Lương cao, việc nhiều, điểm sàn thấp, ngành nông nghiệp vẫn thiếu sinh viên
Lương cao, việc nhiều, điểm sàn thấp, ngành nông nghiệp vẫn thiếu sinh viên
Sự phát triển vượt bậc của khối ngành kinh tế Nông - Lâm - Thủy sản thời gian qua đã biến Việt Nam thành một trong những trung tâm xuất khẩu nông sản hàng đầu thế giới với tổng kim ngạch xuất khẩu đạt mốc kỷ lục hơn 70 tỷ USD vào năm ngoái.
Tuy nhiên, cuộc chuyển dịch mạnh mẽ sang nông nghiệp công nghệ cao hiện nay đối mặt trực diện với sự thiếu hụt trầm trọng nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của doanh nghiệp về năng lực và phẩm chất. Bên cạnh kiến thức chuyên sâu về công nghệ và kỹ thuật, sinh viên sau khi tốt nghiệp còn được kỳ vọng có kiến thức, kỹ năng về kinh tế, quản trị kinh doanh và ngoại ngữ, đặc biệt là tiếng Anh và tiếng Trung.
Khảo sát thực tế năm 2026 tại 7 cơ sở giáo dục đại học trọng điểm của cả nước về đào tạo khối ngành Nông - Lâm - Ngư nghiệp và Môi trường cho thấy điểm đầu vào của hầu hết các trường khá thấp, nhiều ngành chạm sàn.
Thí dụ, ngành Nông/Lâm/Môi trường/Thủy sản/Đất đai/Nông nghiệp/Lúa gạo ở cả 7 cơ sở trong khảo sát chỉ từ 15-19 điểm. Các ngành Tự động hóa/Thú y/Chăn nuôi/Công nghệ thực phẩm có phần nhỉnh hơn, từ 18 - 25. Nhưng kể cả khi đã hạ điểm chuẩn đến mức sàn, không phải cơ sở nào cũng tuyển đủ chỉ tiêu.
Đáng nói là khối ngành này kém thu hút hoàn toàn không phải vì thị trường thiếu việc làm hay đãi ngộ kém.
Thông tin tuyển sinh của các cơ sở trong khảo sát cho thấy tỷ lệ có việc làm (tại các thời điểm ngay sau khi tốt nghiệp, 6 tháng sau tốt nghiệp và 12 tháng sau tốt nghiệp) hiện đều ở mức cao: quá nửa số cơ sở đạt trên 95%, các cơ sở còn lại cũng không dưới 90%. Mức lương phổ biến của các em dao động từ 10 - 20 triệu/tháng. Với các vị trí đại diện thương mại, mức lương có thể lên đến 100-200 triệu/tháng.
Số liệu từ thị trường càng tô đậm sự chênh lệch khủng khiếp giữa cung và cầu nhân lực ngành nông nghiệp. Tại Đại học Nông Lâm Thái Nguyên (TUAF), số chỉ tiêu tuyển dụng mà doanh nghiệp mang đến Ngày hội việc làm 2026 lên tới 4.000 - 6.000 vị trí, trong khi nhà trường chỉ có 300 sinh viên tốt nghiệp - nghĩa là cầu vượt cung từ 13 - 20 lần! Còn ở ngành Chế biến Lâm sản, cả nước chỉ đào tạo khoảng 200 kỹ sư/năm so với nhu cầu 30.000 kỹ sư của 2.000 doanh nghiệp chế biến gỗ - nghĩa là chỉ đáp ứng 0,67% cầu!
Nghịch lý cung không đủ cầu, đầu vào thấp, theo chúng tôi, xuất phát từ ba điểm nghẽn cốt lõi.
Trước hết, đa số học sinh và phụ huynh, trong bối cảnh đô thị hóa, chịu ảnh hưởng sâu sắc bởi định kiến cho rằng nông - lâm - ngư nghiệp là các công việc vất vả ngoài thực địa, dầm mưa dãi nắng và 'kém sang'. Họ không biết rằng nông nghiệp hiện đại đã chuyển mình thành nông nghiệp số, nơi các 'kỹ sư áo trắng' điều khiển drone sạ giống, bón phân, phun thuốc; vận hành cảm biến IoT trong nhà màng; và phân tích dữ liệu gen sinh học.
Bên cạnh đó, trong khi sinh viên ngành sư phạm được hỗ trợ 100% học phí và sinh hoạt phí, ngành nông - lâm - thủy sản, các trụ đỡ an ninh lương thực, lại bị bỏ trống các cơ chế khuyến khích vĩ mô tương tự suốt nhiều năm.
Ngoài ra, khảo sát của Bộ Giáo dục và Đào tạo cho thấy chỉ có 29,16% chương trình đào tạo nông nghiệp tích hợp kỹ năng khởi nghiệp vào chuẩn đầu ra và 37,5% có môn học kinh doanh. Việc đào tạo nặng lý thuyết thuần túy khiến sinh viên thiếu tự tin tạo lập doanh nghiệp sau này.
Để tháo gỡ các điểm nghẽn, chúng tôi kiến nghị những thay đổi căn bản về chính sách như sau:
Ban hành và mở rộng chính sách miễn 100% học phí và cấp sinh hoạt phí: Nhanh chóng thông qua và thực thi Dự thảo sửa đổi Nghị định 238/2025/NĐ-CP, miễn 100% học phí từ năm học 2026-2027 cho các ngành Nông nghiệp, Lâm nghiệp, Thủy sản, Thú y, Phát triển nông thôn. Đồng thời, xây dựng cơ chế cấp sinh hoạt phí - chẳng hạn 3,63 triệu đồng/tháng, như mức sinh viên ngành sư phạm được hưởng - cho sinh viên các ngành đặc thù khó tuyển như Quản lý bảo vệ rừng, Nông học và Bảo vệ thực vật, Thổ nhưỡng-Nông hóa, Nuôi trồng thủy sản, Khoa học Môi trường trong Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026 - 2035.
Tái cấu trúc mô hình quản trị đại học đa ngành: Đổi mới triệt để chương trình đào tạo, tích hợp AI, IoT, Big Data, kinh tế xanh và đưa kỹ năng khởi nghiệp vào chuẩn đầu ra bắt buộc. Chuyển dịch các trường đại học nông lâm thành trung tâm đổi mới sáng tạo thực chiến. Hợp nhất/sáp nhập các cơ sở giáo dục đại học quy mô nhỏ, khó tuyển sinh vào cơ sở mạnh, tuyển sinh tốt, tạo thành các "quả đấm thép" của ngành giáo dục và đào tạo.
Thành lập Quỹ Đổi mới Sáng tạo và Khởi nghiệp Nông nghiệp Quốc gia: Chính phủ thành lập quỹ đầu tư mạo hiểm và cung cấp các gói vay ưu đãi lãi suất 0% cho sinh viên xuất sắc tốt nghiệp khối ngành Nông - Lâm - Ngư nghiệp xây dựng trang trại thông minh, doanh nghiệp khởi nghiệp sinh học tại địa phương.
Đẩy mạnh ngoại giao giáo dục và hợp tác quốc tế: Sử dụng ngân sách nhà nước gửi giảng viên và sinh viên xuất sắc đi đào tạo tại các trung tâm nông nghiệp hàng đầu (Hà Lan, Israel, Nhật Bản, Đan Mạch), tạo dựng đội ngũ chuyên gia đầu đàn dẫn dắt sự nghiệp hiện đại hóa nông nghiệp nước nhà.
Đầu tư cho giáo dục đại học nông nghiệp và sức khỏe sinh học của đất hôm nay chính là hợp đồng bảo hiểm đắt giá nhất cho sự phát triển hùng cường, thịnh vượng, xanh tươi và bền vững của nông nghiệp Việt Nam trong tương lai. Vì vậy nghịch lý tuyển sinh năm 2026 ở các ngành Nông - Lâm - Ngư nghiệp và Môi trường cần được lắng nghe như một lời cảnh báo về sự đứt gãy giữa nhận thức xã hội và thực tế thị trường lao động để có những điều chỉnh kịp thời.
Tài liệu tham khảo:
Bộ Giáo dục và Đào tạo và Bộ Nông nghiệp & Phát triển nông thôn (2025). Dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung Nghị định số 238/2025/NĐ-CP ngày 03/09/2025 của Chính phủ về chính sách học phí, miễn giảm học phí và hỗ trợ chi phí học tập trong lĩnh vực giáo dục đại học.
Cao Đức Phát (2026). Policy Reform and Agricultural Development in Vietnam. Special Policy Report prepared for the Speaker of the National Assembly of Côte d'Ivoire, Abidjan/Hanoi.
Trần Đức Viên và cộng sự (2026). Báo cáo khảo sát thực trạng nhân lực và nghịch lý tuyển sinh khối ngành Nông - Lâm - Ngư nghiệp và Môi trường tại 7 cơ sở giáo dục đại học trọng điểm Việt Nam năm 2026. Học viện Nông nghiệp Việt Nam, Hà Nội.