Có nên bón phân khi cây đang bị bệnh rễ?

Không nên bón phân hóa học, đặc biệt phân đạm, với lượng bình thường khi cây đang bị bệnh rễ (thối rễ, nghẹt rễ, tuyến trùng, nấm rễ). Rễ đã hỏng thì không hút được phân; phân hóa học tập trung quanh rễ còn làm rễ tổn thương thêm (xót rễ), tạo môi trường cho nấm phát triển, cây suy nặng hơn. Thứ tự đúng là: xử lý nguyên nhân (thoát nước, trị nấm, tuyến trùng) → phục hồi rễ bằng phân hữu cơ hoai, humic, vi sinh đối kháng, chất kích rễ liều nhẹ → phun phân bón lá để nuôi cây tạm thời → khi cây ra rễ mới mới bón phân hóa học với lượng nhỏ, tăng dần.

Vì sao không nên bón phân khi rễ bệnh?

• Rễ không hút được: phân nằm trong đất, bị rửa trôi hoặc tích tụ.
• Nồng độ muối tăng quanh rễ yếu → xót, cháy rễ.
• Đạm kích thích cây ra lá, ra đọt trong khi rễ không đủ cung cấp nước → cây héo, suy nhanh hơn.
• Phân chuồng chưa hoai, phân đạm có thể làm nấm bệnh phát triển mạnh hơn.

Nên làm gì khi cây bị bệnh rễ?

Bước 1: Xác định và xử lý nguyên nhân

• Úng nước, nghẹt rễ: khơi rãnh, thoát nước, cào bớt lớp tủ dày sát gốc.
• Nấm gây thối rễ (Phytophthora, Fusarium…): dùng thuốc đặc trị theo khuyến cáo cho từng cây.
• Tuyến trùng, rệp sáp gốc: xử lý theo khuyến cáo.
• Có thể tham khảo triệu chứng tại mục chẩn đoán bệnh cây trồng.

Bước 2: Phục hồi bộ rễ

• Vi sinh đối kháng (Trichoderma) kết hợp phân hữu cơ đã hoai liều vừa phải.
• Humic, chất kích rễ liều nhẹ, tưới quanh vùng rễ.
• Bón vôi nếu đất chua (tách thời điểm với các loại phân khác).
• Giữ ẩm vừa phải, không để úng.

Bước 3: Nuôi cây tạm thời qua lá

• Phun phân bón lá chứa axit amin, vi lượng, kali, lân liều nhẹ để cây có dinh dưỡng trong lúc rễ phục hồi.
• Phun sáng sớm hoặc chiều mát.

Bước 4: Bón phân trở lại

• Khi cây ra rễ trắng mới, ra đọt non, bắt đầu bón phân hóa học liều nhỏ, chia nhiều lần, rải xa gốc.
• Ưu tiên lân, kali; đạm vừa phải.
• Tăng dần lượng phân theo mức hồi phục.

Dấu hiệu cây đã hồi phục

• Rễ tơ trắng mới xuất hiện khi đào kiểm tra.
• Lá mới ra xanh, không héo vào buổi trưa.
• Cây ra đọt non đều.

Những sai lầm thường gặp

• Thấy cây vàng lá là bón thêm urê, NPK "cho cây xanh lại".
• Bón phân chuồng tươi sát gốc cây đang thối rễ.
• Vừa phun thuốc trừ nấm vừa bón vi sinh đối kháng cùng lúc (thuốc có thể diệt vi sinh có lợi); nên tách thời điểm theo khuyến cáo.

Câu hỏi thường gặp

Cây vàng lá thối rễ có nên phun phân bón lá không? Có thể phun nhẹ để hỗ trợ cây trong thời gian rễ phục hồi, nhưng phải xử lý bệnh rễ song song.

Bao lâu sau khi xử lý bệnh rễ thì bón phân lại được? Tùy mức độ bệnh, thường sau vài tuần khi thấy rễ mới, đọt mới. Bắt đầu với liều nhỏ.

Phân hữu cơ có an toàn cho cây bệnh rễ không? Phân hữu cơ đã hoai kỹ, kết hợp vi sinh đối kháng giúp phục hồi rễ. Không dùng phân chưa hoai, phân tươi.

Khi áp dụng, bà con nên tham khảo thêm cán bộ khuyến nông hoặc bảo vệ thực vật tại địa phương.