Điều rụng hoa, rụng trái non do đâu?

Điều rụng hoa, rụng trái non chủ yếu do bệnh thán thư và bọ xít muỗi, cộng thêm thời tiết bất lợi lúc ra hoa (mưa trái mùa, sương mù, nắng nóng gay gắt), thiếu dinh dưỡng (đặc biệt Bo, Canxi, kali), thiếu nước và thụ phấn kém. Một phần hoa rụng là tự nhiên vì phần lớn hoa điều là hoa đực; chỉ khi chùm bông cháy khô hoặc trái non rụng hàng loạt mới là dấu hiệu bất thường cần xử lý.

1. Bệnh thán thư

Dấu hiệu:

• Chùm bông có đốm nâu đen, khô dần từ ngọn xuống, nhìn như bị cháy.
• Trái non có vết đen lõm, teo lại, rụng.
• Bệnh lan nhanh khi trời âm u, có sương mù hoặc mưa trái mùa lúc điều ra hoa.

Hướng xử lý:

• Cắt bỏ cành khô, cành bệnh, dọn vệ sinh vườn trước mùa ra hoa.
• Phun phòng khi cây ra đọt hoa và lúc hoa nở rộ, nhất là sau những ngày mưa, sương.
• Dùng thuốc trừ nấm theo nhóm hoạt chất được khuyến cáo, luân phiên hoạt chất, đọc kỹ nhãn.

2. Bọ xít muỗi

Dấu hiệu:

• Vết chích thâm đen trên đọt non, cuống hoa, trái non; vết chích lâu ngày khô lại.
• Chùm bông héo, trái non rụng nhiều.
• Bọ xít hoạt động mạnh vào sáng sớm và chiều mát.

Hướng xử lý:

• Thăm vườn thường xuyên khi cây ra đọt non, ra hoa.
• Phun thuốc khi mật độ bọ xít cao, phun vào sáng sớm hoặc chiều mát.
• Phát quang bụi rậm quanh vườn, nơi bọ xít trú ẩn.

3. Thời tiết bất lợi

• Mưa trái mùa, sương mù: làm trôi phấn, tăng nấm bệnh, hoa thối rụng.
• Nắng nóng, gió khô: hoa khô, hạt phấn chết, trái non rụng.
• Rét, lạnh bất thường ở một số vùng: hoa nở kém, thụ phấn kém.

Không kiểm soát được thời tiết nhưng có thể giảm thiệt hại bằng cách phun phòng nấm sau mưa, bổ sung dinh dưỡng qua lá và giữ ẩm cho đất.

4. Thiếu dinh dưỡng

• Thiếu Bo: hạt phấn yếu, hoa khó đậu trái.
• Thiếu Canxi: cuống hoa, cuống trái yếu, dễ rụng.
• Thiếu kali, lân: cây không đủ sức nuôi trái, trái non rụng.
• Cây không được bón phục hồi sau thu hoạch và trong mùa mưa sẽ không đủ sức ra hoa, nuôi trái.

Hướng xử lý: bón đủ phân trong mùa mưa, phun Bo – Canxi – Kẽm trước và sau ra hoa, bổ sung kali khi trái non phát triển.

5. Thiếu nước

• Mùa khô kéo dài, đất cạn ẩm khiến cây tự rụng bớt hoa, trái để tồn tại.
• Vườn có tưới nên giữ ẩm vừa phải, đều đặn; vườn không tưới nên tủ gốc từ cuối mùa mưa.

6. Thụ phấn kém

• Hoa điều cần côn trùng (ong, ruồi, kiến…) thụ phấn.
• Phun thuốc trừ sâu phổ rộng lúc hoa nở làm chết côn trùng thụ phấn, giảm tỷ lệ đậu trái.
• Hạn chế phun lúc hoa nở rộ; một số vườn đặt thùng ong để tăng thụ phấn.

7. Cây già, tán rậm

• Vườn điều già, tán giao nhau, thiếu ánh sáng thì hoa ít, đậu kém, bệnh nhiều.
• Tỉa cành tạo tán thông thoáng sau thu hoạch; vườn quá già nên cân nhắc cưa đốn ghép cải tạo.

Cách phân biệt rụng tự nhiên và rụng do bệnh

• Rụng tự nhiên: hoa đực rụng sau khi nở, chùm vẫn xanh, vẫn còn trái non phát triển.
• Rụng do bệnh, sâu: chùm bông đen, khô từng đoạn, trái non có vết đen lõm hoặc vết chích; rụng hàng loạt.

Câu hỏi thường gặp

Phun thuốc rồi mà điều vẫn rụng trái non là sao? Có thể phun chưa đúng thời điểm (phun khi bệnh đã nặng), chưa đúng đối tượng (nhầm thán thư với bọ xít muỗi), hoặc nguyên nhân là thiếu nước, thiếu dinh dưỡng chứ không phải sâu bệnh.

Điều ra hoa nhiều đợt có tốt không? Ra hoa rải rác nhiều đợt giúp giảm rủi ro thời tiết, nhưng kéo dài thời gian phòng trừ sâu bệnh và thu hoạch. Chăm sóc tốt trong mùa mưa giúp cây ra hoa tập trung hơn.

Có nên dùng chất kích thích để giữ trái điều? Chỉ nên dùng các sản phẩm được phép, đúng liều, đúng hướng dẫn. Giữ trái bền vững vẫn phải dựa vào dinh dưỡng cân đối, phòng sâu bệnh và nước tưới hợp lý.

Khi áp dụng, bà con nên tham khảo thêm cán bộ khuyến nông hoặc chuyên gia tại địa phương để xác định đúng nguyên nhân trên vườn mình.