Hà Nội, mạ khay, máy cấy giúp tăng hiệu quả kinh tế, đẩy lùi ruộng hoang

Giá bán lúa rẻ trong khi giá nhân công, vật tư tăng cao, cộng thêm tình trạng lao động nông nghiệp chuyển dịch sang công nghiệp, dịch vụ khiến cho thời gian gần đây nhiều địa phương phải đối mặt với hiện tượng nông dân bỏ ruộng hoang mỗi lúc một nhiều. Trong khi đó, mùa này cánh đồng của xã Chuyên Mỹ vẫn rộng mênh mông, vàng rực màu lúa chín dù đây là địa phương có nhiều làng nghề, kinh tế rất phát triển.

Một trong những lý do là HTX Nông nghiệp Dịch vụ Tổng hợp xã Chuyên Mỹ mấy vụ nay được giao thực hiện mô hình khuyến nông mạ khay, máy cấy đã giải phóng các công đoạn lao động nặng nhọc của nghề nông, giúp gia tăng giá trị kinh tế cho nông dân.

Ông Vũ Văn Đình, Giám đốc HTX cho biết mô hình sử dụng hai giống lúa Dự Hương 8 và TĐ25, được bố trí gọn vùng gọn thửa, đảm bảo tưới tiêu, thuận lợi cho cấy, chăm sóc cũng như thu hoạch. Thực tế của vụ mùa năm nay năng suất lúa đạt trung bình 60,3-62 tạ/ha. Qua so sánh cho thấy cấy máy năng suất cao hơn so với cấy tay truyền thống từ 6,5-8 tạ/ha, tương đương 12-15%.

Không chỉ giúp tăng năng suất, mạ khay, cấy máy còn giảm công lao động, giảm chi phí sản xuất, giảm lượng thuốc BVTV sử dụng bởi đồng ruộng thông thoáng, ít phát sinh ra sâu bệnh. Việc quy vùng tập trung cũng giúp cho việc chỉ đạo sản xuất, sử dụng drone để phun thuốc BVTV và thu hoạch dễ dàng hơn. Theo tính toán của HTX, hiệu quả kinh tế của mô hình tăng khoảng 9-10 triệu đồng/ha/vụ so với phương pháp cấy truyền thống, qua đó góp phần hạn chế tình trạng bỏ ruộng hoang tại địa phương.

Ông Nguyễn Văn Tá, thành viên của HTX Nông nghiệp Dịch vụ Tổng hợp xã Chuyên Mỹ cho biết, trước đây cứ chuẩn bị đến mùa vụ là đủ thứ lo. Lo đầu tiên là khâu làm mạ. Làm mạ xong lại lo khâu cấy. Đặc thù của quê ông có lắm làng nghề, lao động nông nghiệp già và thiếu. Mấy năm gần đây tỷ lệ cơ giới hóa đạt cao ở các khâu làm đất, thu hoạch, nay lại có mạ khay, cấy máy là gần như đã khép kín các công đoạn quan trọng nhất của nghề nông. Nhờ máy móc giải phóng sức lao động nặng nhọc nên vợ chồng ông không phải lo lắng gì nữa. Hơn thế mạ khay, cấy máy lại còn giảm được cho họ khoảng 120-130.000 đồng/sào so với cấy tay.

Năm 2026, Trung tâm Khuyến nông Hà Nội đã triển khai được 550 ha mạ khay, cấy máy với 3067 hộ tham gia ở 4 xã Đại Xuyên, Chuyên Mỹ, Trung Giã và Đa Phúc, đạt 100% kế hoạch đề ra. Tham gia mô hình, nông dân được hỗ trợ 50% giống, vật tư, phân bón, được tập huấn, đào tạo về khoa học kỹ thuật. Trong suốt quá trình triển khai, cán bộ khuyến nông thường xuyên bám sát đồng ruộng, theo dõi sinh trưởng của cây lúa và hướng dẫn người dân xử lý kịp thời những vấn đề phát sinh.

Hiệu quả của mạ khay, máy cấy là rất rõ: Chi phí cho 1 ha sản xuất mạ khay, cấy máy từ 9,54-9,7 triệu đồng; Chi phí cho 1 ha cấy tay là 12,7-13,7 triệu đồng. Như vậy, gieo mạ khay, cấy máy giảm được chi phí cho người sản xuất so với gieo mạ dược, cấy tay từ 3,16-4 triệu đồng/ ha/vụ (tương đương 113.700-143.800 đồng/sào/vụ).

Về năng suất lao động, một máy cấy 6 hàng một ngày làm việc 8 giờ cấy được từ 2,5-2,7 ha, bằng từ 45-50 người vừa cấy và nhổ mạ. Mật độ cấy 24 khóm/m2 (hàng x hàng = 30 cm; khóm x khóm = 14 cm, mỗi khóm cấy từ 3-4 dảnh). Lúa cấy bằng máy sinh trưởng phát triển tốt, cho năng suất và hiệu quả kinh tế cao. Cụ thể, giảm chi phí sản xuất từ 3,5-4,2 triệu đồng/ha; giảm công lao động, giảm lượng thuốc BVTV (do cấy nông, thưa nên lúa đẻ nhánh sớm, khỏe, ruộng lúa thông thoáng, hạn chế sâu bệnh). Giải phóng sức lao động trong nông nghiệp (nhất là lao động nữ). Số lao động dôi ra làm công việc khác để tạo ra nhiều sản phẩm cho xã hội. Năng suất tăng từ 11-13% so với lúa cấy truyền thống. Lợi nhuận bình quân của lúa cấy bằng máy cao hơn lúa cấy truyền thống khoảng 9,6-10,3 triệu đồng/ha/vụ.

Mặt khác, kết quả mô hình còn làm thay đổi tập quán sản xuất lúa nhỏ lẻ, manh mún; tạo sự liên kết trong sản xuất; thúc đẩy việc dồn điền đổi thửa là điều kiện để thúc đẩy cơ giới hóa đồng bộ trong sản xuất lúa, hình thành vùng sản xuất lúa hàng hóa tập trung.

Theo thống kê, diện tích canh tác lúa của thành phố khoảng 150.000 ha mỗi năm. Cơ giới hóa ở khâu làm đất 100%, thu hoạch trên 90%, tuy nhiên gieo cấy mới đạt khoảng 15%. Nguyên nhân là tập quán sản xuất của nông dân và chi phí sản xuất mạ khay còn cao. Bởi thế Hà Nội cần có những chính sách tháo gỡ điểm nghẽn này. Cụ thể, thành phố cần hỗ trợ hình thành mỗi xã từ 1-2 trung tâm sản xuất mạ khay để phục vụ sản xuất tại địa phương; Tổ chức các lớp đào tạo chuyên sâu cho người sử dụng máy móc, thiết bị về kỹ thuật sử dụng, sửa chữa máy, thiết bị nông nghiệp nói chung, máy cấy lúa, dây chuyền gieo mạ khay tự động nói riêng.

UBND các xã cần phối hợp chặt chẽ với Trung tâm Khuyến nông để triển khai mô hình; Quy hoạch các vùng sản xuất lúa tập trung, nâng cấp cơ sở hạ tầng như giao thông, thủy lợi nội đồng, để thuận tiện áp dụng cơ giới hóa đồng bộ trong sản xuất; Tạo điều kiện bố trí mặt bằng sản xuất ổn định cho các tổ chức, cá nhân phát triển sản xuất mạ khay, đồng thời có cơ chế chính sách riêng của từng xã khuyến khích các tổ chức, cá nhân phát triển áp dụng cơ giới hóa trong sản xuất nông nghiệp, nhất là áp dụng cơ giới hóa khâu gieo cấy lúa… Các hợp tác xã và nông dân cần chủ động liên kết với các doanh nghiệp, tăng cường ứng dụng cơ giới hóa đồng bộ vào sản xuất.

Bài viết có sự phối hợp của Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội