Làm sao giảm thất thoát đạm do bay hơi và rửa trôi?

Để giảm thất thoát đạm, cần: bón khi đất ẩm và lấp phân hoặc vùi vào đất (giảm bay hơi), không rải urê trên mặt đất khô nóng hay nơi vừa bón vôi; chia nhỏ lượng đạm, tránh bón trước mưa to (giảm rửa trôi); với lúa, bón khi ruộng có lớp nước mỏng rồi giữ nước; tăng phân hữu cơ để đất giữ đạm; cân nhắc dùng phân đạm chậm tan hoặc có chất ức chế. Đạm là chất dễ mất nhất trong các loại phân; mỗi phần đạm giữ lại được là tiết kiệm tiền và giảm ô nhiễm.

Đạm bị mất bằng những con đường nào?

1. Bay hơi amoniac

Urê rải trên mặt đất chuyển hóa thành amoni rồi amoniac bay vào không khí.
Mất nhiều khi: đất khô, nhiệt độ cao, gió, đất kiềm hoặc vừa bón vôi, phân nằm trên mặt không lấp.

2. Rửa trôi

Đạm dạng nitrat rất dễ tan, theo nước mưa, nước tưới xuống sâu ngoài vùng rễ hoặc chảy tràn trên mặt đất.
Mất nhiều khi: mưa to, đất cát, đất dốc, bón dồn một lần.

3. Mất do ngập nước (phản nitrat hóa)

Ở đất ngập, thiếu oxy, nitrat bị vi sinh vật chuyển thành khí bay đi.
Thường gặp ở ruộng lúa bón sai cách, vườn bị úng.

Biện pháp giảm bay hơi

Bón khi đất ẩm, sau đó lấp đất hoặc phủ lớp hữu cơ.
Vùi phân vào đất hoặc rạch rãnh bón rồi lấp (cây lâu năm, cây màu).
Không bón urê cùng lúc với vôi, cách nhau vài tuần.
Không bón lúc trưa nắng gắt; bón sáng sớm hoặc chiều mát.
Với lúa: bón khi ruộng có lớp nước mỏng, giữ nước vài ngày; không bón khi ruộng khô nứt hoặc nước quá sâu chảy tràn.

Biện pháp giảm rửa trôi

Chia nhỏ lượng đạm thành nhiều lần.
Theo dõi dự báo thời tiết, tránh bón trước mưa to; chọn ngày có mưa nhỏ đến vừa. Có thể xem gợi ý ngày thuận lợi bón phân tại trang thời tiết.
Bón đúng vùng rễ (vòng tán), không bón trên lối đi, nơi nước chảy.
Đất dốc: bón vào rãnh phía trên dốc của gốc, lấp kín; giữ thảm cỏ giữa hàng.
Tưới vừa đủ sau khi bón, không tưới đẫm gây trôi phân.

Biện pháp cải thiện khả năng giữ đạm của đất

Tăng phân hữu cơ, humic: đất giữ đạm tốt hơn, giải phóng dần.
Cải thiện thoát nước để tránh ngập (giảm mất đạm dạng khí).
Trồng cây họ đậu xen, luân canh: bổ sung đạm sinh học.

Dùng các loại phân đạm cải tiến

Phân đạm chậm tan, có lớp bọc: giải phóng từ từ.
Phân có chất ức chế bay hơi hoặc ức chế chuyển hóa nitrat: giảm thất thoát.
Giá thường cao hơn; nên cân nhắc cho vùng mưa nhiều, đất cát, đất dốc.

Dùng bảng so màu lá (với lúa)

Bón đạm theo màu lá thực tế giúp tránh bón thừa, giảm lượng đạm mất đi mà vẫn đảm bảo năng suất.

Câu hỏi thường gặp

Rải urê xong trời mưa nhỏ có tốt không? Mưa nhỏ, vừa giúp urê tan và ngấm vào đất, giảm bay hơi. Mưa to ngay sau bón thì dễ rửa trôi.

SA có bị bay hơi như urê không? SA ít bị bay hơi hơn urê trên đất chua, nhưng trên đất kiềm hoặc vừa bón vôi vẫn mất đạm. SA có thêm lưu huỳnh nhưng làm đất chua.

Có nên hòa urê vào nước để tưới? Có thể với vườn có tưới, giúp phân đến vùng rễ nhanh, giảm bay hơi. Cần pha đúng nồng độ, tưới vừa đủ để không trôi phân.

Khi áp dụng, bà con nên tham khảo thêm cán bộ khuyến nông hoặc chuyên gia tại địa phương.