Kể chuyện du lịch nông thôn: [Bài 4] ‘Mỏ vàng du lịch’ từ cây đặc sản

Đưa rừng về vườn cà phê

Buổi sáng ở miền Tây Quảng Trị thường bắt đầu trong màn sương giăng kín núi rừng. Giữa những vườn cà phê, dưới tán cây che bóng, du khách có thể tìm thấy một trải nghiệm khác với những chuyến tham quan thông thường: Trực tiếp tìm hiểu cách canh tác, thưởng thức một tách Arabica và cảm nhận không gian núi rừng. Từ một vùng sản xuất nông nghiệp, những vườn cà phê đang dần được nhìn nhận như một tài nguyên du lịch.

Trồng cà phê có cây che bóng đã tạo nên một thay đổi đáng kể trong tư duy sản xuất của người dân Hướng Phùng. Thay vì độc canh cà phê Arabica, nhiều hộ chuyển sang trồng cà phê dưới tán cây, kết hợp cây ăn quả, sử dụng phân bón hữu cơ và thuốc trừ sâu sinh học.

Cách làm này không chỉ hướng đến một nền sản xuất thân thiện với môi trường mà còn tạo nên những khu vườn có cảnh quan đa dạng, gần gũi với tự nhiên. Đây chính là điều kiện để những người làm du lịch nghĩ đến việc đưa du khách vào tận vườn, nơi cây cà phê được gieo trồng, chăm sóc và kết thành những hạt cà phê đặc sản.

Bà Trần Long Hương, CEO Công ty Liên Việt Green, đơn vị chuyên cung cấp, sản xuất và xuất khẩu cà phê đặc sản Việt Nam cho rằng, trải nghiệm tại những vườn cà phê là một sản phẩm du lịch có sức hấp dẫn riêng.

Theo bà Hương, khi du khách được tận mắt nhìn thấy vùng nguyên liệu, tìm hiểu cách trồng, chế biến và thưởng thức cà phê ngay tại nơi sản xuất, câu chuyện về hạt cà phê sẽ trở nên gần gũi và sinh động hơn. Đây cũng là hướng có thể góp phần thúc đẩy ngành hàng cà phê Quảng Trị phát triển.

Xã Hướng Phùng hiện có gần 3.000 ha cà phê, chiếm khoảng 60-70% tổng diện tích cà phê của huyện Hướng Hóa cũ. Khoảng 600 hộ dân đã đăng ký tham gia trồng cà phê sinh thái và cải thiện rừng tự nhiên, với diện tích thực hiện gần 100 ha.

Ông Nguyễn Duy Tuấn, Phó Chủ tịch UBND xã Hướng Phùng, cho biết địa phương đã xây dựng đề án phát triển du lịch trải nghiệm từ những vườn cà phê, đồng thời thành lập Hội cà phê và văn hóa du lịch Hướng Phùng. Lợi thế của Hướng Phùng là những vườn cà phê dưới tán rừng, cùng hoạt động của nhiều hợp tác xã sản xuất cà phê. Nếu được kết nối với các điểm đến, sản phẩm và dịch vụ khác, những vườn cà phê này có thể trở thành một mắt xích trong hành trình khám phá miền Tây Quảng Trị.

Trước đó, năm 2023, từ nguồn viện trợ không hoàn lại của Chương trình Đối tác Kinh doanh Xanh Danida, WWF-Việt Nam triển khai Dự án “Sản xuất cà phê sinh thái và cải thiện rừng tự nhiên tại huyện Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị” cũ, nay gồm các xã Hướng Phùng, Khe Sanh, Tân Lập… Dự án có tổng mức đầu tư gần 30 tỷ đồng, thực hiện trong giai đoạn 2023-2027. Một trong những mục tiêu quan trọng là chuyển 2.500 ha cà phê Arabica độc canh sang canh tác nông lâm kết hợp; hỗ trợ 2.000 hộ sản xuất nhỏ, chủ yếu là đồng bào Bru - Vân Kiều, phát triển chuỗi liên kết bền vững. Khi cây cà phê được trồng cùng cây rừng, câu chuyện về một sản phẩm nông nghiệp cũng trở thành câu chuyện về bảo vệ thiên nhiên. Và từ những khu vườn ấy, một hướng đi mới đang được mở ra: Đưa du khách về với rừng qua hương cà phê.

Khi vườn cà phê lên mạng

Có tài nguyên du lịch mới chỉ là bước đầu. Để du khách biết đến và tìm đường tới những điểm đến vùng cao, những người trẻ Quảng Trị đang sử dụng một công cụ gần như không tốn chi phí: Mạng xã hội.

Hành trình đến miền Tây Quảng Trị giờ đây được bắt đầu từ một lượt tìm kiếm trên Facebook, TikTok hay Google. Chỉ cần gõ những từ khóa như Cheng Farm, săn mây Khe Sanh, cà phê Khe Sanh… hàng nghìn hình ảnh, video về vùng đất phía tây hiện ra.

Chị Lương Thị Mỹ Lệ, chủ Cheng Farm ở xã Tân Lập, thường xuyên chia sẻ những khoảnh khắc đời thường lên Facebook, TikTok như biển mây buổi sáng, cách pha cà phê Khe Sanh hay bữa cơm với nguyên liệu bản địa.

Nhiều du khách biết đến Cheng Farm qua mạng xã hội rồi quyết định tìm đến khám phá, trải nghiệm. Từ một điểm đến, câu chuyện tiếp tục lan sang cà phê, ẩm thực và cảnh sắc của vùng đất phía Tây Quảng Trị.

Tại thôn Xa Ri, xã Hướng Phùng, gia đình Hồ Thị Thiết cũng sử dụng mạng xã hội để quảng bá du lịch. Thông qua những video về Đoong Bui Homestay, thác Chênh Vênh, ẩm thực Vân Kiều, trang phục truyền thống và cuộc sống bản làng, hình ảnh một miền quê bình dị được đưa đến gần hơn với du khách.

“Em sử dụng tài khoản Facebook ‘Nhện’ để quảng bá hình ảnh không chỉ của Đoong Bui Homestay mà còn có những video về thác Chênh Vênh, ẩm thực Vân Kiều, trải nghiệm mặc trang phục truyền thống và cuộc sống bình yên của bản làng”, Hồ Thị Thiết chia sẻ.

Không chỉ quảng bá từng điểm đến, Trần Thái Thiên, người sáng lập Hợp tác xã du lịch nông nghiệp Việt Nam - Khe Sanh, cùng các cộng sự còn xây dựng bản đồ số du lịch miền Tây Quảng Trị. Hàng chục điểm đến, di tích lịch sử, nông trại, sản phẩm OCOP và những trải nghiệm văn hóa của đồng bào Vân Kiều, Pa Kô được tích hợp trên nền tảng trực tuyến. Du khách có thể tìm kiếm thông tin và chủ động thiết kế hành trình.

Công nghệ đang rút ngắn khoảng cách giữa vùng cao Quảng Trị với du khách. Một video vài chục giây có thể đưa hình ảnh một bản làng đến với hàng nghìn người. Một địa điểm được xác định trên Google Maps có thể giúp du khách tìm đến những nơi trước đây còn ít người biết.

Nhưng công nghệ chỉ có thể mở cánh cửa. Sau đó, điều giữ chân du khách vẫn là cảnh quan, dịch vụ, văn hóa và con người.

Bà Thái Thị Nga, Chủ tịch UBND xã Khe Sanh, cho biết chuyển đổi số đã phát huy hiệu quả trong quảng bá du lịch tại địa phương. Tuy nhiên, để du lịch phát triển bền vững vẫn cần sự hỗ trợ đồng bộ về hạ tầng giao thông, điện, nước, internet, vốn và kỹ năng làm du lịch.

Theo bà Nga, cùng với đầu tư hạ tầng, cần nâng cao chất lượng internet, đào tạo kỹ năng số, hỗ trợ vốn cho các mô hình khởi nghiệp và xây dựng một nền tảng quảng bá chung cho du lịch miền Tây Quảng Trị, gắn phát triển du lịch với bảo tồn văn hóa.

Từ những vườn cà phê dưới tán rừng đến những video trên màn hình điện thoại, miền Tây Quảng Trị đang tìm cách kể câu chuyện của mình theo một cách mới. Ở đó, cây cà phê không chỉ cho hạt, cho sinh kế mà còn có thể trở thành chiếc cầu đưa du khách đến gần hơn với rừng, với văn hóa bản địa và những câu chuyện bình dị của vùng đất phía tây.