Lãnh đạo Nestlé: 'Đầu tư từ gốc để nâng giá trị nông sản Việt'

Đầu tư dài hạn vào nông hộ, giống cây và phương thức canh tác giúp nâng chất lượng nguyên liệu, tạo dư địa tăng giá trị nông sản Việt, theo lãnh đạo Nestlé Việt Nam.

Chia sẻ tại phiên thảo luận "Định hình tương lai" trong khuôn khổ Fortune Southeast Asia 500 Summit ngày 3/11 tại TP HCM, Binu Jacob, Tổng giám đốc Nestlé Việt Nam, cho rằng nâng giá trị nông sản không chỉ nằm ở khâu chế biến. Chất lượng nguyên liệu, khả năng duy trì nguồn cung và thu nhập của người sản xuất quyết định mức độ bền vững của toàn bộ chuỗi.

Đông Nam Á là một mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng nông sản toàn cầu, song sản xuất đang chịu sức ép từ biến đổi khí hậu, nhu cầu tiêu dùng và biến động thương mại. Với Việt Nam, bài toán không chỉ là duy trì sản lượng xuất khẩu mà còn bảo đảm vùng nguyên liệu ổn định trong dài hạn.

Lấy ngành cà phê làm ví dụ, ông Binu cho biết không một công nghệ hay phương pháp riêng lẻ nào có thể giải quyết các thách thức tại Tây Nguyên. Hiệu quả sản xuất phụ thuộc đồng thời vào giống cây, điều kiện đất, cách sử dụng nước và khả năng tiếp cận kiến thức của nông dân.

Trong đó, khoa học cây trồng tạo nền tảng để cải thiện chất lượng vùng nguyên liệu. Nestlé phối hợp với Viện Khoa học Kỹ thuật Nông Lâm nghiệp Tây Nguyên phát triển và nhân giống cây cà phê có năng suất cao, khả năng kháng bệnh và thích nghi tốt hơn với điều kiện địa phương. Theo doanh nghiệp, hơn 100 triệu cây giống đã được hỗ trợ phân phối cho nông dân trong khoảng 15 năm.

Tuy nhiên, thay giống mới chỉ là một phần của quá trình nâng giá trị. Ông Binu đề xuất ba nhóm giải pháp cần được doanh nghiệp, cơ quan quản lý và nông dân triển khai đồng thời. Trước hết là tái canh những diện tích cà phê già cỗi bằng giống có năng suất và khả năng kháng bệnh tốt hơn.

Nhóm giải pháp tiếp theo là cải thiện sức khỏe đất và quản lý nguồn nước theo hướng nông nghiệp tái sinh. Các biện pháp gồm tăng sử dụng phân hữu cơ, tận dụng phụ phẩm sau thu hoạch, tưới phù hợp với nhu cầu của cây và hạn chế thuốc bảo vệ thực vật. Theo ông, nếu được áp dụng đúng cách, việc giảm đầu vào không nhất thiết làm giảm năng suất mà có thể cải thiện hiệu quả kinh tế.

Nông hộ cũng cần đa dạng nguồn thu thay vì phụ thuộc vào một loại cây. Cà phê có thể được trồng xen với hồ tiêu, bơ hoặc cây ăn quả phù hợp. Theo kết quả các mô hình do Nestlé triển khai, cách làm này không làm giảm năng suất cà phê trên mỗi hecta, trong khi thu nhập của nông dân có thể tăng 30-150%, tùy điều kiện canh tác.

"Quá trình này đòi hỏi thời gian và sự kiên nhẫn", ông Binu nói. Theo ông, đầu tư cho nông hộ không thể thực hiện theo từng mùa vụ mà cần các chương trình dài hạn, gồm hỗ trợ giống, tập huấn kỹ thuật và duy trì liên kết giữa nông dân với doanh nghiệp thu mua.

Việc thay đổi tại vùng trồng còn liên quan trực tiếp đến khả năng đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu. Trước đây, cà phê Việt Nam thường cạnh tranh nhờ giá thấp. Cách tiếp cận này ngày càng khó duy trì khi các thị trường yêu cầu cao hơn về chất lượng, truy xuất nguồn gốc và phương thức sản xuất.

Theo lãnh đạo Nestlé Việt Nam, các nông hộ quy mô nhỏ vẫn có thể chuyển từ canh tác truyền thống sang nông nghiệp tái sinh nếu nhận được hướng dẫn kỹ thuật và có đầu ra ổn định. Việc nâng tiêu chuẩn ngay tại vùng nguyên liệu giúp doanh nghiệp có đầu vào tốt hơn, đồng thời tạo điều kiện để nông dân tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Sau vùng trồng, công nghệ chế biến quyết định lượng giá trị được giữ lại từ nguyên liệu. Bà Lensey Chen, Chủ tịch khu vực châu Á - Thái Bình Dương kiêm Phó chủ tịch cấp cao phụ trách giải pháp thực phẩm và sức khỏe của Novonesis, cho rằng các giải pháp sinh học có thể giúp tạo ra nhiều sản phẩm hơn từ cùng một lượng nông sản.

Chẳng hạn, công nghệ có thể tăng hiệu suất sản xuất cà phê hòa tan, giảm năng lượng tiêu thụ hoặc kéo dài thời gian duy trì chất lượng sản phẩm. Những cải tiến này góp phần giảm hao hụt trong chế biến và phân phối, thay vì chỉ tập trung mở rộng diện tích hoặc tăng sản lượng thu hoạch.

Theo các diễn giả, năng lực cạnh tranh của nông sản không chỉ được đo bằng sản lượng và kim ngạch xuất khẩu. Khả năng duy trì nguồn nguyên liệu, cải thiện thu nhập cho người sản xuất và tăng giá trị trong khâu chế biến quyết định sức chống chịu của chuỗi. Với Việt Nam, đầu tư đồng bộ từ nông hộ đến chế biến và phân phối sẽ là một trong những điều kiện để củng cố vị thế xuất khẩu, đồng thời tăng sức chống chịu của hệ thống sản xuất nông nghiệp.

Văn Hà