Khơi thông ‘điểm nghẽn’ phòng, chống thiên tai từ cơ sở: [Bài 5] Bố trí nguồn lực cho các dự án khẩn cấp

Gấp rút triển khai trước mùa mưa

Khép lại đợt khảo sát tại nhiều địa phương trên địa bàn TP. Đồng Nai, đoàn công tác liên ngành của Sở Nông nghiệp và Môi trường và Quỹ Nông nghiệp và Môi trường ghi nhận nhiều khu vực đang đối mặt với nguy cơ ngập úng, sạt lở và ách tắc dòng chảy, đòi hỏi các giải pháp xử lý cấp bách trước mùa mưa.

Kết quả khảo sát cho thấy nguyên nhân ngập úng xuất phát từ nhiều yếu tố như tác động của biến đổi khí hậu, quá trình bê tông hóa làm gia tăng dòng chảy mặt, hệ thống tiêu thoát nước thiếu đồng bộ, cùng với tình trạng bồi lắng, lấn chiếm hành lang kênh, suối và cản trở dòng chảy.

Ông Võ Xuân Hào, chuyên viên Phòng Khoáng sản - Thủy lợi, Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Đồng Nai cho biết, các công trình địa phương đề xuất đều xuất phát từ nhu cầu thực tế. Tuy nhiên, trong điều kiện nguồn lực còn hạn chế, việc lựa chọn thứ tự ưu tiên phải dựa trên mức độ cấp bách, phạm vi ảnh hưởng và hiệu quả đầu tư.

Theo ông Hào, phần lớn hệ thống thủy lợi được xây dựng từ nhiều năm trước, trong khi tốc độ đô thị hóa diễn ra nhanh đã làm gia tăng áp lực lên hạ tầng tiêu thoát nước. Vì vậy, việc nâng cấp các công trình cần được thực hiện theo lộ trình, gắn với quy hoạch phát triển đô thị và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường cũng nhấn mạnh, xử lý ngập úng không chỉ là nhiệm vụ của ngành nông nghiệp mà cần sự phối hợp đồng bộ giữa các sở, ngành, chính quyền địa phương và người dân, từ khâu khảo sát, lập hồ sơ, bố trí nguồn lực đến quản lý, vận hành công trình sau đầu tư.

Sau đợt khảo sát, Sở Nông nghiệp và Môi trường sẽ phối hợp với Quỹ Nông nghiệp và Môi trường cùng các đơn vị liên quan hoàn thiện báo cáo, đánh giá mức độ cấp bách và hiệu quả của từng dự án để tham mưu UBND TP. Đồng Nai bố trí nguồn lực phù hợp, bảo đảm đầu tư đúng trọng tâm, phát huy hiệu quả lâu dài trong công tác phòng, chống thiên tai và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Chỉ ưu tiên công trình thực sự cấp bách

Qua khảo sát tại các địa phương, đoàn công tác ghi nhận nhiều tuyến suối, kênh mương bị bồi lắng, dòng chảy thu hẹp, phát sinh sạt lở và ngập úng, ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất, giao thông và đời sống người dân.

Tuy nhiên, trong điều kiện nguồn lực còn hạn chế, việc hỗ trợ từ Quỹ phòng, chống thiên tai phải bảo đảm đúng quy định, tập trung cho các công trình thực sự cấp bách, có phạm vi ảnh hưởng lớn và phát huy hiệu quả ngay sau khi hoàn thành.

Ông Mai Đình Lương, Phó Giám đốc Quỹ Nông nghiệp và Môi trường TP. Đồng Nai cho biết, các đề xuất của địa phương đều xuất phát từ nhu cầu thực tế nhằm giảm thiểu rủi ro thiên tai trước mùa mưa. Tuy nhiên, địa phương cần ưu tiên sử dụng tối đa nguồn lực tại chỗ trước khi đề nghị Quỹ hỗ trợ.

Đối với những công trình cấp bách vượt khả năng cân đối ngân sách, địa phương phải hoàn thiện đầy đủ hồ sơ, đánh giá hiện trạng, xác định rõ phạm vi ảnh hưởng, số hộ dân, diện tích sản xuất, công trình hạ tầng liên quan và lập dự toán kinh phí để cơ quan chuyên môn có cơ sở thẩm định, tham mưu.

Theo ông Lương, hồ sơ đề xuất không chỉ phản ánh tình trạng xuống cấp mà còn phải làm rõ hiệu quả đầu tư, khả năng giảm thiểu rủi ro và phạm vi hưởng lợi của công trình sau khi hoàn thành.

Ngoài hỗ trợ khắc phục hậu quả thiên tai, Quỹ phòng, chống thiên tai còn ưu tiên các giải pháp phòng ngừa như nạo vét, khơi thông dòng chảy, tháo dỡ vật cản và sửa chữa các công trình phòng, chống thiên tai bị hư hỏng. Tuy nhiên, nhu cầu đầu tư hiện lớn hơn nhiều so với khả năng cân đối nguồn vốn nên việc lựa chọn dự án phải tuân thủ chặt chẽ các tiêu chí của Quỹ.

“Theo quy định, mỗi công trình đề xuất sử dụng Quỹ phòng, chống thiên tai có tổng mức đầu tư không quá 3 tỷ đồng và phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định pháp luật. Những công trình có quy mô lớn hơn sẽ được xem xét bố trí từ các nguồn vốn đầu tư khác”, ông Lương cho biết.

Ông Lương cũng nhấn mạnh, công tác phòng, chống thiên tai phải được thực hiện theo phương châm “4 tại chỗ”, trong đó chính quyền, cơ quan chuyên môn và người dân cùng chia sẻ trách nhiệm, chủ động phòng ngừa thay vì chỉ tập trung khắc phục hậu quả. Quỹ không bố trí kinh phí cho bồi thường, giải phóng mặt bằng, vì vậy sự đồng thuận của người dân, đặc biệt là việc tự nguyện hiến đất để mở rộng dòng chảy hoặc tạo mặt bằng thi công, có ý nghĩa quan trọng đối với tiến độ và hiệu quả của các dự án.

Với sự phối hợp giữa Sở Nông nghiệp và Môi trường, Quỹ Nông nghiệp và Môi trường cùng chính quyền cơ sở, các công trình phòng, chống thiên tai cấp bách được kỳ vọng sớm triển khai, góp phần nâng cao năng lực ứng phó thiên tai, bảo vệ sản xuất, hạ tầng và ổn định đời sống người dân trước những diễn biến thời tiết ngày càng cực đoan.

Từ khi Quỹ Nông nghiệp và Môi trường đi vào hoạt động ngày 1/7/2025 đến nay, UBND TP. Đồng Nai đã chấp thuận chủ trương triển khai 94 công trình phòng, chống thiên tai với tổng kinh phí khoảng 218 tỷ đồng. Trong số này, 47 công trình đang được triển khai, với tổng giá trị giải ngân gần 32 tỷ đồng, dự kiến hoàn thành trong giai đoạn 2026-2027. Các công trình tập trung vào nạo vét kênh, suối, sửa chữa cống, gia cố bờ và khắc phục những vị trí có nguy cơ mất an toàn.