Lo nước sạch từ nguồn nước

Khoảng trống nước sạch ở nông thôn

Theo Sở NN&MT tỉnh Quảng Trị, kết quả Bộ chỉ số theo dõi, đánh giá nước sạch nông thôn năm 2025 cho thấy tỷ lệ hộ dân nông thôn sử dụng nước sạch đạt quy chuẩn trên địa bàn tỉnh mới khoảng 64,3%.

Trong đó, 40,4% số hộ sử dụng nước từ các công trình cấp nước tập trung, 23,9% sử dụng nước từ công trình cấp nước quy mô hộ gia đình. Như vậy, vẫn còn khoảng 35,7% hộ dân nông thôn chưa được tiếp cận nguồn nước sạch đạt quy chuẩn.

Khoảng trống này cho thấy bài toán nước sạch ở nông thôn Quảng Trị không chỉ nằm ở số lượng công trình cấp nước. Đằng sau mỗi công trình còn là khả năng đáp ứng của nguồn nước, chất lượng nguồn nước đầu vào và khả năng duy trì nguồn cung an toàn, ổn định, nhất là tại khu vực miền núi thường xuyên chịu tác động của hạn hán, lũ lụt và biến động nguồn nước.

Ngày 25/5/2026, UBND tỉnh Quảng Trị ban hành Quyết định số 1930/QĐ-UBND phê duyệt đề cương nhiệm vụ lập Đề án cung cấp nước sạch tỉnh Quảng Trị giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050. Mục tiêu đặt ra là đến năm 2030 có 80% hộ dân nông thôn sử dụng nước sạch đạt quy chuẩn.

Để đạt mục tiêu này, tỉnh đang rà soát, phân loại tài sản kết cấu hạ tầng cấp nước sạch nông thôn tập trung, xác định những công trình cần sửa chữa, nâng cấp và những khu vực cần đầu tư mới. Theo tính toán, trong giai đoạn 2026 - 2030 cần tăng thêm khoảng 40.000 hộ sử dụng nước sạch đạt quy chuẩn.

Tại khu vực miền núi, nhu cầu đầu tư càng rõ nét. Tại Dân Hóa, tỉnh dự kiến duy tu, sửa chữa các công trình nước sạch với tổng kinh phí 39 tỷ đồng trong giai đoạn 2027 - 2030. Tại Kim Điền, dự kiến xây mới nhà máy nước với tổng mức đầu tư hơn 150 tỷ đồng trong giai đoạn 2026 - 2030. Nhà máy nước Hóa Tiến tại xã Tân Thành cũng được đề xuất xây mới với tổng mức đầu tư hơn 30 tỷ đồng.

Những dự án này nếu được triển khai sẽ góp phần mở rộng khả năng tiếp cận nước sạch của người dân. Tuy nhiên, công trình cấp nước chỉ là một mắt xích. Để bảo đảm nước sạch lâu dài, nguồn nước đầu vào phải được quản lý và bảo vệ ngay từ đầu.

Bảo vệ nguồn nước từ nơi khai thác

Luật Tài nguyên nước đặt vấn đề bảo vệ nguồn nước phục vụ sinh hoạt theo hướng không chỉ xử lý khi nước đã bị ô nhiễm mà phải chủ động phòng ngừa nguy cơ ô nhiễm, suy giảm chất lượng nguồn nước.

Đây là yêu cầu đặc biệt quan trọng đối với khu vực nông thôn, nơi nhiều hộ dân vẫn sử dụng nước từ giếng, khe suối, hồ chứa hoặc các nguồn nước quy mô nhỏ. Khi chất lượng nguồn nước thay đổi, người dân có thể là đối tượng chịu ảnh hưởng trực tiếp nhưng lại khó có điều kiện tự kiểm soát toàn bộ chất lượng nguồn nước mình đang sử dụng.

Theo tinh thần của Điều 26 Luật Tài nguyên nước về bảo vệ chất lượng nguồn nước sinh hoạt, việc bảo đảm an toàn nguồn nước phải gắn với kiểm soát các hoạt động có nguy cơ gây ô nhiễm, bảo vệ khu vực lấy nước và theo dõi chất lượng nguồn nước. Đây là cơ sở để các địa phương không chỉ quan tâm đến công suất của công trình cấp nước mà còn phải tính đến sự an toàn của nguồn nước cung cấp cho công trình.

Cùng với đó, Điều 43 quy định về khai thác tài nguyên nước cho sinh hoạt đặt ra yêu cầu khai thác phải bảo đảm nhu cầu sử dụng nước của người dân, phù hợp với khả năng của nguồn nước và các quy định về bảo vệ tài nguyên nước.

Từ thực tế trên cho thấy, đầu tư công trình cấp nước phải đi cùng bảo vệ nguồn nước. Với các dự án mới, nguồn nước, chất lượng và khả năng khai thác lâu dài cần được tính toán ngay từ đầu.

Mục tiêu đến năm 2030 có 80% hộ dân nông thôn sử dụng nước sạch đạt quy chuẩn không chỉ phụ thuộc vào số lượng công trình được xây dựng, mà còn ở việc giữ được nguồn nước ổn định, an toàn để khai thác.

Ông Trần Quốc Tuấn, Giám đốc Sở NN&MT tỉnh Quảng Trị cho biết: Ngành sẽ khai thác hiệu quả nguồn nước hiện có, duy tu công trình và tăng cường giám sát chất lượng nước, bảo đảm nguồn nước sinh hoạt an toàn, ổn định.