Khởi động dự án lúa gạo phát thải thấp, hướng tới giảm 748.000 tấn carbon

Hướng tới giảm 748.000 tấn phát thải carbon

Sáng 28/10, tại TP Cần Thơ, Tổ chức Oxfam tại Việt Nam phối hợp với các đối tác tổ chức khởi động Dự án “Phát triển chuỗi giá trị lúa gạo bền vững, phát thải thấp và thích ứng biến đổi khí hậu tại vùng ĐBSCL” (GoRice). Dự án do Chính phủ Canada tài trợ thông qua Bộ Các Vấn đề Toàn cầu Canada (GAC).

Tổ chức Oxfam tại Việt Nam, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), Viện Môi trường Nông nghiệp (IAE) và Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh An Giang, Vĩnh Long và TP Cần Thơ là các đơn vị phối hợp triển khai dự án trong giai đoạn 2025-2030.

Dự kiến đến năm 2030, GoRice sẽ mang lại lợi ích trực tiếp cho 48.200 người, trong đó có khoảng 50% là phụ nữ; giảm khoảng 748.000 tấn phát thải carbon; 180.000 ha áp dụng thực hành canh tác chất lượng cao, phát thải thấp; giúp 100.000 người tiêu dùng hưởng lợi.

Bên cạnh nâng cao năng lực và đào tạo kỹ thuật cho nông dân, Dự án GoRice cũng hướng tới thúc đẩy các sáng kiến kinh tế tuần hoàn; phát triển thị trường gạo phát thải thấp; xây dựng khung đo đạc, báo cáo và thẩm định (MRV) và phát triển thị trường carbon; tăng cường vị thế phụ nữ và người dân tộc thiểu số; thúc đẩy tiếp cận công nghệ và tài chính xanh.

Bà Francesca Bellone, Tham tán và Trưởng ban Hợp tác phát triển (Đại sứ quán Canada) đánh giá cao vai trò dẫn dắt của Việt Nam trong thúc đẩy nông nghiệp bền vững và tăng trưởng xanh. Đặc biệt, sáng kiến triển khai Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp ở vùng ĐBSCL, được bà đánh giá có nhiều tiềm năng để chuyển đổi sản xuất lúa, cải thiện sinh kế của nông dân và tăng tính cạnh tranh của Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Theo bà Francesca Bellone, Dự án GoRice là cơ hội để biến tham vọng thành kết quả thực tế trong 5 năm tới, thông qua thúc đẩy sản xuất lúa phát thải thấp, khuyến khích các thực hành canh tác bền vững và kết nối nông dân với doanh nghiệp, đối tác tài chính, đảm bảo lợi ích lâu dài sau khi dự án kết thúc.

Ông Nguyễn Đỗ Anh Tuấn, Vụ trưởng Vụ Hợp tác Quốc tế (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) nhấn mạnh, đây là dự án khởi động đầu tiên trong việc huy động nguồn lực từ các đối tác quốc tế hỗ trợ Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp giai đoạn 2026-2030. Điểm nhấn của dự án là xuyên suốt quá trình triển khai sẽ thúc đẩy bình đẳng giới và hòa hợp xã hội nhằm nâng cao vai trò của phụ nữ và hỗ trợ đồng bào dân tộc thiểu số.

Ông Tuấn cho rằng, những kinh nghiệm và mô hình hiệu quả của Dự án GoRice cần được tiếp nối với các chương trình, dự án đang triển khai trong khuôn khổ Đề án 1 triệu ha, nhằm tránh trùng lặp và phát huy tối đa các nguồn lực.

Sẽ có những điều chỉnh quan trọng

Chia sẻ kết quả sau gần 3 năm triển khai Đề án 1 triệu ha, bà Nguyễn Thị Thu Hương - Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, có khoảng 420.000 ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp tuân thủ một phần hoặc toàn bộ quy trình do Bộ Nông nghiệp và Môi trường ban hành.

Qua các mô hình đã triển khai, thu nhập của bà con nông dân cũng ghi nhận tăng từ 1,5 - 9,3 triệu/ha (tùy theo điều kiện canh tác và mùa vụ).

Đặc biệt, nhãn hiệu “Gạo Việt xanh phát thải thấp” đã tiếp cận được một số thị trường xuất khẩu quan trọng như Nhật Bản, EU, Ả Rập Xê-út.

Bà Hương ghi nhận sự chủ động của các địa phương vùng ĐBSCL và các đối tác liên quan trong việc vận dụng nguồn lực để triển khai Đề án, cùng những đóng góp quan trọng của các tổ chức quốc tế, cộng đồng doanh nghiệp.

Cũng theo bà Hương, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang trình Chính phủ xem xét điều chỉnh Quyết định 1490/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, phê duyệt Đề án 1 triệu ha, với nhiều điều chỉnh quan trọng.

Mở rộng phạm vi áp dụng Đề án ra toàn bộ vùng sản xuất lúa chuyên canh của ĐBSCL (tương đương khoảng 1,6 - 1,7 triệu ha), vượt mốc 1 triệu ha mục tiêu ban đầu.

Đề án cũng hướng tới nới lỏng tiêu chí tham gia, loại bỏ các tiêu chí khắt khe để tạo cơ hội rộng rãi cho đông đảo nông dân, doanh nghiệp và các đối tác quốc tế cùng tham gia đề án.

Đồng thời, lần điều chỉnh này dự kiến linh hoạt trong các giải pháp kỹ thuật, như xử lý rơm rạ hiệu quả thay vì cứng nhắc bắt buộc đưa 100% ra khỏi đồng ruộng để tiết kiệm nguồn lực và đa dạng hóa nguồn lực huy động từ các định chế tài chính quốc tế.