“Hộ chiếu xanh” tăng sức cạnh tranh cho nông sản

“Hộ chiếu xanh” tăng sức cạnh tranh cho nông sản
Là vùng sản xuất, xuất khẩu nông sản trọng điểm, Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) đang đứng trước yêu cầu chuyển đổi xanh để thích ứng với các tiêu chuẩn quốc tế ngày càng khắt khe. Trong đó, thực hành ESG (môi trường, xã hội và quản trị) giúp doanh nghiệp (DN) đáp ứng yêu cầu thị trường, mở ra cơ hội tiếp cận nguồn vốn, nâng cao giá trị sản phẩm.
| | | Hoạt động sản xuất tại Chi nhánh Công ty TNHH Chế biến thực phẩm Hòa Hiệp (xã Cái Nhum). |
Đầu tư “hộ chiếu xanh”
Theo TS Nguyễn Kim Đức - Trưởng Khoa Kinh tế, ĐH Kinh tế TP Hồ Chí Minh, dù giữ vai trò quan trọng trong xuất khẩu nông sản, tỷ trọng đóng góp của ĐBSCL vào GDP cả nước vẫn còn khiêm tốn. Đáng chú ý, năm 2025, số DN trong vùng rời khỏi thị trường tăng hơn 50% so với năm trước. Bên cạnh hạn chế trong liên kết chuỗi cung ứng, DN còn đối mặt với biến đổi khí hậu và rào cản thương mại quốc tế ngày càng khắt khe.
Điển hình là quy định chống phá rừng của Liên minh châu Âu với lộ trình áp dụng từ cuối năm 2026 đối với DN lớn và vừa, năm 2027 đối với DN nhỏ và siêu nhỏ thuộc phạm vi điều chỉnh. Dù không áp dụng trực tiếp cho tất cả mặt hàng nông sản, quy định này cho thấy yêu cầu ngày càng cao về truy xuất nguồn gốc và chứng minh tính bền vững của sản phẩm.
TS Nguyễn Kim Đức cho rằng, vấn đề hiện nay không chỉ là nông sản ĐBSCL xuất khẩu được bao nhiêu mà quan trọng hơn là sản phẩm được sản xuất như thế nào, tác động ra sao đến môi trường, xã hội và DN có thể chứng minh việc đáp ứng các tiêu chuẩn của thị trường hay không. Vì vậy, ESG được ví như “hộ chiếu xanh”, tạo điều kiện để nông sản tiếp cận thị trường có yêu cầu cao, nâng cao giá trị gia tăng. Tuy nhiên, từ nhận thức đến thực hành ESG vẫn là quá trình dài, khi mà DN nông nghiệp còn hạn chế về nguồn lực.
Theo các chuyên gia, 3 khó khăn lớn hiện nay là thiếu dữ liệu, nguồn vốn và năng lực triển khai. Việc đáp ứng tiêu chuẩn xanh không đơn thuần là đầu tư thiết bị mà còn đòi hỏi quản lý nguồn nguyên liệu, kiểm soát phát thải và minh bạch thông tin trong toàn bộ chuỗi cung ứng.
TS Văn Công Bình - Giám đốc Môi trường và Xã hội, Ngân hàng Doanh nghiệp HDBank, cho rằng ESG đang chuyển từ yêu cầu tuân thủ thành năng lực cạnh tranh, gắn với khả năng tham gia chuỗi giá trị và tiếp cận nguồn vốn. Đối với ngành nông nghiệp, dữ liệu phải được kết nối từ nông hộ, hợp tác xã, cơ sở chế biến đến xuất khẩu. Chỉ một mắt xích thiếu thông tin cũng có thể ảnh hưởng đến độ tin cậy của cả chuỗi. Việc thực hành ESG cần phù hợp với từng ngành hàng. Đối với lúa gạo, cần chú trọng quản lý nước tưới, phân bón, phát thải khí methane và truy xuất theo mùa vụ; ngành thủy sản tập trung vào chất lượng nước, thức ăn, truy xuất ao nuôi; ngành trái cây chú trọng mã số vùng trồng, quản lý vật tư và chất lượng theo từng lô hàng.
TS Văn Công Bình lưu ý, dự án đáp ứng tiêu chí xanh chưa đồng nghĩa với việc được ngân hàng cấp vốn. Tổ chức tín dụng còn phải đánh giá khả năng trả nợ, tính khả thi của dự án và rủi ro môi trường, xã hội. Vì vậy, DN cần chuẩn bị phương án đầu tư, dòng tiền và dữ liệu chứng minh hiệu quả môi trường. Tại HDBank, giai đoạn 2019-2025, giải ngân xanh lũy kế đạt hơn 42.000 tỷ đồng, riêng năm 2025 đạt 10.899 tỷ đồng.
Lộ trình thực hiện ESG
Từ thực tiễn của Betrimex Vietnam - DN chế biến sản phẩm từ dừa, bà Đoàn Thanh Linh, phụ trách ESG của DN cho biết: Việc thực hành ESG giới hạn trong nhà máy và liên quan đến vùng nguyên liệu, thu mua, vận chuyển và chất lượng sản phẩm. DN cần xác định những rủi ro tác động trực tiếp đến hoạt động kinh doanh để ưu tiên giải quyết. Chẳng hạn, thiếu thông tin truy xuất nguồn gốc có thể dẫn đến mất đơn hàng; hạn, mặn ảnh hưởng nguồn nguyên liệu; sử dụng năng lượng kém hiệu quả làm tăng chi phí sản xuất.
| | Công nhân sơ chế nông sản tại Công ty CP Vinagreenco (phường Đông Thành). |
“Thực hành ESG không nhất thiết phải bắt đầu bằng những khoản đầu tư lớn. DN có thể triển khai từ việc theo dõi lượng điện tiêu thụ tại một công đoạn, kiểm tra khả năng truy xuất lô nguyên liệu hoặc quản lý hồ sơ nhà cung cấp. Mỗi hoạt động cần có người phụ trách, chỉ số theo dõi và kiểm chứng kết quả”- bà Linh nhấn mạnh.
Đối với DN nhỏ và vừa, các chuyên gia khuyến nghị thực hiện ESG theo lộ trình, bắt đầu từ rà soát yêu cầu pháp lý, xác định vấn đề trọng yếu, thu thập dữ liệu về điện, nước, nhiên liệu và nguyên liệu. Trên cơ sở đó, lựa chọn hạng mục cải thiện có khả năng tiết giảm chi phí, nâng cao hiệu quả sản xuất và từng bước hoàn thiện hệ thống báo cáo.
Ông Văn Hữu Huệ - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường cho rằng, trước những thách thức từ biến đổi khí hậu, xâm nhập mặn, sụt lún và suy giảm tài nguyên, nông nghiệp ĐBSCL phải chuyển từ chú trọng sản lượng sang nâng cao hiệu quả kinh tế, giá trị gia tăng gắn với giảm phát thải. Thực tế, các tiêu chí phát triển bền vững đã được lồng ghép vào chương trình khuyến nông, nhất là mô hình sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp. Tuy nhiên, việc nhân rộng còn khó khăn do sản xuất nhỏ lẻ, hạ tầng thủy lợi chưa đồng bộ, ảnh hưởng đến khả năng chủ động nguồn nước và áp dụng kỹ thuật tưới phù hợp.
Theo ông Văn Hữu Huệ, chuyển đổi xanh cần sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền, DN, hợp tác xã, nông dân và tổ chức tài chính. Trong đó, cơ quan quản lý hoàn thiện chính sách, hướng dẫn thực hiện; ngân hàng xây dựng các gói tín dụng phù hợp; DN tăng cường liên kết sản xuất, minh bạch nguồn gốc. Đặc biệt, phát huy vai trò hợp tác xã là giải pháp quan trọng để khắc phục sản xuất manh mún, hình thành vùng nguyên liệu đáp ứng yêu cầu thị trường.
Chuyển đổi xanh đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu và nâng cao khả năng thích ứng, giảm chi phí và tạo giá trị lâu dài cho nông nghiệp. Khi ESG được triển khai bằng những giải pháp cụ thể, có thể đo lường và kiểm chứng, “hộ chiếu xanh” sẽ trở thành lợi thế cạnh tranh, góp phần đưa nông sản ĐBSCL tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Bài, ảnh: THIỆN CHÍ
Theo dõi Nông Dân Việt trên Facebook
Nhận giá cà phê, hồ tiêu, sầu riêng và tin thị trường mới mỗi ngày.