Dấu ấn khuyến nông Đắk Lắk: Đưa tri thức về tận vườn cây

Phổ biến tư duy mới

Trên vườn sầu riêng 2 ha tại phường Buôn Hồ, tỉnh Đắk Lắk, ông Bùi Thanh Huỳnh, Giám đốc HTX Nông nghiệp Buôn Hồ đang triển khai cách làm khác với thời gian trước, đó là giảm dần sự phụ thuộc vào hóa chất, tăng sử dụng phân bón hữu cơ và chế phẩm sinh học trong chăm sóc cây.

Mô hình ứng dụng phân bón hữu cơ và chế phẩm sinh học được HTX Nông nghiệp Buôn Hồ triển khai từ tháng 2/2026. Điều khiến ông Huỳnh hài lòng không chỉ nằm ở loại vật tư được đưa vào vườn mà còn ở sự đồng hành thường xuyên của cán bộ khuyến nông.

Sau một thời gian áp dụng, những vườn sầu riêng của HTX Nông nghiệp Buôn Hồ đã thay đổi rất tích cực. Việc sử dụng hóa chất được giảm thiểu, qua đó góp phần bảo vệ sức khỏe người trực tiếp sản xuất và môi trường xung quanh. Đất vườn không bị chai cứng, hệ vi sinh vật có lợi được bảo tồn, độ pH của đất được cải thiện lên khoảng 6.0 (mức pH tốt), tạo điều kiện để bộ rễ phát triển và cây sinh trưởng ổn định.

Tuy nhiên, mô hình tại HTX Nông nghiệp Buôn Hồ cũng cho thấy làm nông nghiệp theo hướng hữu cơ sinh học không chỉ đơn giản là thay một loại phân bằng một chế phẩm khác. Với cây sầu riêng, kỹ thuật chăm sóc phải được tính toán đồng bộ, bởi nếu cây phát triển lá quá tốt nhưng không cân đối với các yêu cầu sinh trưởng khác, khả năng đậu trái có thể bị ảnh hưởng.

Chính ở điểm này, vai trò của khuyến nông trở nên rõ nét hơn. Tri thức không dừng lại ở việc giới thiệu một sản phẩm hay một quy trình mà được chuyển hóa thành cách làm phù hợp với từng vườn cây, từng giai đoạn sinh trưởng.

Tại thôn Tân Lộc, xã Ea Kar, tỉnh Đắk Lắk, gia đình ông Nguyễn Huy Thân đã tham gia chương trình canh tác cà phê thông minh thích ứng với biến đổi khí hậu do Trung tâm Khuyến nông tỉnh Đắk Lắk phối hợp với Công ty cổ phần Phân bón Bình Điền triển khai từ năm 2023. Trong 3 năm, gia đình ông được hướng dẫn kỹ thuật canh tác, bón phân cân đối, bảo vệ đất, chống xói mòn rửa trôi và bảo vệ môi trường. Theo ông, cán bộ khuyến nông luôn nhiệt tình, hướng dẫn sâu sát và hỗ trợ bà con chu đáo.

Hiệu quả được thể hiện bằng những con số cụ thể. Năng suất cà phê của gia đình ông Thân tăng khoảng 15% so với phương pháp canh tác truyền thống trước đây. Đất vườn tơi xốp, phì nhiêu hơn, giảm xói mòn vào mùa mưa và chống chịu hạn tốt hơn trong mùa khô.

Ông Thân chia sẻ, sau 3 năm tham gia chương trình canh tác cà phê thông minh thích ứng với biến đổi khí hậu, giá trị mang lại không chỉ là tăng năng suất. Cùng với kỹ thuật bón phân, người trồng cà phê được tiếp cận cách nhìn mới về đất, nước và môi trường.

Lan tỏa từ mô hình

Theo ông Đinh Văn Đang, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông tỉnh Đắk Lắk, hệ thống khuyến nông đang đóng vai trò là cầu nối đưa khoa học kỹ thuật vào sản xuất trên diện rộng, từ quy trình canh tác tiên tiến, bón phân cân đối, tưới tiết kiệm đến chăn nuôi an toàn sinh học, xử lý chất thải và bảo vệ môi trường...

Trong sản xuất nông nghiệp hiện đại, khuyến nông không còn chỉ tập trung vào câu chuyện năng suất. Khi thị trường ngày càng đặt ra yêu cầu ngày càng cao về chất lượng, an toàn và khả năng truy xuất nguồn gốc, nông dân được hướng dẫn tổ chức sản xuất theo chuỗi giá trị, ghi chép nhật ký, quản lý vật tư đầu vào và đáp ứng các yêu cầu về mã số vùng trồng, chứng nhận tiêu chuẩn.

Đó là bước chuyển quan trọng, bởi từ chỗ sản xuất theo kinh nghiệm, nông dân từng bước hình thành tư duy sản xuất hàng hóa, minh bạch và có trách nhiệm hơn với sản phẩm của mình.

Cùng với tập huấn trực tiếp, Trung tâm Khuyến nông Đắk Lắk còn đẩy mạnh thông tin, tuyên truyền trên các phương tiện truyền thông và nền tảng trực tuyến, xây dựng các mô hình trình diễn để người dân có thể trực tiếp quan sát, học hỏi và làm theo. Sự kết hợp giữa truyền thông, mô hình trực quan và hướng dẫn “cầm tay chỉ việc” tạo thành phương thức chuyển giao kỹ thuật đa chiều, tiếp cận từ hộ sản xuất nhỏ đến hợp tác xã, trang trại.

Thực tế từ vườn sầu riêng của ông Huỳnh hay rẫy cà phê của ông Thân cho thấy hiệu quả của khuyến nông không nhất thiết bắt đầu từ những thay đổi lớn. Có khi đó là việc hiểu hơn về độ pH của đất, sử dụng vật tư hợp lý, có khi là điều chỉnh cách bón phân, giữ đất, che bóng và tiết kiệm nước. Nhưng từ những thay đổi nhỏ ấy, tư duy sản xuất mới đang hình thành.

Với ông Nguyễn Huy Thân, mong muốn của ông thời gian tới là mô hình cà phê thông minh tiếp tục được mở rộng để nhiều hộ có cơ hội tiếp cận nhanh hơn. Ông Bùi Thanh Huỳnh cũng kỳ vọng các mô hình sử dụng vật tư sinh học được nhân rộng. Những đề xuất ấy ở một góc độ khác cho thấy nhu cầu về tri thức, kỹ thuật của nông dân Đắk Lắk đang ngày càng lớn.

Ông Đinh Văn Đang cho rằng thước đo hiệu quả của khuyến nông chính là sự thay đổi của người dân, từ “nghe để biết” sang “bắt tay vào làm”, từ sản xuất đơn lẻ sang liên kết chuỗi, từ thói quen sản xuất truyền thống sang chú trọng quy trình an toàn, nhật ký nông vụ và truy xuất nguồn gốc. Những thay đổi đó hướng tới mục tiêu giảm chi phí, hạn chế rủi ro, nâng cao chất lượng sản phẩm và mở rộng thị trường tiêu thụ.