Hoa kiểng tết phập phồng với siêu El Nino

Nhà vườn đứng ngồi không yên

Còn khoảng 3 tháng nữa là đến Tết Nguyên đán Đinh Mùi 2027, thời điểm hiện tại bà con nhà nông các nơi đang tất bật chuẩn bị cho vụ cao điểm cuối năm. Tại TP.HCM, những làng hoa, làng rau ven thành phố đang rộn ràng vào vụ.

Ông Nguyễn Huân Đạt, đại diện vườn mai Tiến Đạt (làng mai vàng Bình Lợi), cho biết năm nay ông chuẩn bị 2.000 gốc để phục vụ thị trường TP.HCM và các tỉnh, thành miền Bắc. Bên cạnh nỗi lo nhu cầu tiêu thụ thì yếu tố quan trọng hơn là thời tiết thất thường có thể ảnh hưởng xấu đến chất lượng sản phẩm. Nếu như năm ngoái mưa lớn kéo dài, triều cường cao gây ngập nặng thì năm nay, mưa dự báo kết thúc sớm và gió chướng cũng xuất hiện sớm. Những yếu tố này ảnh hưởng rất lớn đến sinh lý của cây, thể hiện trực tiếp qua số lượng và chất lượng hoa. Nhà vườn phải theo dõi sát những diễn biến này để có các biện pháp xử lý phân thuốc phù hợp. Điều này cũng làm gia tăng chi phí và phát sinh nhiều rủi ro về chất lượng. "Lo nhất là 2 đợt triều cường sắp tới, nắng nóng gay gắt và gió chướng mạnh sẽ làm hoa nở sớm", ông Đạt chia sẻ.

Nhiều làng hoa kiểng có tiếng ở miền Tây như Sa Đéc (Đồng Tháp) hay Cái Mơn (Vĩnh Long) cũng không ngoại lệ. Ông Nguyễn Hoàng Anh, chủ một nhà vườn ở Cái Mơn, nói những năm gần đây thời tiết diễn biến bất thường. Năm trước mưa lớn kéo dài, bước sang mùa khô thì mưa trái mùa liên tục khiến hoa nở sớm, nhiều người lỗ nặng. Qua năm nay, mùa mưa lại kết thúc sớm và dự báo nắng nóng gay gắt ngay đầu mùa nên nhà vườn thấp thỏm không yên. Họ vẫn đang theo dõi diễn biến thời tiết từng ngày để có biện pháp xử lý phù hợp. "Trên địa bàn xã đã được đê bao khép kín để ngăn mặn nên đối với bà con nhà vườn, nỗi lo lớn nhất cho vụ hoa tết là mưa trái mùa và nắng nóng bất thường. Chúng tôi hy vọng với kinh nghiệm nhiều năm qua sẽ phần nào xử lý được các yếu tố thời tiết", ông Hoàng Anh nói.

Bà Lê Thị Hoàng Oanh, Bí thư Đảng ủy xã Chợ Lách (Vĩnh Long), thông tin: Năm nay địa phương cung ứng khoảng 2,8 triệu sản phẩm hoa kiểng các loại cho thị trường tết, tương đương năm trước. Trong đó, hoa nở khoảng 1,5 triệu sản phẩm, chủ yếu là cúc các loại khoảng 1,2 triệu sản phẩm; vạn thọ và các loại hoa nở khác khoảng 300.000 sản phẩm. Đặc biệt, hoa mai khoảng 500.000 sản phẩm, hoa giấy khoảng 300.000 sản phẩm, bon sai và các loại hoa kiểng khác khoảng 500.000 sản phẩm. "Địa phương định hướng không tăng sản lượng mà tập trung nâng cao chất lượng, mẫu mã và giá trị sản phẩm bằng việc ứng dụng khoa học kỹ thuật trong việc chăm sóc, xử lý ra hoa đúng dịp tết", bà Hoàng Oanh cho biết.

Đến thời điểm hiện tại, điều kiện thời tiết trên địa bàn xã Chợ Lách nhìn chung vẫn tương đối thuận lợi, chưa gây ảnh hưởng lớn đến tiến độ sản xuất hoa kiểng tết. Tuy nhiên, theo dự báo, mùa khô 2026 - 2027 có nguy cơ diễn biến phức tạp, xâm nhập mặn có khả năng xuất hiện sớm và sâu hơn trong các tháng đầu năm 2027. Nếu nước mặn xuất hiện sớm, trùng với giai đoạn chăm sóc và hoàn thiện sản phẩm hoa tết, sẽ ảnh hưởng đến nguồn nước tưới, chất lượng hoa và làm tăng chi phí sản xuất. Điều lạc quan là người dân Chợ Lách qua nhiều năm ứng phó hạn mặn đã có kinh nghiệm và ý thức chủ động khá tốt. Nhiều hộ đã quan tâm chuẩn bị dụng cụ, ao, mương chứa nước ngọt; theo dõi độ mặn và điều chỉnh việc lấy nước phục vụ sản xuất.

Về phía chính quyền, xã cũng xác định phòng chống hạn mặn là nhiệm vụ trọng tâm trong những tháng cuối năm 2026 và đầu năm 2027. Theo đó, tập trung theo dõi diễn biến nguồn nước, độ mặn và thông tin dự báo để cảnh báo sớm, kịp thời đến từng ấp và người dân. Bên cạnh đó, rà soát hệ thống thủy lợi, phối hợp các đơn vị chuyên môn để chủ động ngăn mặn, trữ ngọt, bảo vệ nguồn nước phục vụ sản xuất. Chính quyền xã đẩy mạnh tuyên truyền, vận động bà con tận dụng thời điểm nguồn nước còn bảo đảm để tích trữ nước ngọt, sử dụng nước tiết kiệm, áp dụng các biện pháp tưới phù hợp.

"Chúng tôi cũng chủ động xây dựng các phương án ứng phó theo từng tình huống, nhất là trường hợp mặn xuất hiện sớm hoặc kéo dài, ảnh hưởng các vùng sản xuất hoa kiểng tập trung. Mục tiêu trước mắt là bảo vệ tốt sản xuất hoa kiểng tết 2027; đồng thời chủ động bảo vệ các vườn cây giống, hoa kiểng và cây ăn trái trong suốt mùa khô", bà Hoàng Oanh cho biết.

El Nino đe dọa nông sản tỉ USD

Cùng nỗi lo thời tiết bất thường, ông Trần Văn Bé, một nhà vườn trồng dưa hấu tạo hình ở Đồng Tháp, vẫn hồi hộp vì năm ngoái mưa kéo dài khiến toàn bộ vườn dưa tạo hình thỏi vàng và hồ lô thất bại, lỗ nặng. Đồng thời, qua đó bản thân ông cũng rút ra được một số kinh nghiệm. "Thị trường thiếu nguồn cung nên năm nay tôi dự đoán nếu có hàng sẽ tiêu thụ rất tốt. Tuy nhiên, điều khiến tôi rất lo là khô hạn và nắng nóng gay gắt có khả năng gây thiếu nước và trái sẽ không lên đầy khuôn được như mong muốn. Ở thời điểm này cũng chưa biết chắc điều gì, nhưng về cơ bản tôi cố gắng chuẩn bị tốt nhất mọi thứ, đặc biệt là về nguồn nước phục vụ sản xuất", ông Bé nói.

Bên cạnh các mặt hàng phục vụ tết, siêu El Nino cũng là mối lo của nhiều nhà vườn trồng sầu riêng vụ nghịch ở các tỉnh miền Tây. Ông Phan Hoàng Tân (ở xã Tân Phú, Vĩnh Long) mới xử lý ra hoa cách đây gần 4 tuần, khoảng 10 ngày nữa mới biết kết quả. Năm nay, ông xử lý ra hoa muộn hơn trước khoảng 2 tuần do mưa nhiều khiến cây phát triển cành nhánh liên tục. Ông nói nhiều vườn ở khu vực này cũng xử lý sớm nhưng thất bại và tỷ lệ ra bông thấp khiến ông rất lo lắng.

"Khi mưa giảm thì nắng nóng tăng. El Nino rất mạnh xuất hiện đúng lúc nhiều vườn sầu riêng đang ôm trái là rủi ro rất lớn với nhà vườn", ông Tân than thở và nói thêm, có thể hạn chế phần nào xâm nhập mặn nhờ đê bao nhưng nếu mặn kéo dài nhiều tháng liên tiếp như năm 2019 thì thật sự rất khó ứng phó. Mặt khác, mặn có thể ngăn được nhưng nắng nóng quá gay gắt thì cây cối không thể sống nổi, đặc biệt là loại nhạy cảm với thời tiết như sầu riêng. "Hiện tại, để ứng phó thời tiết cực đoan, các nhà vườn đang tập trung theo dõi thông tin thời tiết và nguồn nước để có kế hoạch lấy nước phù hợp, sẵn sàng cắt bỏ cành nhánh khi khô hạn cực đoan", ông Tân chia sẻ.

Kinh nghiệm từ các đợt khô hạn cực đoan gần đây cho thấy khi vào cao điểm khô hạn, bà con nhà vườn nên lựa chọn thứ tự ưu tiên. Theo đó, quan trọng là giữ được cây nên khi cần thì phải cắt tỉa bớt cành và quả. Ở những vùng có nước ngọt cũng không nên chủ quan mà cần giảm số lượng quả để tránh cây trồng quá sức khi khô hạn bất thường. Cần chủ động tự trang bị các giải pháp ứng phó càng sớm càng tốt. Ngoài ra, cần áp dụng các biện pháp canh tác thông minh như tiết kiệm nước, tưới nhỏ giọt để tối ưu hóa nguồn tài nguyên nước. Bà con nông dân cũng có thể tận dụng các biện pháp che chắn mặt đất, ủ góc để giảm nước trên bề mặt bốc hơi.

TS Đoàn Hữu Tiến, Giám đốc Trung tâm chuyển giao tiến bộ kỹ thuật, Viện Cây ăn quả miền Nam