Làm sao xác định thời điểm thu hoạch nông sản?

Xác định thời điểm thu hoạch nông sản dựa trên độ chín sinh lý và yêu cầu thị trường, bằng các dấu hiệu: số ngày từ khi ra hoa/đậu trái hoặc gieo trồng (theo đặc tính giống); màu sắc vỏ, hạt, lá; độ cứng, độ đàn hồi; mùi thơm; âm thanh khi gõ (sầu riêng, dưa h…

Xác định thời điểm thu hoạch nông sản dựa trên độ chín sinh lý và yêu cầu thị trường, bằng các dấu hiệu: số ngày từ khi ra hoa/đậu trái hoặc gieo trồng (theo đặc tính giống); màu sắc vỏ, hạt, lá; độ cứng, độ đàn hồi; mùi thơm; âm thanh khi gõ (sầu riêng, dưa hấu); độ chắc của hạt, độ ẩm hạt (lúa, bắp, cà phê); hàm lượng đường (đo độ Brix với trái cây). Thu hoạch quá non làm năng suất, chất lượng thấp; quá già dễ rụng, nứt, hỏng, khó bảo quản. Ngoài ra cần tính khoảng cách vận chuyển, cách bảo quản và thời tiết để chọn thời điểm phù hợp.

1. Dựa vào số ngày (theo giống)

Mỗi giống có thời gian sinh trưởng hoặc số ngày từ đậu trái đến chín tương đối ổn định.
Ghi chép ngày ra hoa, ngày đậu trái (đánh dấu chùm, trái) để dự tính.
Ví dụ: lúa theo số ngày sau sạ; sầu riêng theo số ngày sau xổ nhụy; dưa hấu theo số ngày sau thụ phấn.

2. Dựa vào dấu hiệu bên ngoài

Nông sản	Dấu hiệu chín thường dùng
Lúa	Khoảng 85–90% số hạt trên bông chuyển màu vàng, hạt chắc
Bắp hạt	Lá bi khô, hạt cứng, có "chấm đen" ở chân hạt
Cà phê	Trái chín đỏ (hoặc vàng tùy giống) chiếm tỷ lệ cao
Hồ tiêu	Chùm có một số hạt chín đỏ, vàng
Sầu riêng	Gai nở, cuống chắc, gõ nghe tiếng bộp, đủ ngày tuổi
Dưa hấu	Tua cuốn gần cuống khô, vỏ bóng, gõ nghe tiếng bộp trầm
Xoài	Vai nở, vỏ chuyển màu, phấn trắng, thịt gần hạt chuyển vàng (cắt thử)
Rau ăn lá	Đạt kích thước thương phẩm, lá non giòn, chưa già xơ

3. Dựa vào đo lường

Độ ẩm hạt (lúa, bắp, cà phê): đo bằng máy đo ẩm.
Độ Brix (đường) của trái cây: dùng khúc xạ kế.
Cắt thử mẫu: xem màu thịt, hạt.

4. Theo yêu cầu thị trường và bảo quản

Bán gần, tiêu thụ ngay: thu khi chín tới.
Vận chuyển xa, xuất khẩu: thu khi đạt độ chín thương mại (một số trái chín tiếp sau thu hoạch như chuối, xoài, bơ, sầu riêng).
Trái không chín thêm sau hái (cam, bưởi, nho, dưa hấu): phải thu khi đã chín đủ trên cây.

5. Theo thời tiết

Tránh thu hoạch khi mưa; nếu dự báo mưa lớn, mưa bão, có thể thu sớm hơn một chút với nông sản đã đạt độ chín tối thiểu.
Theo dõi dự báo theo xã tại trang thời tiết.

Những sai lầm thường gặp

Thu non để chạy giá: năng suất giảm, chất lượng kém, mất uy tín (đặc biệt sầu riêng, cà phê).
Để quá chín: rụng, nứt, thối, giảm giá.
Thu một lần cả vườn khi độ chín không đồng đều: nên thu nhiều đợt.

Câu hỏi thường gặp

Thu hoạch non có ảnh hưởng gì đến giá? Nông sản non kém chất lượng, dễ bị trả về, hạ loại, làm mất uy tín vùng trồng.

Làm sao biết sầu riêng đủ già để cắt? Kết hợp số ngày từ khi xổ nhụy theo giống, dấu hiệu gai, cuống, tiếng gõ; nên học từ thợ cắt có kinh nghiệm.

Có nên thu hoạch lúa sớm khi sắp có bão? Nếu lúa đã chín khoảng 85% trở lên thì nên tranh thủ thu hoạch để giảm thiệt hại.

Khi áp dụng, bà con nên tham khảo thêm cán bộ khuyến nông hoặc chuyên gia tại địa phương.