Hàng loạt thị trường siết rào cản SPS với nông sản Việt Nam - Tạp chí Kinh tế

Thứ năm 25/06/2026 14:35

e-ISSN 3093-3501

Nhiều thị trường xuất khẩu đồng loạt siết quy định SPS, tạo sức ép lớn lên nông sản Việt Nam. Doanh nghiệp buộc nâng chuẩn sản xuất, kiểm soát chất lượng và truy xuất nguồn gốc để giữ thị phần xuất khẩu.

| Hàng loạt quy định SPS mới từ các thị trường nhập khẩu có thể tạo ra nhiều thách thức cho nông sản Việt Nam. |

Theo Văn phòng Thông báo và Điểm Hỏi đáp Quốc gia về Vệ sinh Dịch tễ và Kiểm dịch Động thực vật thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường (Văn phòng SPS Việt Nam), từ ngày 1 đến 15/6/2026, các thành viên WTO đã gửi 43 thông báo SPS, gồm 18 thông báo dự thảo lấy ý kiến và 25 thông báo chính thức có hiệu lực.

Mặc dù phần lớn quy định mới không hướng trực tiếp vào hàng hóa Việt Nam, song phần lớn quy định đều liên quan đến dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, kiểm dịch, phụ gia thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và an toàn thực phẩm - những nội dung tác động trực tiếp đến năng lực xuất khẩu của nông sản Việt Nam.

Hoa Kỳ tiếp tục là thị trường phát đi nhiều cảnh báo nhất với 6 thông báo về xây dựng, sửa đổi hoặc miễn trừ mức dư lượng thuốc bảo vệ thực vật. Đáng chú ý là việc lấy ý kiến quy định hoạt chất inpyrfluxam trên nhiều nhóm cây trồng, đề xuất mức dư lượng mancozeb đối với quả nhãn ở mức 15 ppm, đồng thời xem xét sửa đổi nhiều hoạt chất khác. Những thay đổi này đòi hỏi doanh nghiệp Việt Nam phải rà soát toàn bộ quy trình sản xuất, bởi chỉ một chỉ tiêu không đáp ứng cũng có thể khiến lô hàng bị từ chối hoặc tăng chi phí kiểm nghiệm.

Áp lực lớn hơn đến từ EU - thị trường luôn duy trì hệ thống SPS nghiêm ngặt hàng đầu thế giới. Quy định (EU) 2026/1206 tiếp tục giữ nguyên danh mục giám sát đối với nhiều mặt hàng của Việt Nam. Theo đó, sầu riêng tươi và đông lạnh vẫn bị kiểm tra 20%; thanh long 30%; đậu bắp và ớt không ngọt thuộc chi Capsicum tới 50%, kèm yêu cầu giấy chứng nhận lấy mẫu, phân tích trước khi nhập khẩu. Điều này phản ánh nông sản Việt Nam vẫn nằm trong nhóm được theo dõi chặt về nguy cơ tồn dư thuốc bảo vệ thực vật.

Không chỉ Hoa Kỳ và EU, Nhật Bản, Hàn Quốc và Colombia cũng đồng loạt bổ sung quy định mới. Nhật Bản siết quản lý sinh vật ngoại lai, phòng chống dịch bệnh động vật và yêu cầu thông báo trước khi nhập khẩu; Hàn Quốc bổ sung yêu cầu kiểm dịch đối với hạt giống, phấn hoa, mật ong và nhiều sản phẩm liên quan, trong khi Cô-lôm-bi-a dự kiến cấm nhiều hoạt chất kháng vi sinh vật trong thuốc thú y.

Những diễn biến này cho thấy, SPS không còn là rào cản ngắn hạn mà đã trở thành tiêu chuẩn cạnh tranh bắt buộc. Với Việt Nam, thích ứng không chỉ dừng ở việc đáp ứng quy định nhập khẩu mà cần xây dựng vùng nguyên liệu an toàn, kiểm soát chặt vật tư nông nghiệp, tăng cường truy xuất nguồn gốc và cập nhật thường xuyên các thông báo SPS. Khi đáp ứng tốt các tiêu chuẩn quốc tế, nông sản Việt Nam sẽ giảm nguy cơ bị cảnh báo, nâng cao uy tín, mở rộng thị trường và gia tăng giá trị trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Dù xuất khẩu thủy sản Việt Nam tiếp tục duy trì đà tăng trưởng và được dự báo có thể vượt mốc 12 tỷ USD trong năm 2026, tình hình đơn hàng trong những tháng cuối năm vẫn diễn biến thận trọng.

Trong bối cảnh Chính phủ quyết liệt triển khai các nhiệm vụ về phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2026-2030, gắn với thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số, theo tinh thần Kết luận số 18-KL/TW ngày 2/4/2026 của Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV, ngày 25/6 tại Hà Nội, Bộ Công Thương tổ chức hội nghị “Thúc đẩy tăng trưởng xuất khẩu đạt hai con số” nhằm đánh giá toàn diện thực trạng xuất khẩu, nhận diện điểm nghẽn và đề xuất giải pháp tạo động lực mới cho hoạt động xuất khẩu.

Với quy mô dân số hơn 280 triệu người, nhu cầu tiêu dùng ngày càng tăng và thị trường thực phẩm Halal thuộc nhóm lớn nhất thế giới, Indonesia đang nổi lên như một điểm đến đầy tiềm năng cho doanh nghiệp thực phẩm Việt Nam.

Thị trường Trung Quốc tiếp tục mở ra dư địa tăng trưởng lớn cho rau quả Việt Nam, mã số vùng trồng và mã số cơ sở đóng gói đang trở thành yếu tố then chốt quyết định mở rộng thị phần của nông sản Việt.

Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu tái cấu trúc, Việt Nam và Malaysia đang tận dụng lợi thế bổ trợ để mở rộng thương mại, thúc đẩy chuyển đổi số và kết nối doanh nghiệp thông minh, tạo nền tảng hướng tới mục tiêu nâng kim ngạch song phương lên 20 tỷ USD trong thời gian tới.

Liên minh châu Âu (EU) đồng loạt nâng các tiêu chuẩn về an toàn thực phẩm (ATTP), bao bì và kinh tế tuần hoàn thông qua lệnh cấm sử dụng Bisphenol A (BPA) cùng hàng loạt quy định mới về tái chế đang tác động trực tiếp đến hoạt động sản xuất và xuất khẩu của doanh nghiệp Việt Nam vào thị trường châu Âu.

Kim ngạch xuất nhập khẩu (XNK) qua địa bàn quản lý của Chi cục Hải quan khu vực VII đạt hơn 1,5 tỷ USD chỉ trong gần 6 tháng đầu năm 2026, tăng 51% so với cùng kỳ năm 2025. Phía sau mức tăng trưởng này là nỗ lực duy trì thông quan thông suốt của cơ quan Hải quan trên tuyến biên giới dài, địa hình phức tạp của 3 tỉnh Lào Cai, Điện Biên, Lai Châu.

Tỷ trọng của doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) trong tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước đang tăng lên đáng kể gần 80%.

Đà tăng trưởng thương mại song phương giữa Việt Nam - Singapore trong 5 tháng đầu năm 2026 đang mở ra dư địa lớn cho hàng hóa của Việt Nam. Đặc biệt, sự bổ trợ giữa xuất khẩu và nhập khẩu giúp doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị khu vực.

Xuất khẩu hồ tiêu của Việt Nam tăng mạnh trong 15 ngày đầu tháng 6/2026, còn nhập khẩu chuyển hướng sang Brazil, phản ánh sự linh hoạt của doanh nghiệp trước những biến động trên thị trường gia vị toàn cầu.

Xuất khẩu cà phê Việt Nam những tháng qua tiếp tục cho thấy nghịch lý đáng chú ý khi lượng xuất khẩu tăng nhưng kim ngạch lại giảm. Diễn biến này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải nâng giá trị xuất khẩu, mở rộng thị trường có biên giá tốt hơn và đáp ứng chặt chẽ các tiêu chuẩn truy xuất, kiểm dịch, ghi nhãn tại các thị trường nhập khẩu.

Lượng ô tô nguyên chiếc nhập khẩu tiếp tục duy trì mức cao và tăng mạnh so với cùng kỳ 2025.

Xung đột tại Trung Đông tạo sức ép đối với ngành điều Việt Nam, khiến triển vọng tăng trưởng đảo chiều và buộc ngành điều Việt Nam phải điều chỉnh giảm mục tiêu xuất khẩu năm 2026.

Xuất khẩu máy tính, sản phẩm điện tử và linh kiện giữ vai trò đầu tàu của thương mại Việt Nam, với sự mở rộng tại nhiều thị trường, tạo dư địa tăng trưởng cho những tháng đầu năm 2026.

Các thị trường xuất khẩu ngày càng siết chặt yêu cầu về phát triển bền vững, truy xuất nguồn gốc và minh bạch dữ liệu, chuyển đổi kép gồm số hóa và xanh hóa đang trở thành yêu cầu bắt buộc đối với doanh nghiệp. Không chỉ giúp nâng cao hiệu quả sản xuất, tối ưu chi phí và tăng năng suất, chuyển đổi kép còn được xem là chìa khóa để doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế, mở rộng thị trường xuất khẩu và tiếp cận các nguồn vốn xanh.