Đề xuất xây dựng Công viên Di sản Nông nghiệp Việt Nam tại Tuyên Quang

Sáng 12/8, tại Hà Nội, Văn phòng Điều phối Trung ương Chương trình mục tiêu quốc gia tổ chức cuộc họp tham vấn định hướng quy hoạch không gian phát triển du lịch nông thôn tại xã Thái Bình, tỉnh Tuyên Quang. Ông Nguyễn Xuân Đại, Chánh Văn phòng Điều phối Trung ương Chương trình mục tiêu quốc gia, chủ trì cuộc họp.

Lấy di sản nông nghiệp làm trục phát triển

Theo ông Nguyễn Xuân Đại, Chánh Văn phòng Điều phối Trung ương Chương trình mục tiêu quốc gia, việc nghiên cứu đề án thực hiện theo chỉ đạo của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường, là bước chuẩn bị quan trọng để xác định phạm vi, quy mô, nội dung, lộ trình và nguồn lực thực hiện. Đề án cần phù hợp với quy hoạch, điều kiện thực tế của địa phương và các quy định pháp luật.

Tại cuộc họp, các đại biểu tập trung trao đổi định hướng xây dựng Công viên Di sản Nông nghiệp Việt Nam trên nền tảng Khu di tích lịch sử quốc gia Bộ Canh Nông. Công viên được định hướng trở thành điểm đến văn hóa - nông nghiệp đặc sắc, tái hiện quá trình hình thành và phát triển của nền nông nghiệp Việt Nam từ truyền thống đến hiện đại.

Khu di tích Bộ Canh Nông được xác định là hạt nhân, làm nổi bật dấu ấn của Bộ Canh Nông tại Chiến khu Việt Bắc và câu chuyện hình thành nền quản trị nông nghiệp hiện đại. Từ nền tảng lịch sử này, công viên có thể kể lại hành trình gần 80 năm của ngành nông nghiệp, từ nhiệm vụ bảo đảm an ninh lương thực đến quá trình đưa Việt Nam trở thành một trong những quốc gia xuất khẩu nông sản lớn và hướng tới nền nông nghiệp sinh thái, hiện đại, thông minh, phát thải thấp.

Đáng chú ý, công viên không nên phát triển theo mô hình bảo tàng truyền thống hay điểm tham quan đơn thuần mà cần hướng tới mô hình “bảo tàng sống”. Theo đó, di sản được bảo tồn và truyền tải thông qua hoạt động sản xuất, trình diễn, trải nghiệm, giáo dục, truyền nghề và đời sống cộng đồng.

Cách tiếp cận này tạo sự liên kết giữa di tích với các làng nghề, vùng sản xuất, sản phẩm OCOP, không gian văn hóa và cộng đồng dân cư. Qua đó, người dân trở thành chủ thể tham gia bảo tồn di sản, phát triển sản phẩm, cung cấp dịch vụ và hưởng lợi từ du lịch.

Định hướng quy hoạch cần nghiên cứu các khu chức năng có sự liên kết, tạo thành chuỗi trải nghiệm xuyên suốt, gồm không gian bảo tồn, giới thiệu di tích; khu tái hiện lịch sử ngành nông nghiệp; khu trải nghiệm sản xuất và tri thức bản địa; khu giới thiệu giống cây trồng, vật nuôi, sản phẩm OCOP và làng nghề.

Bên cạnh đó là không gian giáo dục, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo; khu dịch vụ, thương mại; các điểm trải nghiệm văn hóa cộng đồng. Việc tổ chức không gian cần khai thác lợi thế sẵn có, hạn chế đầu tư dàn trải và tạo dấu ấn riêng cho điểm đến.

Quy hoạch cũng phải bảo đảm hài hòa giữa bảo tồn và phát triển, giữ gìn cảnh quan, hạn chế tác động đến môi trường, ưu tiên giải pháp xanh, tiết kiệm tài nguyên và thích ứng với biến đổi khí hậu. Công nghệ số cần được ứng dụng trong giới thiệu di sản, xây dựng trải nghiệm, quản lý dữ liệu và vận hành công viên.

Ông Nguyễn Xuân Đại nhấn mạnh, đề án cần làm rõ giá trị khác biệt của công viên, lấy câu chuyện về nền văn minh nông nghiệp Việt Nam và Khu di tích Bộ Canh Nông làm trục nội dung xuyên suốt. Các sản phẩm phải tạo được trải nghiệm riêng, đủ sức trả lời những câu hỏi: Vì sao du khách muốn đến, muốn ở lại, muốn quay trở lại và giới thiệu điểm đến với người khác?

Đặc biệt, cộng đồng được xác định là trung tâm trong quá trình xây dựng và vận hành Công viên. Người dân cần tham gia từ lập kế hoạch, tổ chức hoạt động đến cung cấp sản phẩm, dịch vụ và hưởng lợi. Các sản phẩm du lịch vì vậy phải gắn với sinh kế, sản xuất nông nghiệp, văn hóa, tri thức bản địa, làng nghề và OCOP, qua đó nâng giá trị nông sản, mở rộng thị trường và tạo thêm nguồn thu.

Để hiện thực hóa định hướng, ông Đại cho rằng, đề án cần xác định rõ phạm vi nghiên cứu, quy mô, phân khu chức năng, mô hình quản lý, cơ chế vận hành và phương án huy động nguồn lực. Việc đầu tư nên thực hiện theo từng giai đoạn, có trọng tâm, ưu tiên bảo tồn di tích, hoàn thiện hạ tầng thiết yếu và hình thành sớm một số sản phẩm trải nghiệm đặc trưng.

Các bên thống nhất tiếp tục tham vấn các sở, ngành, chính quyền cơ sở, cộng đồng dân cư và các chủ thể liên quan nhằm bảo đảm đề án sát thực tế, khả thi và tạo sự đồng thuận.

Tạo động lực mới cho kinh tế nông thôn

Đại diện tỉnh Tuyên Quang cơ bản thống nhất với định hướng xây dựng Công viên Di sản Nông nghiệp Việt Nam gắn với Khu di tích lịch sử quốc gia Bộ Canh Nông và phát triển du lịch nông thôn tại xã Thái Bình.

Địa phương kỳ vọng dự án sẽ mở thêm không gian bảo tồn, phát huy giá trị lịch sử, đồng thời hình thành sản phẩm du lịch mới, nâng cao giá trị nông sản, OCOP, văn hóa và tri thức bản địa. Nếu được tổ chức hiệu quả, công viên có thể tạo thêm việc làm, tăng thu nhập, thúc đẩy dịch vụ và tạo động lực mới cho kinh tế nông thôn.

Tỉnh Tuyên Quang đề nghị Văn phòng Điều phối Trung ương, các viện nghiên cứu và chuyên gia tiếp tục hỗ trợ khảo sát, đánh giá hiện trạng; xác định phạm vi nghiên cứu, định hướng không gian, mô hình quản lý và danh mục ưu tiên.

Địa phương sẽ phối hợp cung cấp hồ sơ về đất đai, quy hoạch, di tích, hạ tầng, vùng sản xuất, làng nghề, sản phẩm OCOP và các điểm có tiềm năng kết nối du lịch.

Sau khi hoàn thiện, đề án sẽ được báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định, làm cơ sở từng bước hình thành Công viên Di sản Nông nghiệp Việt Nam tại xã Thái Bình.