Khi nông sản Việt chủ động làm chủ 'luật chơi' châu Âu

Phiên họp lần thứ 6 Ủy ban SPS EVFTA giữa Văn phòng SPS Việt Nam và EU, diễn ra ngày 16/6 vừa qua không dừng lại ở câu chuyện đàm phán kỹ thuật để thông quan vài lô hàng. Nhìn rộng hơn, đây là tín hiệu cho thấy một bước chuyển tư duy lớn: Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn, biến chính những quy định kiểm dịch ngặt nghèo của EU thành bước đi lấy vị thế của mình trên bản đồ nông nghiệp quốc tế.

Bước dịch chuyển từ áp lực sang đồng thuận

Tại phiên họp, 18 nội dung chuyên sâu về tạo thuận lợi thương mại và an toàn dịch bệnh, đã được đưa ra mổ xẻ. Những thỏa thuận đạt được chứng minh một tinh thần đối thoại rất thực chất. Đó là thiết lập cơ chế cảnh báo sớm để xử lý sự cố phát sinh trong vòng 30 ngày. Và cam kết sửa đổi Luật An toàn thực phẩm từ phía Việt Nam. Tất cả đều hướng tới sự ổn định lâu dài.

Đặc biệt, phía EU đã làm rõ các quy định mới về dư lượng thuốc bảo vệ thực vật. Đồng thời bỏ ngỏ khả năng giảm tần suất kiểm tra biên giới cho nông sản Việt, dựa trên lịch sử tuân thủ. Tháo được nút thắt này, là thắng lợi lớn. Bởi từ đây, áp lực chi phí thông quan của toàn ngành sẽ giảm đi đáng kể. Động thái này cho thấy cơ chế SPS trong hiệp định EVFTA đang làm tốt vai trò cầu nối. Từ đó, biến những áp lực kỹ thuật thuần túy thành sự đồng thuận cho cả hai bên.

Nông sản Việt: Hình mẫu chuyển đổi của Đông Nam Á

Trước đây, nhóm quy định SPS thường bị coi là "bộ lọc" để dựng rào cản với hàng hóa nhập khẩu. Thế nhưng, việc EU cân nhắc chọn Việt Nam làm địa điểm tổ chức các chương trình tập huấn khu vực về quy định SPS, đã mở ra một góc nhìn hoàn toàn khác. Ta đang dần thoát khỏi cái mác của một quốc gia chật vật chạy theo tiêu chuẩn. Nay, được nhìn nhận như một đầu mối chia sẻ kinh nghiệm, một hình mẫu chuyển đổi trong Đông Nam Á. Việc tiệm cận sớm với bộ tiêu chuẩn khắt khe bậc nhất thế giới là cơ hội rất lớn. Doanh nghiệp trong nước sẽ nắm giữ lợi thế tiên phong về thời gian tiếp cận thị trường, so với các đối thủ cạnh tranh trực tiếp.

Xu hướng thương mại dựa trên dữ liệu đang hiện hữu rõ ràng hơn bao giờ hết. Khi EU sẵn sàng giảm tần suất kiểm tra tại cảng dựa trên lịch sử chấp hành quy định, thì tạo ra “lá bài” lợi thế. Dữ liệu kiểm dịch nghiễm nhiên trở thành tài sản chiến lược. Nó dùng để mặc cả trên bàn đàm phán mở cửa thị trường.

Việc này đồng nghĩa xuất hiện động lực, buộc ngành nông nghiệp phải chuyển mình sang mô hình quản lý số hóa. Khi mọi thứ đã được lưu trữ đồng bộ và minh bạch, thì cửa cho nông sản Việt vào EU mở toang. Doanh nghiệp sẽ bớt lo nguy cơ bị trả hàng, đồng thời tiết kiệm tối đa chi phí lưu kho bãi.

Thuyền lớn thì… sóng lớn

Tuy nhiên, cái giá không rẻ cũng đặt ra từ đây. Sản xuất trong nước bắt buộc thay đổi. Đó là liên kết, hình thành các vùng trồng, vùng nuôi quy mô lớn. Phải như vậy, mới dẹp được dư lượng kháng sinh, chất cấm vượt ngưỡng. Kiếm soát dư lượng hay đăng ký vùng trồng, là bắt buộc. Và phải trở thành bộ khung để định hình lại toàn bộ chuỗi giá trị thực phẩm. Đây sẽ là một chặng đường đầy va đập và tốn kém chi phí của người nông dân.

Khi ranh giới chất lượng giữa hàng xuất khẩu sang EU và hàng tiêu thụ nội địa hoàn toàn bị xóa nhòa, ai sẽ hưởng lợi đầu tiên? Đó chính là người tiêu dùng trong nước. Bởi từ đó, không có chuyện dân ta xài hàng lỗi bị trả về.