Mở rộng yêu cầu truy xuất nguồn gốc thủy sản xuất khẩu sang Hoa Kỳ

Bộ Nông nghiệp và Môi trường vừa ban hành Thông tư số 33/2026/TT-BNNMT, sửa đổi, bổ sung một số Thông tư trong lĩnh vực thủy sản. Trong đó, đáng chú ý là các quy định sửa đổi tại Thông tư số 74/2025/TT-BNNMT về COA. Các thay đổi tập trung vào hồ sơ cấp COA theo từng nguồn nguyên liệu, phương thức nộp hồ sơ và quy trình thẩm định; đồng thời quy định cụ thể trách nhiệm của doanh nghiệp trong lưu giữ hồ sơ, chứng minh nguồn gốc và truy xuất nguyên liệu cũng được quy định cụ thể hơn.

Hồ sơ gắn chặt với nguồn gốc nguyên liệu

Theo quy định mới, hồ sơ đề nghị cấp COA được phân loại theo nguồn gốc nguyên liệu sử dụng để chế biến, xuất khẩu. Tổ chức, cá nhân được lựa chọn một trong các cơ quan có thẩm quyền để nộp hồ sơ.

Đối với nguyên liệu thủy sản khai thác trong nước, hồ sơ gồm: đơn đề nghị cấp COA và một trong các giấy tờ như giấy biên nhận sản phẩm bốc dỡ qua cảng, giấy xác nhận nguyên liệu thủy sản khai thác hoặc Giấy chứng nhận nguồn gốc thủy sản khai thác.

Với nguyên liệu khai thác nhập khẩu, doanh nghiệp phải cung cấp chứng nhận của thuyền trưởng kèm bản sao Giấy phép khai thác thủy sản của tàu khai thác đó đối với trường hợp nguyên liệu có nguồn gốc từ khai thác; COA do nước có tàu khai thác thủy sản cấp; Giấy chứng nhận nguồn gốc thủy sản khai thác hoặc Báo cáo khai thác thủy sản do nước có tàu khai thác thủy sản cấp.

Đối với nguyên liệu nuôi trồng thủy sản, hồ sơ cũng được phân định theo nguồn trong nước và nhập khẩu. Nguyên liệu nuôi trồng trong nước có thể được chứng minh bằng các giấy tờ liên quan đến cơ sở nuôi, điều kiện an toàn thực phẩm hoặc xác nhận hoạt động nuôi trồng. Với nguyên liệu nhập khẩu, doanh nghiệp có thể sử dụng chứng nhận nguồn gốc xuất xứ hoặc chứng nhận kiểm dịch động vật (đối với thủy sản sống), hoặc chứng nhận an toàn vệ sinh thực phẩm, hoặc chứng nhận cơ sở nuôi trồng thủy sản, hoặc Giấy đăng ký cơ sở nuôi trồng thủy sản hoặc Mã số cơ sở nuôi trồng thủy sản.

Một trường hợp được quy định riêng là nguyên liệu thuộc danh sách phải cấp COA nhưng không thuộc danh mục cấm nhập khẩu của Hoa Kỳ. Khi đó, hồ sơ gồm đơn đề nghị cấp COA và hợp đồng mua bán nguyên liệu, hóa đơn tài chính hoặc bảng kê thu mua hàng hóa, dịch vụ theo từng trường hợp.

Quy định mới cũng tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc nộp hồ sơ điện tử. Với giấy tờ được xác lập trên môi trường điện tử, doanh nghiệp không phải gửi bản chính; cơ quan có thẩm quyền thực hiện xác nhận khối lượng nguyên liệu còn lại trên hệ thống truy xuất nguồn gốc thủy sản khai thác điện tử.

Doanh nghiệp cũng được phép kết hợp các giấy tờ chứng minh nguồn gốc trong cùng một lần đề nghị cấp COA. Đối với tài liệu bằng tiếng nước ngoài, hồ sơ phải kèm bản dịch tiếng Việt, trừ tài liệu bằng tiếng Anh hoặc song ngữ có tiếng Anh.

Tăng trách nhiệm doanh nghiệp

Không chỉ bổ sung thành phần hồ sơ, Thông tư 33/2026/TT-BNNMT còn làm rõ quy trình thẩm định cấp COA. Trước hết, cơ quan có thẩm quyền đối chiếu thông tin kê khai trong đơn đề nghị với các tài liệu kèm theo. Nếu thông tin không chính xác hoặc không phù hợp, hồ sơ sẽ được trả lại và cơ quan có thẩm quyền phải nêu rõ lý do.

Sau bước kiểm tra, nguyên liệu được phân loại dựa trên danh mục cấm nhập khẩu của Hoa Kỳ và nguồn gốc nguyên liệu. Trường hợp nguyên liệu không thuộc danh mục cấm nhập khẩu được xem xét cấp COA.

Đối với nguyên liệu thuộc danh mục cấm nhập khẩu, cơ quan có thẩm quyền tiếp tục thẩm định nguồn gốc. Nguyên liệu có nguồn gốc từ các quốc gia đã được Hoa Kỳ công bố tương đương hoặc có nguồn gốc từ nuôi trồng thủy sản được xem xét cấp COA theo quy định.

Đối với nguyên liệu khai thác, việc thẩm định tập trung vào các thông tin về loài, nghề/ngư cụ, quốc gia và khu vực khai thác. Nếu một hoặc nhiều thông tin khác với dữ liệu trong danh mục cấm nhập khẩu của Hoa Kỳ, hồ sơ có thể được xem xét cấp COA trên cơ sở các tài liệu chứng minh nguồn gốc.

Ngược lại, nếu các thông tin về loài, nghề/ngư cụ, quốc gia và khu vực khai thác trùng khớp với thông tin trong danh mục cấm nhập khẩu của Hoa Kỳ, cơ quan có thẩm quyền sẽ không cấp COA.

Về phía doanh nghiệp, trách nhiệm cũng được nâng lên. Tổ chức, cá nhân phải kê khai đầy đủ, chính xác thông tin và chịu trách nhiệm về hồ sơ đã cung cấp. Đặc biệt, doanh nghiệp phải lưu giữ hồ sơ, tài liệu và bằng chứng chứng minh nguồn gốc nguyên liệu trong tối thiểu 36 tháng kể từ ngày được cấp COA.

Doanh nghiệp đồng thời phải thiết lập hệ thống truy xuất nguồn gốc, bảo đảm nhận diện được nguồn nguyên liệu và từng lô nguyên liệu trong quá trình tiếp nhận, bảo quản, chế biến và xuất khẩu. Hệ thống này phải cho phép đối chiếu giữa hồ sơ giám sát sản xuất với thực tế sản xuất, bảo quản và xuất khẩu.

Với những yêu cầu mới, việc cấp COA ngày càng gắn chặt với khả năng chứng minh nguồn gốc và truy xuất toàn bộ chuỗi nguyên liệu. Đây là yêu cầu quan trọng để doanh nghiệp chủ động đáp ứng các quy định kiểm soát thủy sản của thị trường Hoa Kỳ, đồng thời góp phần nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm trong chuỗi cung ứng thủy sản Việt Nam.