 3 Enterprise được đưa vào sử dụng để ghi nhận hình ảnh từ trên cao. Sau mỗi chuyến bay, dữ liệu được xử lý, ghép ảnh, xây dựng bản đồ hiện trạng và đối chiếu với kết quả kiểm tra thực tế, giúp giảm đáng kể thời gian khảo sát nhưng vẫn bảo đảm độ chính xác.

Tháng 6/2026, từ thông tin cảnh báo của Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng Lâm Đồng, Ban Quản lý rừng phòng hộ D'Ran đã phối hợp lực lượng kiểm lâm kiểm tra 6 vị trí cần xác minh. Trước đó, thiết bị bay không người lái cũng được sử dụng để kiểm tra các khu vực chịu ảnh hưởng của lũ quét, sạt lở tại Hòn Chồng, Cầu Treo và dọc suối Lạc Viên. Toàn bộ kết quả kiểm tra đều được lập biên bản, ghi nhận hình ảnh và cập nhật vào cơ sở dữ liệu diễn biến rừng, làm căn cứ xác định diện tích đủ điều kiện hưởng DVMTR.

Theo ông Cao Đức Anh Trung, đại diện Ban Quản lý rừng phòng hộ D'Ran, việc ứng dụng công nghệ đã góp phần nâng cao tính khách quan trong quá trình nghiệm thu. "Việc ứng dụng thiết bị bay không người lái đã góp phần rút ngắn thời gian kiểm tra thực địa, nâng cao độ chính xác của kết quả nghiệm thu, tăng tính khách quan và minh bạch trong quá trình thực hiện chính sách chi trả DVMTR", ông Trung cho biết.

Đây cũng là một trong những chuyển biến đáng chú ý của công tác chi trả DVMTR tại Lâm Đồng. Thay vì chỉ dựa vào hồ sơ hành chính, việc xác định diện tích chi trả ngày càng dựa trên dữ liệu số, kiểm chứng thực địa và cập nhật liên tục diễn biến rừng. Điều này giúp hạn chế sai sót, bảo đảm chi trả đúng đối tượng, đúng diện tích và đúng hiện trạng rừng.

Tháo gỡ "nút thắt" tồn tại nhiều năm

Một số vấn đề tài chính tồn tại trước sáp nhập đã được UBND tỉnh Lâm Đồng xem xét, hướng dẫn xử lý kịp thời. Tháng 7/2026, UBND tỉnh phê duyệt phương án chi trả bổ sung hơn 142,7 tỷ đồng tiền DVMTR kết dư tích lũy từ năm 2018 trở về trước tại Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh Lâm Đồng. Quyết định này có ý nghĩa rất lớn bởi nguồn kinh phí tồn đọng nhiều năm nay đã được tháo gỡ về cơ chế để quay trở lại phục vụ đúng mục tiêu bảo vệ và phát triển rừng.

Tại Ban Quản lý rừng phòng hộ Sêrêpôk, hơn 39.133 ha rừng đủ điều kiện hưởng DVMTR với trên 1.000 hộ nhận khoán, phần lớn là đồng bào dân tộc thiểu số. Nguồn kinh phí DVMTR không chỉ tạo thêm thu nhập mà còn trở thành động lực để người dân coi việc giữ rừng là trách nhiệm và sinh kế lâu dài. Năm 2025, đơn vị được chi trả hơn 21,16 tỷ đồng tiền DVMTR. Phần lớn nguồn kinh phí được sử dụng cho giao khoán quản lý, bảo vệ rừng; phần còn lại đầu tư cho hoạt động tuần tra, phòng cháy chữa cháy rừng, lắp đặt biển tuyên truyền, mua sắm và sửa chữa phương tiện phục vụ lực lượng bảo vệ rừng.

Theo ông Nguyễn Trọng Mận, Trưởng Ban Quản lý rừng phòng hộ Sêrêpôk, điều quan trọng nhất là nguồn tiền luôn được thanh toán đúng thời gian, giúp các hộ nhận khoán yên tâm bảo vệ và phát triển rừng.

"Việc chi trả được đơn vị thực hiện kịp thời. Điều này góp phần khích lệ tinh thần của các hộ nhận khoán, giúp các hộ có trách nhiệm và nhiệt tình hơn trong công tác tuần tra, bảo vệ rừng", ông Mận chia sẻ. Sự thay đổi không chỉ thể hiện ở những con số giải ngân mà còn ở hiệu quả quản lý. Các tổ nhận khoán duy trì lịch tuần tra thường xuyên, kịp thời phát hiện các hành vi xâm hại rừng, đồng thời tham gia chữa cháy ngay từ khi đám cháy mới phát sinh, hạn chế thấp nhất thiệt hại tài nguyên.

Đáng chú ý, sắp tới đơn vị dự kiến được bổ sung hơn 3,4 tỷ đồng từ nguồn kết dư lưu vực sông Sêrêpôk. Nguồn lực này sẽ tiếp tục được đầu tư cho công tác quản lý, bảo vệ rừng, góp phần nâng cao chất lượng thực hiện chính sách DVMTR trên địa bàn.

Bà Nguyễn Thị Hải, Giám đốc Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh Lâm Đồng: “Sau 17 năm triển khai, đặc biệt với những chuyển biến mạnh mẽ trong giai đoạn sau sáp nhập, chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng tại Lâm Đồng đã khẳng định vai trò là một cơ chế tài chính bền vững cho ngành lâm nghiệp. Nguồn tiền DVMTR không chỉ góp phần nâng cao thu nhập cho hàng chục nghìn hộ nhận khoán bảo vệ rừng và các chủ rừng trên địa bàn mà còn tạo động lực để duy trì độ che phủ rừng, bảo vệ nguồn nước, giảm phát thải khí nhà kính và đóng góp thiết thực vào mục tiêu tăng trưởng xanh của tỉnh”.