Đánh thức tư duy kinh tế nông nghiệp

Không chỉ chuyển giao kỹ thuật

Buổi sáng ở vùng thanh long Thuận Mỹ, tỉnh Tây Ninh, khi nhiều người còn chuẩn bị cho một ngày làm việc, chị Lại Thị Ngọc Lan đã có mặt ngoài đồng để cùng bà con kiểm tra vườn cây sau những cơn mưa đầu mùa.

Công việc của một cán bộ khuyến nông cơ sở giờ đây không còn đơn thuần là hướng dẫn bón phân hay phòng trừ sâu bệnh. Sau khi mô hình chính quyền địa phương hai cấp đi vào hoạt động, yêu cầu đối với đội ngũ khuyến nông cũng thay đổi. Họ phải tham gia tổ chức sản xuất, xây dựng vùng nguyên liệu, hướng dẫn chuyển đổi số, hỗ trợ đăng ký mã số vùng trồng, kết nối doanh nghiệp và đồng hành với nông dân từ sản xuất đến tiêu thụ.

Là kỹ sư nuôi trồng thủy sản, chị Lan từng giữ cương vị Giám đốc Trung tâm Dịch vụ nông nghiệp huyện Châu Thành (cũ), Trưởng Trạm Khuyến nông và Dịch vụ nông nghiệp khu vực Tầm Vu và hiện là Giám đốc Trung tâm Cung ứng dịch vụ sự nghiệp công trực thuộc UBND xã Thuận Mỹ, tham mưu UBND xã thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước về khuyến nông. Dù trải qua nhiều lần sắp xếp tổ chức bộ máy và đảm nhận các cương vị khác nhau, điều chị luôn lựa chọn là tiếp tục gắn bó với công tác khuyến nông.

"Mỗi lần thay đổi đơn vị công tác là một môi trường mới, nhưng mục tiêu của tôi vẫn không thay đổi, đó là đồng hành cùng nông dân. Khuyến nông không chỉ là chuyển giao kỹ thuật mà quan trọng hơn là giúp bà con thay đổi tư duy sản xuất. Khi thấy người dân mạnh dạn áp dụng cái mới, sản xuất hiệu quả và nâng cao thu nhập, tôi càng có thêm động lực gắn bó với nghề", chị Lan chia sẻ.

Từ thực tế sản xuất, xã Thuận Mỹ chọn hai ngành hàng chủ lực là thanh long và tôm nước lợ để tập trung nguồn lực phát triển. Mục tiêu không chỉ nâng cao năng suất mà còn hình thành vùng nguyên liệu quy mô lớn phục vụ chế biến và xuất khẩu.

Theo định hướng đến năm 2030, Thuận Mỹ sẽ xây dựng vùng nguyên liệu thanh long công nghệ cao khoảng 200ha, đồng thời phát triển vùng nuôi tôm 50ha ứng dụng công nghệ hiện đại gắn với chuyển đổi số.

Để hiện thực hóa mục tiêu đó, cán bộ khuyến nông trở thành lực lượng bám sát cơ sở nhất. Ngoài việc hướng dẫn quy trình canh tác an toàn, chị Lan còn trực tiếp hỗ trợ nông dân ghi nhật ký điện tử, sử dụng phần mềm quản lý sản xuất, hoàn thiện mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc và kết nối với doanh nghiệp thu mua.

Ở vùng nuôi tôm ven sông, chị gần như có mặt xuyên suốt mỗi vụ nuôi, từ hướng dẫn lịch thời vụ, quản lý môi trường nước đến chuyển giao hệ thống giám sát ao nuôi bằng điện thoại, ứng dụng vi sinh hay thiết bị phân tích sức khỏe tôm...

Từ quá trình đồng hành cùng người dân, chị còn nghiên cứu giải pháp lót đáy ao bằng vật liệu chuyên dụng nhằm hạn chế khuấy bùn, cải thiện chất lượng nước, tăng hàm lượng oxy và giảm chi phí xử lý môi trường trong nuôi tôm mật độ cao.

Từ "cầm tay chỉ việc" đến vùng thanh long xuất khẩu

Trong vườn thanh long xanh mướt của gia đình, anh Trần Minh Song nhớ rất rõ thời điểm mình quyết định thay đổi cách sản xuất. "Lúc đầu tôi cũng ngại. Quy trình nhiều bước, ghi chép đủ thứ, lại còn phải tuân thủ rất nghiêm việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật", anh Song kể.

Điều khiến anh yên tâm là trong suốt quá trình chuyển đổi luôn có cán bộ khuyến nông đồng hành. Không chỉ hướng dẫn trên lớp, chị Lan nhiều lần xuống tận vườn, cùng anh cải tạo đất, sử dụng phân hữu cơ, áp dụng quản lý dịch hại tổng hợp, hướng dẫn ghi nhật ký sản xuất và kiểm soát từng công đoạn trước khi thu hoạch. "Từng bước một, làm rồi mới thấy cây khỏe hơn, đất tốt hơn, mình cũng tự tin hơn với sản phẩm của mình", anh Song nói.

Đến nay, 1ha thanh long của gia đình anh đã đáp ứng các tiêu chuẩn xuất khẩu sang Australia với gần 600 chỉ tiêu về an toàn thực phẩm và dư lượng thuốc bảo vệ thực vật. Mỗi lô hàng đều được doanh nghiệp lấy mẫu kiểm nghiệm trước khi thu mua. Toàn bộ quá trình sản xuất được ghi chép đầy đủ, sử dụng chủ yếu phân hữu cơ, phân vi sinh và thuốc trong danh mục cho phép.

Quan trọng hơn, anh không còn thấp thỏm trước mỗi vụ thu hoạch. Thông qua chuỗi liên kết, doanh nghiệp bao tiêu sản phẩm với mức giá sàn khoảng 20.000 đồng/kg. Khi thị trường tăng giá, mức giá thu mua cũng được điều chỉnh tương ứng.

Không dừng lại ở đó, gia đình anh còn thay thế hệ thống bóng đèn truyền thống bằng thiết bị tiết kiệm điện, từng bước chuẩn bị đầu tư hệ thống tưới nhỏ giọt, châm phân tự động kết hợp năng lượng mặt trời.

Là thành viên của Tổ hợp tác thanh long Thuận Mỹ với 89 thành viên trên diện tích gần 54ha, anh Song cũng trở thành người chia sẻ kinh nghiệm cho các hộ khác.

Từ những buổi trao đổi ngay tại vườn, nhiều hộ đã mạnh dạn thay đổi phương thức sản xuất, cùng nhau xây dựng vùng nguyên liệu đạt tiêu chuẩn xuất khẩu. "Ngày trước ai làm nấy biết. Giờ bà con cùng học, cùng chia sẻ để làm đồng đều, vì chỉ khi cả vùng đạt chuẩn thì doanh nghiệp mới yên tâm liên kết lâu dài", anh Song chia sẻ.

Kiến tạo chuỗi giá trị

Theo ông Nguyễn Thành Hiếu, Chủ tịch UBND xã Thuận Mỹ, sau sáp nhập đơn vị hành chính, Thuận Mỹ tiếp tục xác định nông nghiệp là nền tảng phát triển kinh tế, trong đó thanh long và tôm nước lợ là hai ngành hàng chủ lực.

Để hoàn thành mục tiêu này, đội ngũ khuyến nông giữ vai trò đặc biệt quan trọng. "Nếu không có cán bộ khuyến nông bám sát cơ sở, hướng dẫn từng hộ dân thay đổi tư duy sản xuất thì rất khó hình thành những vùng nguyên liệu lớn đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu. Họ chính là cầu nối giữa chính quyền, doanh nghiệp và người dân", ông Hiếu khẳng định.

Theo ông Hiếu, trong số những cán bộ khuyến nông của địa phương, chị Lại Thị Ngọc Lan là một trong những người luôn bền bỉ đồng hành với nông dân. Không chỉ xây dựng các mô hình thanh long, tôm công nghệ cao, chị còn kiên trì hướng dẫn người dân sử dụng nhật ký điện tử, hoàn thiện mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc và tiếp cận các nền tảng số.

Từ những hộ sản xuất nhỏ lẻ như anh Trần Minh Song đến các tổ hợp tác, hợp tác xã, dấu ấn của người cán bộ khuyến nông đều hiện diện trong từng bước chuyển. Điều chị Lan trăn trở nhất vẫn là làm sao để người dân chuyển từ tư duy "sản xuất nông nghiệp" sang "kinh tế nông nghiệp", từ làm ra sản phẩm sang làm ra giá trị. Bởi trong bối cảnh mới, khuyến nông không chỉ dừng ở việc truyền đạt kỹ thuật mà đang trở thành lực lượng kiến tạo chuỗi giá trị nông sản.

Không chỉ chuyển giao kỹ thuật, cán bộ khuyến nông hôm nay đang đảm nhận vai trò của một "nhạc trưởng" trên cánh đồng: kết nối chính sách với thực tiễn, doanh nghiệp với nông dân, khoa học công nghệ với sản xuất. Chính sự đồng hành bền bỉ ấy đang góp phần thay đổi tư duy sản xuất, kiến tạo chuỗi giá trị nông sản, tạo nền tảng để nông nghiệp địa phương phát triển theo hướng hiện đại, xanh, bền vững và hội nhập.