Kể chuyện du lịch nông thôn: [Bài 2] Khai mở tiềm năng du lịch cộng đồng

Một lĩnh vực đầy tiềm năng

Hồ Thị Thiết, một người con đồng bào dân tộc Bru - Vân Kiều năm nay 24 tuổi và là thành viên tích cực, thành công nhất trong nhóm du lịch cộng đồng Chênh Vênh, thôn Xa Ri, xã Hướng Phùng (tỉnh Quảng Trị). Mỗi tháng, từ 4 ngôi nhà sàn lưu trú, ao câu cá dịch vụ, phục vụ ăn uống, dẫn khách, gia đình Thiết thu về 15 triệu đồng. Với chừng ấy tiền, gia đình Thiết có cuộc sống khấm khá hơn so với những ngày chủ yếu lên nương, làm rẫy.

Nhưng Thiết là trường hợp đặc biệt ở Chênh Vênh. Bởi trong thôn, chưa nhà nào làm được như thế. Điều Thiết muốn là không chỉ gia đình mình mà các hộ khác cũng có thể sống được bằng du lịch cộng đồng. Theo Thiết, điều đó hoàn toàn có thể nếu những con người ở đây coi du lịch là một nghề.

“Du lịch cộng đồng ở đây có thể mở rộng hơn, giúp du khách có những trải nghiệm trên nương rẫy, thưởng thức văn hóa, ẩm thực đặc sắc của đồng bào. Nhưng cách làm hiện nay đang thiếu đồng bộ. Ví dụ, thông qua mạng xã hội, em có thể thu hút được khách du lịch về đây trải nghiệm. Bình thường, ít khách, đồng bào lên nương rẫy rồi quên luôn việc làm du lịch. Đến dịp đông khách, em không biết điều tiết thế nào vì ở đây, nhiều hộ không coi du lịch là một nghề. Vì thế, họ cũng không chủ động đầu tư cho nơi lưu trú của khách”, Thiết nói trong tiếc nuối.

Vùng Tây Nam của tỉnh Quảng Trị là nơi kết nối nhiều điểm đến hấp dẫn. Từ Cửa khẩu quốc tế Lao Bảo, nhà tù Lao Bảo, sân bay Tà Cơn… và rất nhiều farm du lịch. Du lịch cộng đồng Chênh Vênh cũng nằm trong số những điểm đến hấp dẫn ấy khi từ đây, du khách có thể lên đỉnh Sa Mù để săn mây, cắm trại, trải nghiệm nhà sàn với những món ăn dân dã, thưởng thức nét văn hóa, ẩm thực đặc sắc của đồng bào Bru - Vân Kiều. Phát triển du lịch dựa trên những lợi thế ấy gắn với câu chuyện bảo vệ rừng, bảo vệ cảnh quan tự nhiên là một hướng phát triển bền vững.

“Rừng cộng đồng Chênh Vênh là một trong những cánh rừng nguyên sinh đầu tiên đạt chứng nhận FSC nên nếu làm tốt công tác tuyên truyền thì phát triển du lịch ở đây rất tiềm năng. Nếu các gia đình khác cũng đón 200-300 lượt khách đến lưu trú mỗi năm như gia đình em thì du lịch ở đây sẽ rất phát triển ”, Thiết cho hay.

Chính vì điều đó, cuối năm 2021, tổ chức MCNV đã hỗ trợ người dân thôn Chênh Vênh, xã Hướng Phùng, huyện Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị, nay là thôn Xa Ri, xã Hướng Phùng, xây dựng mô hình Làng du lịch sinh thái dựa vào cộng đồng gắn với quản lý rừng bền vững.

Thế nhưng, đến nay, số hộ dân tại thôn Xa Ri sống được từ phát triển du lịch cộng đồng chưa được như kỳ vọng.

Cần người dẫn dắt

Hồ Thị Thiết tâm sự: “Muốn đồng bào thay đổi cách làm du lịch rất khó. Chúng em rất cần một người dẫn dắt để có định hướng phát triển du lịch cộng đồng”.

Chúng tôi đã tìm thấy một phần câu trả lời cho vấn đề này khi về tham quan mô hình du lịch cộng đồng Trăng Tà Puồng tại thôn Tà Rùng, xã Hướng Lập.

Năm 2010, đồng bào Bru - Vân Kiều tại thôn Tà Rùng được Ban Quản lý Rừng đặc dụng Nam Quảng Trị giao quản lý và bảo vệ trên 400 ha rừng nguyên sinh. Không chỉ bảo vệ nghiêm ngặt diện tích rừng được giao và hưởng nguồn thu dịch vụ môi trường rừng; bán tín chỉ carbon, từ vài năm lại đây, dựa vào rừng cộng đồng, đồng bào tại thôn Tà Rùng còn phát triển và có nguồn thu ổn định từ du lịch cộng đồng.

Hồ Giỏi, Tổ trưởng Tổ bảo vệ rừng Trăng Tà Puồng cho biết, thác Tà Puồng với khung cảnh nguyên sơ có sức hấp dẫn giới trẻ. Ban đầu, tổ quản lý bảo vệ rừng cộng đồng Trăng Tà Puồng chỉ phục vụ các nhu yếu phẩm cho du khách. Sau đó, các thành viên họp bàn và quyết định dùng các vật liệu có trong rừng như tre, nứa để làm chòi, mua các vật dụng như thuyền, phao cứu sinh để làm dịch vụ du lịch. Vào mùa du lịch (mùa hè), các thành viên cắt cử nhau làm vệ sinh, nấu các món ăn dân dã để phục vụ khách du lịch. Nguồn thu chưa nhiều nhưng theo Hồ Giỏi, các hoạt động du lịch cũng đã tạo công ăn việc làm, mang lại thêm nguồn thu cho đồng bào.

“Du lịch cộng đồng mang lại nguồn thu và giúp đồng bào hiểu rằng, giữ được rừng là giữ gìn và bảo vệ chính cuộc sống của chúng ta. Đến nay, ý thức bảo vệ rừng chính là bảo vệ chính cuộc sống đã ăn sâu vào tâm thức đồng bào”, Hồ Giỏi chia sẻ.

Hồ Giỏi cho biết thêm, hằng năm, Ban Quản lý Rừng đặc dụng Nam Quảng Trị trích một phần kinh phí từ tiền khoán quản lý bảo vệ rừng, tín chỉ carbon để thực hiện các công trình dân sinh thiết thực. Các công trình này xuất phát từ đề xuất, nhu cầu của người dân như điện chiếu sáng bằng năng lượng mặt trời, đường bê tông thôn bản, trang thiết bị nhà văn hóa cộng đồng, bò sinh sản... Đây là điều kiện để giúp người dân nâng cao sinh kế, thay đổi tư duy để giúp công tác bảo vệ rừng ngày càng tốt hơn.

Giữ rừng để làm du lịch

“Người dân khai thác các lâm sản phụ; phát triển du lịch trải nghiệm, du lịch cộng đồng gắn liền với việc tuyên truyền nâng cao ý thức bảo vê rừng sẽ giúp công tác quản lý bảo vệ rừng ngày càng tốt hơn. Hi vọng, từ du lịch cộng đồng, cuộc sống người dân sống gần rừng thay đổi theo hướng tích cực”, ông Hoàng Văn Chiến, Phó Giám đốc Ban Quản lý rừng đặc dụng Nam Quảng Trị.