Gia tăng sức cạnh tranh cho cà phê Việt từ vườn cây

Việt Nam đứng thứ hai thế giới về sản xuất cà phê và dẫn đầu về cà phê Robusta. Để gia tăng sức cạnh tranh cho cà phê Việt, ngành hàng này phải giải quyết những sức ép ngay tại vùng nguyên liệu: biến đổi khí hậu, suy giảm chất lượng đất và áp lực lên nguồn nước.

Tại phiên thảo luận “* Định hình tương lai*” trong khuôn khổ Hội nghị Fortune Southeast Asia 500 Summit ngày 3/11, ông Binu Jacob, Tổng giám đốc Nestlé Việt Nam, cho rằng không một công nghệ hay giải pháp riêng lẻ nào đủ sức giải quyết đồng thời những thách thức đó. Hiệu quả sản xuất cần được xây dựng từ sự kết hợp giữa giống cây phù hợp, điều kiện đất đai, quản lý nước và chia sẻ kinh nghiệm giữa các nông hộ.

Thay đổi từ giống cây và cách sử dụng đất

Tại Tây Nguyên, một trong những công việc Nestlé triển khai là phối hợp với Viện Khoa học Kỹ thuật Nông Lâm nghiệp Tây Nguyên (WASI) nghiên cứu giống cà phê phù hợp với thổ nhưỡng địa phương. Các giống cây được phát triển theo hướng kháng bệnh, cần ít nước và giảm nhu cầu sử dụng thuốc bảo vệ thực vật.

Tuy nhiên, có giống tốt mới là bước đầu. Để đưa giống đến nhiều nông hộ, cần giải quyết cả khâu nhân giống. Theo ông Binu Jacob, kỹ thuật nuôi cấy mô cho phép từ một chiếc lá cà phê có thể nhân thành khoảng 2.000 cây giống. Cây giống được phân phối đến nông dân với mức giá hỗ trợ, phục vụ nhu cầu thay thế những diện tích già cỗi.

Cùng với giống cây, việc phục hồi đất và quản lý nguồn nước được đặt ra như những điều kiện để duy trì nguồn cung lâu dài. Theo Tổng giám đốc Nestlé Việt Nam, nếu áp dụng đúng phương pháp, giảm lượng nước tưới và thuốc bảo vệ thực vật vẫn có thể đi cùng việc duy trì năng suất, cải thiện hiệu quả kinh tế.

Đó cũng là cách tiếp cận của mô hình nông nghiệp tái sinh mà doanh nghiệp đang triển khai. Thay vì chỉ tập trung vào cây cà phê, nông dân được khuyến khích trồng xen hồ tiêu, bơ và các loại cây ăn quả phù hợp. Trên cùng diện tích, nông hộ có thêm nguồn thu, giảm phụ thuộc vào một loại nông sản.

Theo kinh nghiệm triển khai được ông Binu Jacob chia sẻ, trồng xen không làm giảm năng suất cà phê tính trên mỗi hecta. Thu nhập của nông dân có thể tăng 30–150%, tùy loại cây và điều kiện thực hiện. Đa dạng hóa cây trồng đồng thời có lợi cho đất, góp phần duy trì hiệu quả canh tác.

Những thay đổi ấy cho thấy việc nâng sức cạnh tranh cho cà phê Việt gắn trực tiếp với bài toán kinh tế của người trồng. Khi sử dụng nguồn lực hiệu quả hơn và có thêm thu nhập, nông hộ có điều kiện duy trì sản xuất, từng bước chuyển đổi phương thức canh tác.

Nâng giá trị để đáp ứng yêu cầu thị trường

Từ vườn cây đến nhà máy, chất lượng và tính ổn định của nguyên liệu ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động chế biến. Vì vậy, chuyển đổi tại nông hộ cũng là một phần trong bài toán nâng cấp chuỗi giá trị cà phê.

Theo ông Binu Jacob, trước đây Việt Nam thường được biết đến là nguồn cung cà phê giá rẻ. Khi thị trường xuất khẩu đặt ra yêu cầu cao hơn về chất lượng và tính bền vững, cách cạnh tranh chủ yếu bằng giá sẽ ngày càng khó duy trì.

Gia tăng sức cạnh tranh cho cà phê Việt vì thế cần được thực hiện xuyên suốt, từ sản xuất đến chế biến. Với người trồng, canh tác tái sinh mở ra cơ hội cải thiện khả năng đáp ứng tiêu chuẩn của các nhà thu mua quốc tế. Với doanh nghiệp, quá trình này góp phần duy trì nguồn nguyên liệu phục vụ chế biến và xuất khẩu.

Ông Binu Jacob cho rằng các nông hộ quy mô nhỏ vẫn có thể chuyển từ phương thức canh tác truyền thống sang nông nghiệp tái sinh. Tuy nhiên, sự chuyển đổi cần thời gian để người trồng tiếp cận, áp dụng và duy trì những cách làm phù hợp với vườn cây của mình.

“Nâng cao khả năng chống chịu của từng nông hộ là vấn đề quan trọng đối với cả doanh nghiệp lẫn tương lai ngành cà phê Việt Nam. Tuy nhiên, chuyển đổi sang phương thức canh tác bền vững đòi hỏi thời gian và sự kiên nhẫn. Quá trình này cần sự phối hợp lâu dài giữa doanh nghiệp, cơ quan quản lý và người nông dân”, ông Binu Jacob nhìn nhận.

Từ thực tế ở Tây Nguyên, yêu cầu nâng cao năng lực cạnh tranh đang trở thành những công việc cụ thể: chọn giống phù hợp, phục hồi đất, tiết kiệm nước và tổ chức lại cây trồng. Làm tốt những khâu này vừa giúp người trồng cải thiện sinh kế, vừa tạo nền tảng nguyên liệu cho ngành chế biến khi yêu cầu của thị trường quốc tế ngày càng cao.

Những con số từ chương trình cà phê

100 triệu cây giống cà phê kháng bệnhđược tạo ra và phân phối đến nông dân Tây Nguyên với mức giá hỗ trợ trong15 năm.Nestlé hiện thu mua khoảng

20–25% sản lượng cà phê cả nước.

Theo thông tin được Tổng giám đốc Nestlé Việt Nam Binu Jacob chia sẻ tại Hội nghị Fortune Southeast Asia 500 Summit.