Kẽm, sắt, mangan và đồng có tác dụng gì?

Kẽm, sắt, mangan và đồng là vi lượng – cây chỉ cần lượng rất nhỏ nhưng thiếu sẽ rối loạn sinh trưởng: kẽm giúp đọt, lá non phát triển, tạo hormone sinh trưởng; sắt cần để tạo diệp lục; mangan tham gia quang hợp và hoạt hóa enzym; đồng giúp tổng hợp protein, tăng sức chống chịu bệnh. Thiếu các chất này thường biểu hiện ở lá non: lá nhỏ, vàng giữa gân, đọt chùn. Ngược lại, thừa vi lượng (do phun quá liều) cũng dễ gây ngộ độc.

Kẽm (Zn)

Vai trò

• Tham gia tạo auxin – hormone giúp đọt, lá, rễ phát triển.
• Hoạt hóa nhiều enzym, hỗ trợ ra hoa, đậu quả.

Dấu hiệu thiếu

• Lá non nhỏ, hẹp, mọc chụm thành "hoa thị" ở đầu cành.
• Đốt ngắn, lá vàng giữa gân.
• Lúa: lá có sọc trắng, đốm nâu, cây lùn (thường gặp ruộng ngập lâu, đất kiềm).

Sắt (Fe)

Vai trò

• Cần cho tổng hợp diệp lục (dù không nằm trong phân tử diệp lục).
• Tham gia hô hấp, chuyển hóa năng lượng.

Dấu hiệu thiếu

• Lá non vàng nhạt đến trắng, gân lá vẫn xanh rõ.
• Thường gặp trên đất kiềm, đất bón vôi quá nhiều, đất ngập úng.

Mangan (Mn)

Vai trò

• Tham gia quang hợp (quá trình tách nước), hoạt hóa enzym.
• Hỗ trợ hấp thu đạm.

Dấu hiệu thiếu

• Lá non hoặc lá bánh tẻ vàng giữa gân, có đốm nhỏ màu nâu.
• Gặp ở đất kiềm, đất cát nghèo, đất nhiều hữu cơ.

Đồng (Cu)

Vai trò

• Tham gia tổng hợp protein, diệp lục, hình thành thành tế bào.
• Tăng sức chống chịu nấm bệnh.

Dấu hiệu thiếu

• Đọt non héo, chết ngọn, lá non xoăn.
• Ít gặp vì nhiều vườn dùng thuốc gốc đồng; ngược lại cần lưu ý tích lũy đồng trong đất do phun thuốc gốc đồng nhiều năm.

Vì sao cây thiếu vi lượng?

• pH đất không phù hợp: đất kiềm (hoặc bón vôi quá nhiều) làm sắt, kẽm, mangan khó hấp thu; đất quá chua, rửa trôi nhiều cũng thiếu.
• Bón nhiều lân: cản trở hấp thu kẽm.
• Đất cát, nghèo hữu cơ, canh tác lâu năm không bổ sung.
• Rễ yếu: úng, bệnh rễ, tuyến trùng.

Cách bổ sung

• Phun qua lá dạng vi lượng, tốt nhất dạng chelate dễ hấp thu, vào đợt ra đọt non, trước ra hoa.
• Bón gốc phân có vi lượng (NPK +TE, phân vi lượng chuyên dùng) cùng các đợt bón mùa mưa.
• Tăng phân hữu cơ: cung cấp vi lượng và cải thiện khả năng hấp thu.
• Điều chỉnh pH đất về mức phù hợp.

Lưu ý tránh ngộ độc

• Vi lượng có khoảng an toàn hẹp; không phun quá liều, không cộng dồn nhiều sản phẩm cùng chứa một vi lượng.
• Ngộ độc thường gây cháy mép lá, đốm lá, cây còi.
• Bổ sung khi có dấu hiệu hoặc kết quả phân tích đất, lá.

Câu hỏi thường gặp

Có nên phun vi lượng định kỳ không? Với vườn có lịch sử thiếu vi lượng, có thể phun vào các giai đoạn cây cần (ra đọt, trước ra hoa). Vườn không có dấu hiệu thiếu thì không cần phun dày.

Làm sao phân biệt thiếu sắt với thiếu magie? Thiếu sắt biểu hiện ở lá non (vàng nhạt, gân xanh); thiếu magie biểu hiện ở lá già (vàng giữa gân).

Phun thuốc gốc đồng có cung cấp đồng cho cây không? Có một phần, nhưng mục đích chính là trừ bệnh. Lạm dụng lâu năm có thể làm đồng tích lũy trong đất, ảnh hưởng vi sinh vật đất.

Khi áp dụng, bà con nên tham khảo thêm cán bộ khuyến nông hoặc chuyên gia tại địa phương.