Gần 96% sầu riêng Việt Nam xuất sang Trung Quốc, rủi ro phụ thuộc ngày càng lớn

Chín tháng đầu năm 2026, Trung Quốc chiếm gần 96% kim ngạch xuất khẩu sầu riêng của Việt Nam, cho thấy mức độ phụ thuộc rất lớn vào một thị trường. Trong khi đó, các thị trường khác chưa đủ khả năng hấp thụ lượng hàng nếu xuất khẩu sang Trung Quốc gặp gián đoạn.

Xuất khẩu sầu riêng phụ thuộc lớn vào thị trường Trung Quốc

Theo thống kê sơ bộ của Cục Hải quan, 9 tháng đầu năm 2026, Việt Nam thu về hơn 3,45 tỷ USD từ xuất khẩu sầu riêng, tăng 25% so với cùng kỳ năm ngoái. Trong đó, Trung Quốc đại lục đạt gần 3,3 tỷ USD, tăng 27,6%, chiếm gần 96% tổng kim ngạch xuất khẩu mặt hàng này. Tỷ trọng này cao hơn đáng kể so với mức 93,6% của cùng kỳ năm 2025.

Khoảng cách giữa Trung Quốc và các thị trường còn lại rất lớn. Papua New Guinea đứng thứ hai với 37,68 triệu USD, tiếp đến là Hong Kong với 36,7 triệu USD và Mỹ với gần 20,5 triệu USD.

Theo ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, Trung Quốc là thị trường tiêu thụ đặc biệt quan trọng đối với sầu riêng Việt Nam do người dân nước này ưa chuộng sản phẩm tươi. Trong khi đó, nhiều thị trường khác chủ yếu tiêu thụ sầu riêng cấp đông, tách múi và các sản phẩm chế biến.

Mức độ tập trung thị trường cao khiến xuất khẩu sầu riêng đối mặt với rủi ro lớn nếu Trung Quốc tăng cường kiểm soát chất lượng hoặc điều chỉnh nhu cầu nhập khẩu. Ông Nguyên phân tích, sầu riêng là mặt hàng có giá trị cao nhưng nhanh chín, khó bảo quản trong thời gian dài nếu không được cấp đông sâu. Khi hàng hóa không thể thông quan đúng tiến độ, nguy cơ ùn ứ tại các kho đóng gói ở miền Tây và Tây Nguyên gia tăng, kéo theo áp lực tiêu thụ và nguy cơ giảm giá.

Trong khi đó, các thị trường như Mỹ, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc và Australia dù có tiềm năng nhưng chưa đủ sức hấp thụ lượng sầu riêng tươi nếu Việt Nam phải chuyển hướng xuất khẩu trong thời gian ngắn. Theo ông Nguyên, những thị trường này phần lớn tiêu thụ sản phẩm đông lạnh hoặc phục vụ nhóm khách hàng châu Á, do đó khó có thể thay thế Trung Quốc về quy mô đầu ra.

Rủi ro phụ thuộc còn ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng thương lượng giá của người trồng. Vào chính vụ, khi lượng hàng thu hoạch tăng mạnh nhưng đầu ra chủ yếu phụ thuộc vào hoạt động thông quan sang Trung Quốc, nông dân thường rơi vào thế bị động. Nếu xuất khẩu ách tắc, thương lái có thể giảm lượng thu mua hoặc điều chỉnh giá, trong khi người trồng thiếu hệ thống kho lạnh để bảo quản sản phẩm chờ thị trường phục hồi.

Thực tế, xuất khẩu sầu riêng năm nay tăng chậm hơn kỳ vọng. Ông Nguyên cho biết, giá bán trong chính vụ thấp hơn, vùng trồng tại miền Tây gặp bất lợi liên quan đến Cadimi, còn khu vực Tây Nguyên chịu ảnh hưởng của thời tiết mưa nắng thất thường, tác động đến chất lượng và sản lượng. Trong bối cảnh đó, xuất khẩu sầu riêng chế biến tăng trưởng tốt hơn đã góp phần hỗ trợ kim ngạch chung.

Đa dạng hóa thị trường, tăng đầu tư chế biến sâu

Để giảm rủi ro phụ thuộc, theo ông Đặng Phúc Nguyên, trước mắt ngành sầu riêng cần duy trì ổn định thị trường Trung Quốc thông qua việc kiểm soát chất lượng ngay từ vùng trồng, đặc biệt là dư lượng Cadimi, thuốc bảo vệ thực vật và khả năng truy xuất nguồn gốc.

Các địa phương cần tăng cường năng lực xét nghiệm, giám sát mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói, qua đó hạn chế tình trạng lô hàng không đáp ứng yêu cầu kiểm dịch và an toàn thực phẩm của thị trường nhập khẩu.

Về dài hạn, giới chuyên gia cho rằng doanh nghiệp cần đẩy mạnh đầu tư kho lạnh, công nghệ cấp đông và chế biến sâu. Các sản phẩm như sầu riêng tách múi đông lạnh, kem, bánh và bột sầu riêng không chỉ kéo dài thời gian bảo quản mà còn giúp đa dạng hóa sản phẩm, thuận lợi hơn trong vận chuyển đến những thị trường xa.

Song song với đó, doanh nghiệp cần khai thác hiệu quả hơn các thị trường có hiệp định thương mại tự do với Việt Nam, trong đó có các đối tác thuộc Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) và Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EU (EVFTA). Việc tập trung vào phân khúc cao cấp, hệ thống siêu thị và nhóm khách hàng châu Á tại Mỹ, Nhật Bản, EU cũng là hướng đi cần được chú trọng.

Tuy nhiên, để tiếp cận những phân khúc này, doanh nghiệp phải đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng cao về chất lượng, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc, trong đó có các tiêu chuẩn như GlobalG.A.P. hoặc sản xuất hữu cơ.

Một giải pháp khác là tăng cường liên kết giữa Nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp và nông dân. Doanh nghiệp cần xây dựng hợp đồng bao tiêu dài hạn với hợp tác xã, phối hợp kế hoạch thu hoạch và đầu tư hệ thống kho lạnh, logistics tại vùng nguyên liệu. Qua đó, các bên có thể chủ động nguồn cung, hạn chế tình trạng thu hoạch ồ ạt và giảm áp lực tiêu thụ khi vào chính vụ hoặc xuất khẩu gặp gián đoạn.

Về triển vọng cả năm, ông Đặng Phúc Nguyên dự báo xuất khẩu sầu riêng Việt Nam có thể đạt 4,5-4,7 tỷ USD, tăng khoảng 20% so với năm 2025.

17:24 04/11/2026