Công nghệ Việt mở đường nâng giá trị nông sản

Khoa học công nghệ chuyển từ nghiên cứu sang ứng dụng thực tiễn

Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, sau gần hai năm triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đã đạt nhiều kết quả quan trọng. Thể chế từng bước được hoàn thiện, nguồn lực đầu tư tăng, hạ tầng số phát triển, năng lực nghiên cứu và ứng dụng công nghệ được nâng cao.

Đáng chú ý, nhiều kết quả nghiên cứu đã được đưa vào sản xuất, thương mại hóa và tiếp cận thị trường quốc tế. Đây là chuyển biến tích cực, cho thấy khoa học công nghệ đang từng bước gắn chặt hơn với yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, lấy sản phẩm và hiệu quả ứng dụng làm trọng tâm.

Để tạo nền tảng cho những chuyển biến này, công tác hoàn thiện thể chế được triển khai đồng bộ từ Trung ương đến các bộ, ngành, địa phương. Quốc hội, Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ đã ban hành nhiều cơ chế, chính sách nhằm tháo gỡ khó khăn, khơi thông nguồn lực và thúc đẩy hoạt động nghiên cứu, đổi mới sáng tạo.

Trong đó, Quốc hội ban hành Nghị quyết số 193/2025/QH15 về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc biệt tạo đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Thủ tướng Chính phủ ban hành danh mục công nghệ chiến lược, sản phẩm công nghệ chiến lược và phê duyệt Chiến lược quốc gia về trí tuệ nhân tạo đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Bộ Khoa học và Công nghệ tiếp tục tham mưu hoàn thiện hệ thống pháp luật, rà soát, tháo gỡ những điểm nghẽn về cơ chế, chính sách, tạo điều kiện thuận lợi cho nghiên cứu, ứng dụng và thương mại hóa sản phẩm công nghệ.

Cùng với hoàn thiện thể chế, nguồn lực đầu tư được tăng cường đáng kể. Kinh phí ngân sách dành cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đạt 95.000 tỷ đồng năm 2026, dự kiến tăng lên 120.000 tỷ đồng năm 2027.

Việc tăng nguồn lực tạo điều kiện phát triển hạ tầng, nâng cao năng lực nghiên cứu, hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ và thúc đẩy ứng dụng các thành tựu khoa học vào sản xuất, kinh doanh.

Những chuyển biến này cũng góp phần nâng cao vị thế đổi mới sáng tạo của Việt Nam. Theo Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO), năm 2026, Việt Nam xếp thứ 43/139 nền kinh tế về Chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu, tăng một bậc so với năm trước.

Không chỉ cải thiện các chỉ số, năng lực nghiên cứu và phát triển công nghệ trong nước còn được thể hiện qua những sản phẩm cụ thể, từng bước khẳng định khả năng làm chủ công nghệ của doanh nghiệp Việt Nam.

Chuyển đổi số phải giải quyết những bài toán thực tiễn

Cùng với phát triển khoa học công nghệ, chuyển đổi số quốc gia tiếp tục ghi nhận những kết quả tích cực, đặc biệt trong xây dựng hạ tầng số, phát triển nền tảng dùng chung và cải cách hoạt động quản lý nhà nước.

Hạ tầng viễn thông, Internet và mạng 5G được mở rộng, từng bước nâng cao chất lượng kết nối, tạo điều kiện cho người dân, doanh nghiệp và các cơ quan nhà nước tiếp cận dịch vụ số.

Việc phủ sóng tại vùng sâu, vùng xa tiếp tục được chú trọng, góp phần thu hẹp khoảng cách số giữa các khu vực, hỗ trợ phát triển kinh tế - xã hội và nâng cao khả năng tiếp cận thông tin.

Trong hoạt động quản lý nhà nước, các nền tảng số dùng chung, cơ sở dữ liệu quốc gia và dịch vụ công trực tuyến được tiếp tục hoàn thiện, hướng tới tăng cường kết nối, chia sẻ và tái sử dụng dữ liệu.

Đặc biệt, trí tuệ nhân tạo đang từng bước được đưa vào hỗ trợ hoạt động công vụ. Các nền tảng AI do doanh nghiệp Việt Nam phát triển được thử nghiệm trong tra cứu pháp luật, soạn thảo, tổng hợp và rà soát văn bản, góp phần hỗ trợ cán bộ, công chức xử lý công việc.

Những kết quả này tạo nền tảng để các bộ, ngành, địa phương tiếp tục đổi mới phương thức quản lý, điều hành theo hướng hiện đại, minh bạch và dựa trên dữ liệu.

Công nghệ tạo giá trị mới cho nông nghiệp và môi trường

Trong lĩnh vực nông nghiệp, dấu ấn nổi bật của khoa học công nghệ được thể hiện qua việc Việt Nam làm chủ công nghệ nghiên cứu, sản xuất vaccine phòng dịch tả lợn châu Phi và đưa sản phẩm ra thị trường quốc tế. Riêng tháng 10/2026, Việt Nam đã hoàn tất đơn hàng xuất khẩu 300.000 liều vaccine sang Philippines.

Kết quả này không chỉ khẳng định bước tiến trong lĩnh vực công nghệ sinh học mà còn góp phần nâng cao năng lực phòng, chống dịch bệnh, bảo vệ sản xuất chăn nuôi và mở rộng cơ hội thương mại hóa sản phẩm nghiên cứu trong nước.

Bên cạnh công nghệ sinh học, ứng dụng công nghệ chiếu xạ trong xử lý kiểm dịch nông sản cũng ghi nhận những kết quả tích cực. Trung tâm Chiếu xạ Hà Nội đã được Cơ quan Kiểm dịch động thực vật thuộc Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ chứng nhận đáp ứng yêu cầu kỹ thuật xử lý trái cây tươi xuất khẩu, trở thành cơ sở thứ ba của Việt Nam đạt chứng nhận này.

Qua đó, hoạt động xử lý kiểm dịch đối với vải thiều xuất khẩu sang Hoa Kỳ có thêm điều kiện thuận lợi ngay tại miền Bắc, góp phần hoàn thiện năng lực xử lý sau thu hoạch, hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật và nâng cao khả năng tiếp cận thị trường quốc tế.

Không chỉ thúc đẩy sản xuất và xuất khẩu, khoa học công nghệ còn phát huy vai trò trong hoạt động quan trắc, giám sát và cảnh báo. Điển hình, thông qua dự án hợp tác do Liên minh châu Âu tài trợ, hệ thống 41 trạm quan trắc bức xạ trực tuyến đã được thiết lập, phục vụ theo dõi và chia sẻ dữ liệu cảnh báo sớm trong khu vực.

Từ phát triển vaccine, ứng dụng công nghệ chiếu xạ đến xây dựng hệ thống quan trắc, những kết quả trên cho thấy năng lực nghiên cứu và ứng dụng công nghệ của Việt Nam đang từng bước được nâng cao, phục vụ cả phát triển sản xuất, mở rộng thị trường và bảo đảm an toàn.

Đối với ngành nông nghiệp và môi trường, đây là cơ sở quan trọng để tiếp tục thúc đẩy ứng dụng khoa học công nghệ trong phát triển giống, phòng chống dịch bệnh, chế biến nông sản, quản lý tài nguyên, giám sát môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Để phát huy những kết quả đã đạt được, yêu cầu đặt ra là nâng cao hiệu quả đầu tư, chuyển mạnh từ mở rộng quy mô nghiên cứu sang tạo ra sản phẩm có khả năng ứng dụng và thương mại hóa.

Theo định hướng triển khai Nghị quyết 57, Thủ tướng Chính phủ đã xác định 20 bài toán lớn, giao các bộ, ngành, cơ quan chủ trì thực hiện; đồng thời phê duyệt Đề án tái cấu trúc các chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia giai đoạn 2026-2035.

Trọng tâm là đổi mới cách thức tổ chức nhiệm vụ khoa học công nghệ, gắn hoạt động nghiên cứu với nhu cầu sản xuất, kinh doanh và quản lý nhà nước; lấy sản phẩm đầu ra, khả năng ứng dụng và hiệu quả thực tiễn làm thước đo.

Trên tinh thần đó, ngành nông nghiệp và môi trường cần tiếp tục tăng cường liên kết giữa cơ quan quản lý, tổ chức nghiên cứu và doanh nghiệp, tập trung giải quyết các vấn đề thiết thực như nâng cao năng suất, chất lượng nông sản, phát triển công nghệ chế biến sâu, sử dụng hiệu quả tài nguyên, kiểm soát ô nhiễm và bảo vệ môi trường.

Qua đó, từng bước đưa kết quả nghiên cứu vào thực tiễn, tạo ra sản phẩm có giá trị gia tăng cao, nâng sức cạnh tranh của nông sản Việt Nam và đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng bền vững của ngành.