Đắk Lắk phát triển nông nghiệp xanh gắn với kinh tế tuần hoàn

Canh tác đa tầng tán, tận dụng nguồn hữu cơ

Trên các vùng sản xuất nông nghiệp của tỉnh Đắk Lắk, chuyển đổi sang canh tác xanh đang được đặt ra cùng với yêu cầu bảo vệ tài nguyên đất, sử dụng hiệu quả nguồn nước và giảm tác động đến môi trường. Với những cây trồng chủ lực như cà phê, hồ tiêu, sầu riêng, việc duy trì thảm thực vật, trồng xen cây che bóng và tận dụng phụ phẩm nông nghiệp là những giải pháp phù hợp với định hướng sản xuất giảm phát thải, phát triển kinh tế tuần hoàn của tỉnh.

Tại phường Ea Kao, ông Lê Đình Tư, Giám đốc Công ty TNHH Aeroco Coffee, đang áp dụng phương thức canh tác cà phê đa tầng tán trên nông trại rộng hơn 9 ha. Thay vì trồng cà phê đơn canh, ông bố trí cây che bóng, cây ăn quả xen trong vườn, đồng thời duy trì thảm thực vật dưới mặt đất. Cỏ được cắt theo chu kỳ và giữ lại tại vườn, tạo lớp che phủ tự nhiên thay vì phát dọn sạch.

Theo ông, hệ thống cây trồng đa tầng tán giúp hạn chế tác động trực tiếp của nắng nóng lên vườn cà phê. Trong mùa mưa, thảm thực vật góp phần bảo vệ bề mặt đất, giảm rửa trôi. Cỏ và lá cây sau cắt tỉa được giữ lại để bổ sung nguồn hữu cơ, qua đó tận dụng nguồn vật liệu sẵn có trong quá trình chăm sóc vườn.

Không chỉ áp dụng tại nông trại, Aeroco Coffee còn chia sẻ kinh nghiệm canh tác với các hộ nông dân liên kết. Hiện doanh nghiệp hợp tác với khoảng 20 hộ, trên diện tích khoảng 100 ha cà phê Arabica và Robusta. Bên cạnh hướng dẫn chăm sóc cây, các hộ được trao đổi về phương thức trồng đa tầng tán, quản lý thảm cỏ và bảo vệ đất, từng bước tiếp cận cách sản xuất phù hợp với điều kiện vườn của mình.

“Để thực hiện được điều này, trước hết cần giúp người tham gia, đặc biệt là nông dân, hiểu rõ về phương thức sản xuất. Đồng thời, cần có chính sách hỗ trợ cụ thể đối với cây cà phê và các loại cây trồng khác, hướng đến nâng cao giá trị nông sản. Khi thấy được lợi ích, người dân sẽ đồng thuận và tham gia,’’ ông Tư chia sẻ.

Từ thực tế sản xuất và liên kết với nông dân, mô hình của Aeroco Coffee cho thấy hướng tận dụng thảm thực vật, nguồn hữu cơ tại vườn để chăm sóc đất, giảm lãng phí phụ phẩm. Đây là một trong những cách tiếp cận phù hợp với định hướng phát triển nông nghiệp xanh, kinh tế tuần hoàn mà Đắk Lắk đang triển khai.

Nhân rộng mô hình xanh, hướng tới nông thôn mới

Với thế mạnh về cây công nghiệp, cây ăn quả và chăn nuôi, Đắk Lắk có nguồn phụ phẩm nông nghiệp phát sinh trong quá trình sản xuất, thu hoạch và chế biến. Việc tận dụng nguồn nguyên liệu này để làm phân hữu cơ, cải tạo đất và phục vụ sản xuất đang được tỉnh xác định là một trong những hướng phát triển kinh tế tuần hoàn. Cùng với đó, các giải pháp giảm sử dụng vật tư hóa học, bảo vệ đất và nguồn nước được gắn với yêu cầu phát triển nông nghiệp xanh.

Đối với vùng trồng cà phê, cành cây sau cắt tỉa, vỏ cà phê sau chế biến có thể được tận dụng để ủ phân hữu cơ hoặc sản xuất than sinh học, phục vụ trở lại quá trình canh tác. Việc trồng xen cây che bóng, duy trì thảm thực vật cũng góp phần giữ ẩm, hạn chế xói mòn đất. Đắk Lắk đưa những giải pháp này vào định hướng phát triển các mô hình trồng trọt giảm phát thải, phù hợp với điều kiện sản xuất của từng vùng.

Để mở rộng phương thức sản xuất này, vai trò của hợp tác xã và doanh nghiệp liên kết với nông dân được chú trọng. Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Đắk Lắk, đến tháng 9/2026, toàn tỉnh có 873 hợp tác xã nông nghiệp, trong đó 710 hợp tác xã đang hoạt động. Đây là lực lượng có thể tham gia tổ chức sản xuất, chuyển giao kỹ thuật, liên kết tiêu thụ và hỗ trợ nông dân tiếp cận các mô hình canh tác mới. Tuy nhiên, việc áp dụng kinh tế tuần hoàn còn phụ thuộc vào điều kiện sản xuất, năng lực tổ chức và hiệu quả thực tế của từng mô hình.

Liên quan đến phát triển nông nghiệp xanh, kinh tế tuần hoàn, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đắk Lắk Nguyễn Thiên Văn đề nghị Hội Nông dân và Liên minh Hợp tác xã tỉnh tăng cường vận động, hỗ trợ hội viên tiếp cận các mô hình sản xuất bền vững. Đối với doanh nghiệp, ông nhấn mạnh việc tuân thủ quy trình sản xuất, bảo đảm chất lượng nông sản, hạn chế sử dụng hóa chất và thực hiện trách nhiệm trong liên kết, tiêu thụ sản phẩm.

Trong kế hoạch sản xuất giảm phát thải lĩnh vực trồng trọt giai đoạn 2026-2035, Đắk Lắk đặt mục tiêu giảm ít nhất 15% phát thải khí nhà kính từ trồng trọt, đồng thời thu gom và tái sử dụng trên 80% chất thải nông nghiệp trong các chu trình tuần hoàn. Tỉnh cũng định hướng mỗi xã, phường xây dựng ít nhất một mô hình trồng trọt phát thải thấp trên cây trồng chủ lực, làm cơ sở đánh giá và nhân rộng.

Đáng chú ý, phát triển nông nghiệp xanh, kinh tế tuần hoàn còn được gắn với xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2026-2030. Theo bộ tiêu chí của tỉnh, các xã phải có mô hình nông nghiệp công nghệ cao, kinh tế xanh hoặc kinh tế tuần hoàn mang lại hiệu quả, với số lượng phù hợp từng nhóm xã. Điều này đặt ra yêu cầu không chỉ xây dựng mô hình mà còn phải đánh giá được hiệu quả sản xuất, khả năng áp dụng và lợi ích đối với người dân.

Việc đưa các phương thức canh tác thân thiện môi trường vào sản xuất cần được triển khai phù hợp với từng loại cây trồng, điều kiện của nông hộ và khả năng liên kết tiêu thụ. Khi phụ phẩm được tận dụng, đất sản xuất được bảo vệ và mô hình mang lại hiệu quả kinh tế, nông nghiệp xanh mới có cơ sở mở rộng, góp phần nâng cao chất lượng xây dựng nông thôn mới ở Đắk Lắk.