Công nghệ số mở đường cho xuất khẩu nông sản giá trị cao

VOV.VN - Đổi mới sáng tạo và số hóa quy trình quản trị đã trở thành xu hướng tất yếu, giúp xuất khẩu nông sản vượt khó, tối ưu hóa chi phí và hướng tới tăng trưởng bền vững.

Xuất khẩu nông sản không còn chỉ dựa vào một số mặt hàng truyền thống, còn từng bước đa dạng hóa sản phẩm, mở rộng ngành hàng và hướng tới các phân khúc có giá trị gia tăng cao. Trong đó, số hóa quy trình cấp mã số vùng trồng không chỉ giúp rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ, còn hướng tới xây dựng nền hành chính minh bạch, hiện đại, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh và thương hiệu nông sản Việt Nam trên thị trường xuất khẩu.

Số hóa quản trị giảm 15% hao phí trung gian

Là đơn vị chuyên xuất khẩu trái cây chế biến sâu sang thị trường châu Âu, ông Lê Văn Quyết, Giám đốc HTX Nông nghiệp Công nghệ cao Long Thành Phát cho biết, trước đây HTX quản lý vùng nguyên liệu và truy xuất nguồn gốc hoàn toàn bằng sổ sách thủ công. Phương thức này không chỉ khiến thời gian hoàn thiện hồ sơ xuất khẩu kéo dài, tỷ lệ hao hụt nguyên liệu trong quá trình luân chuyển lên tới hơn 12%.

“Để giữ vững các đơn hàng dài hạn có giá trị cao, HTX đầu tư hệ thống nhật ký điện tử và tích hợp mã định danh (QR code) cho từng lô sản phẩm. Hiện nay, đối tác tại Đức có thể theo dõi theo thời gian thực về lượng phân bón, lượng nước và ngày thu hoạch. Việc số hóa khâu quản trị đã giúp HTX cắt giảm 15% hao phí trung gian, đồng thời củng cố niềm tin tuyệt đối với khách hàng quốc tế”, ông Quyết cho hay.

Chuyển đổi số đang trở thành yêu cầu bắt buộc trong xuất khẩu nông sản, nhất là khi nhiều thị trường siết chặt quy định về truy xuất nguồn gốc và mã số vùng trồng. Bên cạnh việc số hóa quy trình truy xuất, việc ứng dụng công nghệ tuần hoàn vào các nhà máy chế biến, cũng đang giúp nhiều DN làm giảm dấu chân carbon trên mỗi đơn vị sản phẩm xuất khẩu.

Nhận thức tầm quan trọng của yêu cầu minh bạch thông tin, truy xuất nguồn gốc, xuất xứ nông sản và quản lý được chất lượng hàng hóa, bà Phan Thị Mến, Giám đốc Công ty SUTECH cho rằng, chuyển đổi số đóng vai trò là nền tảng để quản lý và vận hành hệ thống mã số vùng trồng một cách hiệu quả.

“Việc ứng dụng công nghệ số cho phép DN quản lý tập trung và minh bạch. Dữ liệu về vùng trồng, quy trình canh tác, lịch sử sản xuất nông sản được số hóa và lưu trữ trên hệ thống, giúp các cơ quan chức năng và đối tác, khách hàng, đơn vị mua hàng… dễ dàng tra cứu, xác minh khi lô hàng xảy ra vi phạm, mất an toàn thực phẩm”, bà Mến chia sẻ.

Xuất khẩu nông sản bền vững từ số hóa niềm tin

Trong thương mại nông sản quốc tế, truy xuất nguồn gốc đã trở thành yêu cầu ngày càng quan trọng, đặc biệt tại các thị trường lớn như Liên minh châu Âu (EU) và Trung Quốc. Các thị trường này không chỉ kiểm soát chất lượng nông sản đến sản phẩm cuối cùng, còn chú trọng khả năng chứng minh nguồn gốc và minh bạch hóa quá trình sản xuất.

Để tăng tính bền vững trong xuất khẩu nông sản trong thời gian tới, Bộ Công Thương hiện đang phối hợp chặt chẽ với Bộ Nông nghiệp và Môi trường đẩy nhanh tiến trình số hóa quy trình cấp mã số vùng trồng và tự động hóa thủ tục cấp Giấy chứng nhận xuất xứ (C/O).

Đối với lộ trình hỗ trợ cộng đồng DN xuất khẩu trong chuyển đổi số, rút ngắn quy trình thủ tục, bà Nguyễn Cẩm Trang, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) khẳng định, các cơ quan đang tích cực nâng cấp nền tảng cảnh báo sớm về các biện pháp phòng vệ thương mại từ các đối tác lớn.

“Trọng tâm trong thời gian tới của cơ quan quản lý sẽ tham mưu, phối hợp cùng các tổ chức tín dụng để triển khai các gói tín dụng xanh ưu đãi. Nguồn vốn này sẽ trực tiếp hỗ trợ các DN nông nghiệp thực hiện các dự án đổi mới công nghệ, nâng cấp nhà máy chế biến sâu nhằm đáp ứng kịp thời các bộ tiêu chuẩn xuất khẩu quốc tế”, bà Trang thông tin.

Thực tế nhiều năm qua cho thấy, chuyển đổi số không chỉ giúp mở rộng đầu ra cho nông sản, còn tạo bước thay đổi căn bản về tư duy sản xuất. Khi mỗi sản phẩm đều có câu chuyện riêng, nguồn gốc rõ ràng, dữ liệu minh bạch, quảng bá bằng hình ảnh trực quan,…giá trị của xuất khẩu nông sản không những được đo bằng sản lượng, còn được khẳng định bằng thương hiệu và niềm tin của người tiêu dùng.

Theo GS.TS. Nguyễn Thị Lan, Giám đốc Học viện Nông nghiệp Việt Nam, việc đưa nông sản lên không gian số không đơn thuần là mở thêm một kênh tiêu thụ mà là quá trình số hóa niềm tin. “Khi toàn bộ quy trình sản xuất, tiêu chuẩn chất lượng, nguồn gốc sản phẩm được minh bạch trên nền tảng số, nông sản Việt sẽ không còn là những sản phẩm vô danh trong chuỗi cung ứng, sẽ trở thành thương hiệu có bản sắc, có khả năng cạnh tranh ngay từ chính giá trị của mình”, bà Lan khẳng định.

Số hóa dữ liệu nông sản để dễ dàng đáp ứng các yêu cầu của thị trường xuất khẩu về kiểm dịch, mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc cũng như giảm thiểu các biện pháp phòng vệ thương mại làm tăng khả năng đưa nông sản Việt Nam vào các thị trường lớn. Đây là việc làm cấp thiết đòi hỏi có sự đầu tư bài bản của mỗi DN, cũng như sự đồng hành và hỗ trợ từ phía nhà nước trong hành trình nâng tầm nông sản Việt Nam trên bản đồ thương mại thế giới.

Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản của Bộ Nông nghiệp và Môi trường triển khai từ ngày 1/7/2026 phục vụ quản lý Nhà nước về truy xuất nguồn gốc, bảo đảm chất lượng, an toàn thực phẩm và đáp ứng yêu cầu thị trường trong nước cũng như xuất khẩu. Hệ thống bảo đảm nguyên tắc “một lần khai báo, nhiều lần sử dụng”, liên thông với hệ thống của địa phương, DN, không làm phát sinh thủ tục hành chính, điều kiện xuất khẩu hay yêu cầu sử dụng công nghệ cụ thể.

Google Search. Xem hướng dẫn.