Gỡ nút thắt kiểm định, dư lượng Cadimi, để sầu riêng rộng đường xuất khẩu

Tại “Hội nghị thúc đẩy xuất khẩu nông lâm thủy sản phấn đấu đạt mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu năm 2026” diễn ra ngày 8/5, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Võ Văn Hưng cho biết, nhiệm vụ cấp bách hiện nay là tạo điều kiện thuận lợi nhất cho doanh nghiệp, hiệp hội xuất khẩu nông sản, đặc biệt với ngành hàng sầu riêng. Theo Thứ trưởng Võ Văn Hưng, một trong những điểm nghẽn lớn hiện nay là hoạt động kiểm định chất lượng phục vụ xuất khẩu. Sau khi phân cấp cho địa phương, Bộ đã có văn bản đề nghị chủ tịch UBND các tỉnh, thành chỉ đạo các đơn vị kiểm nghiệm không được từ chối tiếp nhận mẫu của doanh nghiệp. Mục tiêu là bảo đảm hàng hóa đủ điều kiện xuất khẩu, đáp ứng yêu cầu của thị trường nhập khẩu, tránh tình trạng ùn ứ nông sản trong cao điểm thu hoạch. Cùng với đó, Bộ yêu cầu nâng cao năng lực quản lý nhà nước đối với các trung tâm kiểm nghiệm vùng và các đơn vị cung cấp dịch vụ kiểm định thuộc thẩm quyền địa phương. Theo lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, giải pháp căn cơ không chỉ nằm ở khâu kiểm nghiệm mà phải bắt đầu từ chất lượng sản phẩm. Trong đó, trọng tâm là xây dựng vùng nguyên liệu đạt chuẩn, gắn với cấp mã số vùng trồng và đẩy mạnh chuyển đổi số để truy xuất nguồn gốc toàn bộ chuỗi sản xuất, từ trồng, chế biến, đóng gói đến xuất khẩu. "Phải có sự phối kết hợp giữa cơ quan Trung ương ở cửa khẩu cũng như các đối tác, và đặc biệt là phải có sự liên kết chặt chẽ giữa nông dân, HTX, doanh nghiệp để hình thành chuỗi giá trị bền vững cho nông sản Việt Nam nói chung và sầu riêng nói riêng. Qua hội nghị hôm nay, cũng như chỉ đạo của Phó Thủ tướng chúng ta thấy rằng đã có những giải pháp mạnh mẽ, căn cơ, cũng như trách nhiệm của các bộ, ngành trung ương và doanh nghiệp và các hiệp hội", Thứ trưởng Võ Văn Hưng nhấn mạnh. Lãnh đạo Bộ cũng chỉ ra rằng, sau quá trình phân cấp, một số địa phương vẫn còn lúng túng trong triển khai các nhiệm vụ như cấp mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc hay kiểm định chất lượng. Vì vậy, Bộ sẽ tiếp tục hướng dẫn, hỗ trợ để địa phương thực hiện nhanh và hiệu quả hơn. “Bộ sẽ xây dựng phương án tăng cường quản lý nhà nước trong hoạt động kiểm định chất lượng nhằm tránh tình trạng ùn tắc trong kiểm nghiệm nông sản xuất khẩu”, đại diện Bộ cho biết thêm. Liên quan đến tình trạng tồn dư Cadimi trên sầu riêng gây rào cản cho xuất khẩu, Thứ trưởng Võ Văn Hưng cho rằng, nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ đất và môi trường canh tác, không phải do người dân cố tình sử dụng chất cấm. Do đó, giải pháp lâu dài là nghiên cứu cải tạo đất, thay đổi biện pháp canh tác, khuyến cáo luân canh cây trồng và áp dụng quy trình sản xuất bền vững nhằm kiểm soát nguy cơ tồn dư kim loại nặng. Trước mắt, Thứ trưởng cho rằng, cần linh hoạt thích ứng theo yêu cầu từng thị trường. Một số thị trường như Trung Quốc kiểm soát rất chặt chỉ tiêu Cadimi, trong khi nhiều thị trường khác chưa áp dụng tiêu chuẩn này. Vì vậy, doanh nghiệp có thể chủ động đa dạng hóa thị trường để giảm áp lực tiêu thụ. Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, hiện cả nước chỉ còn 7 trung tâm kiểm nghiệm thuộc cơ quan Trung ương phục vụ các yêu cầu quản lý đặc thù, còn phần lớn hoạt động kiểm nghiệm đã được phân cấp cho địa phương. Thứ trưởng Võ Văn Hưng khẳng định, hiện không còn cơ chế hạn chế cấp phép thành lập các trung tâm kiểm định nếu doanh nghiệp, tổ chức đáp ứng đủ điều kiện theo quy định. Từ thực tế địa phương, ông Nguyễn Phước Thiện, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Tháp cho biết, sầu riêng đang là ngành hàng gặp nhiều khó khăn nhất của tỉnh, đặc biệt ở khâu kiểm nghiệm và kiểm soát dư lượng Cadimi. Theo ông Thiện, vấn đề không chỉ nằm ở phòng kiểm nghiệm mà xuất phát từ toàn bộ chuỗi sản xuất và xuất khẩu. Có trường hợp mẫu lấy tại vùng trồng đạt chuẩn, nhưng khi doanh nghiệp gom hàng từ nhiều vùng khác nhau vào cùng container thì rủi ro phát sinh rất lớn. “Khi phía nhập khẩu kiểm tra ngẫu nhiên, mẫu kiểm tra có thể không trùng với lô hàng đã xét nghiệm trước đó. Chỉ một container gặp sự cố cũng có thể ảnh hưởng cả vùng trồng và đơn vị kiểm nghiệm liên quan”, ông Thiện nói. Lãnh đạo tỉnh Đồng Tháp cho rằng, dư lượng Cadimi là hệ quả của quá trình canh tác truyền thống kéo dài nhiều năm, khiến đất đai thoái hóa và tích tụ kim loại nặng. Khi thị trường nhập khẩu siết tiêu chuẩn kỹ thuật, những tồn tại này bắt đầu bộc lộ rõ. Hiện Đồng Tháp đang xây dựng đề án cải tạo đất để xử lý Cadimi, đồng thời nghiên cứu mô hình phòng thí nghiệm phân tích mẫu đất tương tự Hàn Quốc. Theo đó, người dân có thể định kỳ gửi mẫu đất để được phân tích và nhận “phác đồ” cải tạo phù hợp. Địa phương cũng đề xuất Bộ Nông nghiệp và Môi trường xem đây là mô hình thí điểm, đồng thời kiến nghị phía Trung Quốc công nhận thêm 1 - 2 phòng thí nghiệm tại Đồng Tháp nhằm giảm áp lực kiểm nghiệm trong mùa cao điểm xuất khẩu. Bên cạnh đó, Đồng Tháp sẽ rà soát toàn bộ mã số vùng trồng đã cấp và xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm quy định. Theo ông Nguyễn Phước Thiện, hiện vẫn còn tình trạng doanh nghiệp đăng ký mã số vùng trồng nhưng không theo dõi đầy đủ sổ sách, dữ liệu thiếu chính xác. Về chuyển đổi số, Đồng Tháp đã xây dựng nền tảng số hóa nông nghiệp và đang phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường triển khai đồng bộ hệ thống quản lý dữ liệu vùng trồng, truy xuất nguồn gốc. Theo lãnh đạo tỉnh, khi dữ liệu được số hóa đầy đủ, việc xác minh thông tin sẽ nhanh hơn rất nhiều thay vì mất 3 - 4 ngày như hiện nay. Đồng thời, truy xuất nguồn gốc không nên chỉ áp dụng với hàng xuất khẩu mà cần mở rộng sang cả thị trường nội địa để duy trì tính đồng bộ và nâng cao ý thức tuân thủ của người sản xuất.