Gần 96% sầu riêng Việt Nam xuất sang Trung Quốc

Chín tháng, Trung Quốc chiếm gần 96% kim ngạch xuất khẩu sầu riêng Việt Nam, khiến ngành hàng này gần như không có thị trường thay thế.

Theo thống kê sơ bộ của Cục Hải quan, 9 tháng đầu năm, Việt Nam thu hơn 3,45 tỷ USD từ xuất khẩu sầu riêng, tăng 25% so với cùng kỳ năm ngoái. Riêng Trung Quốc đại lục đạt gần 3,3 tỷ USD, tăng 27,6%, chiếm gần 96% tổng kim ngạch. Tỷ trọng này cao hơn mức 93,6% của cùng kỳ năm ngoái.

Các thị trường còn lại cách biệt lớn, với Papua New Guinea đứng thứ hai đạt 37,68 triệu USD, Hong Kong 36,7 triệu USD và Mỹ gần 20,5 triệu USD.

Theo ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, Trung Quốc đại lục là thị trường tiêu thụ đặc biệt quan trọng do người dân nước này chuộng sầu riêng tươi. Trong khi đó, nhiều thị trường khác chủ yếu tiêu thụ sản phẩm cấp đông, tách múi và chế biến.

Sự tập trung này khiến xuất khẩu sầu riêng dễ bị tổn thương nếu Trung Quốc siết kiểm soát chất lượng hoặc giảm nhập khẩu. Ông Nguyên phân tích, sầu riêng có giá trị cao nhưng nhanh chín, khó bảo quản dài ngày nếu không cấp đông sâu. Khi hàng không thể thông quan đúng tiến độ, nguy cơ ùn ứ tại các kho đóng gói ở miền Tây và Tây Nguyên sẽ tăng, kéo theo áp lực bán tháo.

Các thị trường như Mỹ, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc hay Australia có tiềm năng nhưng chưa đủ sức hấp thụ lượng sầu riêng tươi nếu bị chuyển hướng trong thời gian ngắn. Theo ông Nguyên, những thị trường này phần lớn tiêu thụ sản phẩm đông lạnh hoặc phục vụ nhóm khách hàng châu Á, nên không thể thay thế Trung Quốc về quy mô đầu ra.

Rủi ro còn thể hiện ở khả năng thương lượng giá của người trồng. Vào chính vụ, khi lượng hàng thu hoạch dồn dập mà đầu ra chủ yếu phụ thuộc vào thông quan sang Trung Quốc, nông dân thường ở thế yếu. Nếu xuất khẩu ách tắc, thương lái có thể giảm mua hoặc ép giá, trong khi người trồng thiếu kho lạnh để giữ hàng chờ thị trường phục hồi.

Thực tế, xuất khẩu sầu riêng năm nay tăng chậm hơn kỳ vọng. Ông Nguyên cho biết giá bán thấp hơn trong chính vụ; vùng trồng miền Tây gặp bất lợi về Cadimi, còn Tây Nguyên có thời tiết mưa nắng thất thường, ảnh hưởng chất lượng và sản lượng. Sầu riêng chế biến tăng tốt hơn đã góp phần kéo kim ngạch chung đi lên.

Để giảm rủi ro phụ thuộc, theo ông Nguyên, trước mắt ngành sầu riêng cần giữ ổn định thị trường Trung Quốc bằng cách kiểm soát chất lượng ngay từ vùng trồng, nhất là dư lượng Cadimi, thuốc bảo vệ thực vật và truy xuất nguồn gốc. Các địa phương cần tăng năng lực xét nghiệm, giám sát mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói để hạn chế lô hàng không đạt chuẩn.

Về dài hạn, giới chuyên gia cho rằng doanh nghiệp cần đầu tư kho lạnh, cấp đông và chế biến sâu như tách múi đông lạnh, kem, bánh, bột sầu riêng để kéo dài thời gian bảo quản, thuận lợi vận chuyển đến thị trường xa. Đồng thời, Các doanh nghiệp tập trung khai thác sâu hơn các thị trường có hiệp định thương mại như Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP), Hiệp định Thương mại tự do giữa Việt Nam và Liên minh châu Âu (EU) - EVFTA; tập trung phân khúc cao cấp, hệ thống siêu thị và nhóm khách hàng châu Á tại Mỹ, Nhật Bản, EU, đáp ứng tiêu chuẩn GlobalG.A.P. hoặc hữu cơ.

Ngành cũng cần tăng liên kết giữa Nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp và nông dân. Doanh nghiệp ký hợp đồng bao tiêu dài hạn với hợp tác xã, phối hợp kế hoạch thu hoạch và đầu tư kho lạnh, logistics tại vùng nguyên liệu để chủ động nguồn cung, giảm áp lực bán gấp khi vào chính vụ hoặc xuất khẩu gián đoạn.

Ông Nguyên dự báo xuất khẩu sầu riêng Việt Nam năm nay có thể đạt 4,5-4,7 tỷ USD, tăng khoảng 20% so với năm ngoái.

Thi Hà