Đánh thức giá trị sản vật vùng cao Lào Cai

Hội nghị xúc tiến đầu tư, thương mại lĩnh vực nông nghiệp tỉnh Lào Cai năm 2026 với chủ đề “Nông nghiệp Lào Cai - Kết nối thị trường - Nâng tầm giá trị nông sản” do Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng UBND tỉnh Lào Cai đồng chủ trì.

Chuỗi hoạt động sẽ diễn ra từ ngày 2 - 6/11/2026 tại phường Lào Cai và xã Xuân Quang với khoảng 500 đại biểu, trong đó có đại diện cơ quan quản lý, doanh nghiệp và hiệp hội ngành hàng Trung Quốc.

Hội nghị tập trung giới thiệu tiềm năng, chính sách thu hút đầu tư, kết nối doanh nghiệp với vùng nguyên liệu, thúc đẩy hợp tác chế biến và tiêu thụ nông sản. Các hoạt động gồm giới thiệu dự án ưu tiên đầu tư, thảo luận, ký kết hợp tác, trưng bày sản phẩm tại 85 gian hàng, khánh thành Nhà máy sản xuất chế biến quế hữu cơ Bảo Thắng và khảo sát vùng sản xuất. Các sản phẩm chủ lực như quế, chè, dược liệu, chuối, dứa được tập trung giới thiệu.

Thông qua chuỗi hoạt động, tỉnh Lào Cai hướng tới thu hút đầu tư vào chế biến sâu, bảo quản, logistics, nông nghiệp công nghệ cao, mở rộng thị trường, nâng giá trị nông sản.

Sản vật vùng cao và thương hiệu Lào Cai

Ở Sa Pa, Lào Cai, cây actiso từ lâu đã gắn với điều kiện khí hậu mát mẻ đặc trưng của vùng núi cao. Từ nguồn nguyên liệu này, những sản phẩm như Cao mềm actiso Sa Pa, Trà phun sương actiso Sa Pa đã được phát triển, cho giá trị gia tăng cao hơn so với việc chỉ tiêu thụ nguyên liệu thô. Đáng chú ý, đây cũng là hai sản phẩm đạt OCOP 5 sao của tỉnh Lào Cai.

Hai sản phẩm cùng đạt hạng cao nhất trong hệ thống OCOP cấp quốc gia là dấu mốc đáng chú ý đối với hành trình nâng tầm nông sản địa phương. Bởi phía sau mỗi sản phẩm không chỉ là câu chuyện về nguyên liệu bản địa mà còn là yêu cầu về quy trình sản xuất, chất lượng, bao bì, nhãn mác, khả năng truy xuất nguồn gốc và năng lực tổ chức thị trường.

Không chỉ có actiso, nhiều sản phẩm khác của Sa Pa cũng đang góp phần làm phong phú hệ sinh thái nông sản đặc trưng của Lào Cai. Trà dây leo Sa Pa, đông trùng hạ thảo Sa Pa, ruốc cá hồi Sa Pa và cá hồi Sa Pa phi lê đều đã đạt OCOP 4 sao. Từ cây dược liệu đến sản phẩm thủy sản chế biến, mỗi mặt hàng mở ra một hướng khai thác lợi thế tự nhiên, tri thức sản xuất và nguồn nguyên liệu của địa phương.

Điểm chung của những sản phẩm này là giá trị không còn chỉ được quyết định bởi sản lượng thu hoạch mà ngày càng phụ thuộc vào chất lượng chế biến, mức độ hoàn thiện sản phẩm và khả năng đáp ứng nhu cầu thị trường. Khi nguyên liệu được đưa vào quy trình chế biến phù hợp, đóng gói chuyên nghiệp và xây dựng thương hiệu bài bản, giá trị nông sản có thêm dư địa để gia tăng.

Câu chuyện từ những sản phẩm OCOP tiêu biểu cũng phản ánh hướng chuyển dịch của nông nghiệp Lào Cai từ sản xuất những gì sẵn có sang phát triển sản phẩm dựa trên lợi thế riêng, từ tiêu thụ nguyên liệu sang chế biến sâu, từ bán hàng đơn lẻ sang xây dựng thương hiệu gắn với vùng nguyên liệu và chuỗi cung ứng.

Lào Cai hiện có 556 sản phẩm OCOP của 79 xã, phường, gồm 2 sản phẩm 5 sao, 60 sản phẩm 4 sao và 494 sản phẩm 3 sao. Trong 10 tháng năm 2026, tỉnh đã tổ chức đánh giá, phân hạng 58 sản phẩm OCOP đợt 1, trong đó 14 sản phẩm đạt 4 sao và 44 sản phẩm đạt 3 sao. Riêng số sản phẩm được công nhận mới là 21, gồm 2 sản phẩm 4 sao và 19 sản phẩm 3 sao.

Những con số này cho thấy chương trình OCOP tiếp tục được triển khai theo hướng mở rộng quy mô, đồng thời chú trọng nâng hạng, đánh giá lại và duy trì chất lượng sản phẩm. Cùng với số lượng sản phẩm được công nhận, đích đến quan trọng hơn là làm sao để sản phẩm đứng vững trên thị trường, tạo được niềm tin với người tiêu dùng và mang lại lợi ích thiết thực cho người sản xuất.

Chuẩn hóa chất lượng, tạo nền tảng nâng cao giá trị

Để một sản phẩm nông nghiệp trở thành hàng hóa có sức cạnh tranh, chất lượng cần được bảo đảm xuyên suốt từ vùng nguyên liệu đến tay người tiêu dùng. Đây cũng là yêu cầu đặt ra đối với các chủ thể OCOP của Lào Cai trong bối cảnh thị trường ngày càng quan tâm đến an toàn thực phẩm, nguồn gốc xuất xứ, tính ổn định của sản phẩm và trách nhiệm của đơn vị sản xuất.

Trong năm 2026, tỉnh Lào Cai đã triển khai các đoàn kiểm tra, giám sát thực tế tại những cơ sở có sản phẩm được công nhận OCOP trong giai đoạn 2024 - 2025, đồng thời đề xuất sản phẩm tiêu biểu tham gia các sự kiện xúc tiến, quảng bá như Festival OCOP Việt Nam năm 2026 và Festival Trà Quốc tế - Thái Nguyên năm 2026. Đây là những hoạt động góp phần kết nối sản phẩm với người tiêu dùng, đối tác phân phối và các thị trường tiềm năng.

Ông Nguyễn Xuân Huy, Chi cục Trưởng Chi cục Chất lượng và Phát triển nông thôn tỉnh Lào Cai cho biết, để nâng cao giá trị nông sản, Lào Cai xác định chất lượng phải là yếu tố cốt lõi và được duy trì thường xuyên, không chỉ tập trung ở thời điểm đánh giá, phân hạng OCOP. "Thời gian tới, chúng tôi sẽ tiếp tục phối hợp với các địa phương hướng dẫn chủ thể sản xuất hoàn thiện quy trình, kiểm soát chất lượng, bảo đảm an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc. Cùng với đó tăng cường kiểm tra, giám sát sau công nhận, kịp thời hướng dẫn khắc phục những hạn chế, giúp sản phẩm duy trì chất lượng ổn định, đáp ứng yêu cầu của thị trường”, ông Huy nói.

Bên cạnh việc kiểm soát chất lượng thành phẩm, phát triển vùng nguyên liệu cũng là khâu có ý nghĩa quyết định. Lào Cai hiện duy trì diện tích nhiều cây trồng chủ lực, tạo nguồn cung cho chế biến và tiêu thụ nông sản. Trong đó, diện tích cây dược liệu đạt 6.947 ha, vượt 2,2% kế hoạch, sản lượng thu hoạch lũy kế đạt 17.859 tấn. Diện tích chè đạt 15.349,5 ha, sản lượng chè búp tươi đạt 128.366 tấn.

Đối với nhóm cây ăn quả và cây trồng hàng hóa, toàn tỉnh Lào Cai có 3.523 ha chuối, sản lượng thu hoạch lũy kế đạt 43.620 tấn, 2.591 ha dứa, sản lượng đạt 49.804 tấn. Diện tích cây ăn quả đạt 10.843 ha, sản lượng thu hoạch lũy kế đạt 64.398 tấn. Rau các loại có diện tích gieo trồng lũy kế 21.858 ha, sản lượng thu hoạch đạt 354.282 tấn. Cùng với đó, cây dâu tằm duy trì diện tích 1.643 ha, sản lượng kén ước đạt 1.770 tấn.

Nguồn nguyên liệu đa dạng là lợi thế để Lào Cai phát triển các sản phẩm chế biến, hình thành những chuỗi sản xuất gắn với thế mạnh từng vùng. Tuy nhiên, để biến lợi thế về diện tích và sản lượng thành giá trị kinh tế cao hơn, tỉnh cần tiếp tục thúc đẩy liên kết giữa người sản xuất, hợp tác xã và doanh nghiệp, tổ chức sản xuất theo nhu cầu thị trường, tăng cường ứng dụng khoa học, công nghệ trong bảo quản, chế biến và nâng cao chất lượng sản phẩm.

Nâng hạng OCOP, nâng sức cạnh tranh

Nếu chất lượng là nền tảng thì thị trường chính là thước đo sức sống của nông sản. Với nhiều chủ thể sản xuất quy mô nhỏ, việc tìm kiếm khách hàng ổn định, tham gia hệ thống phân phối hiện đại hay tiếp cận các thị trường có yêu cầu cao vẫn là bài toán cần lời giải đồng bộ.

Để tháo gỡ những điểm nghẽn này, hoạt động xúc tiến thương mại cần gắn chặt với năng lực sản xuất thực tế. Sản phẩm muốn đi xa phải có nguồn cung ổn định, quy cách đồng nhất, bao bì phù hợp, thông tin minh bạch và phương án phân phối hiệu quả. Việc đưa sản phẩm lên sàn thương mại điện tử, phát triển các kênh bán hàng trực tuyến, kết nối với siêu thị, cửa hàng đặc sản và hệ thống du lịch cũng cần được triển khai theo hướng có trọng tâm, tránh chạy theo hình thức.

Đối với Lào Cai, việc gắn nông sản với du lịch là hướng đi có nhiều tiềm năng. Du khách đến Sa Pa và các địa phương trong tỉnh không chỉ có nhu cầu tham quan, trải nghiệm mà còn tìm kiếm những sản phẩm mang dấu ấn vùng miền để sử dụng hoặc làm quà tặng. Nếu được đầu tư bài bản về chất lượng, câu chuyện sản phẩm, thiết kế và trải nghiệm mua sắm, nông sản địa phương có thể trở thành cầu nối đưa hình ảnh vùng đất, con người Lào Cai đến với thị trường rộng lớn hơn.

Ông Trần Minh Sáng, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Lào Cai khẳng định: Thời gian tới, ngành nông nghiệp và môi trường Lào Cai sẽ tiếp tục định hướng phát triển nông sản theo lợi thế từng vùng, gắn xây dựng sản phẩm OCOP với tổ chức lại sản xuất, phát triển vùng nguyên liệu và liên kết chuỗi giá trị. Trọng tâm là nâng cao chất lượng, đẩy mạnh chế biến, ứng dụng khoa học, công nghệ và hỗ trợ các chủ thể mở rộng thị trường tiêu thụ.

Cùng với việc duy trì, nâng cao chất lượng các sản phẩm đã được công nhận, tỉnh Lào Cai sẽ quan tâm phát triển những sản phẩm có tiềm năng, tạo điều kiện để hợp tác xã, doanh nghiệp và người dân tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, nâng cao thu nhập và phát triển nông nghiệp bền vững.