Nậm Chày phát triển nông nghiệp hàng hóa, giúp dân thoát nghèo

Khai thác lợi thế, mở rộng hướng sản xuất

Với địa hình miền núi, diện tích đất sản xuất và điều kiện khí hậu đa dạng, xã Nậm Chày (tỉnh Lào Cai) có tiềm năng phát triển nhiều loại cây trồng, vật nuôi có giá trị kinh tế. Tuy nhiên, trong thời gian dài, sinh kế của phần lớn người dân, nhất là đồng bào dân tộc thiểu số, vẫn chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp truyền thống. Việc lựa chọn cây trồng, vật nuôi còn phụ thuộc nhiều vào tập quán canh tác, trong khi hiệu quả kinh tế chưa tương xứng với tiềm năng đất đai.

Trước yêu cầu nâng cao thu nhập của đồng bào để phát triển, xã Nậm Chày đang từng bước định hướng người dân chuyển đổi cơ cấu sản xuất, khai thác những lợi thế sẵn có, đồng thời tìm kiếm các mô hình kinh tế phù hợp với điều kiện của từng hộ. Thay vì phụ thuộc vào một vài nguồn thu, người dân có thêm lựa chọn từ trồng cây lâm sản ngoài gỗ, phát triển cây trồng hàng hóa và nuôi thủy sản có giá trị kinh tế.

Theo số liệu rà soát năm 2026, Nậm Chày có 998 hộ với 5.595 nhân khẩu; trong đó, 185 hộ nghèo, chiếm 18,54% và 144 hộ cận nghèo, chiếm 14,43% tổng số hộ. Thực tế này cho thấy phát triển đồng bào dân tộc thiểu số không chỉ cần những chính sách hỗ trợ trước mắt mà còn đòi hỏi các giải pháp tạo sinh kế lâu dài, giúp người dân chủ động phát triển sản xuất, nâng cao năng lực tự vươn lên.

Tận dụng điều kiện tự nhiên phù hợp với các loại măng vầu, măng sặt, măng mai và măng trúc, người dân từng bước phát triển diện tích, đưa sản phẩm từ khai thác, tiêu dùng tại chỗ sang sản xuất hàng hóa.

Hiện, Nậm Chày có gần 500 ha măng các loại, địa phương đặt kế hoạch trồng thêm 30 ha trong năm 2026. Quy mô vùng nguyên liệu này tạo cơ sở để phát triển sản xuất gắn với thu mua, sơ chế và tiêu thụ sản phẩm.

Tại thôn Hỏm Dưới, gia đình ông Giàng A Cúc có hơn 1 ha măng sặt, mỗi năm thu khoảng 50 - 60 triệu đồng. Theo ông Cúc, cây măng hợp với khí hậu thổ nhưỡng ở đây nên cho sản lượng tốt. Từ những diện tích măng hiện có, hướng phát triển thời gian tới của Nậm Chày là nâng cao chất lượng nguyên liệu, tổ chức thu hái phù hợp và tăng cường liên kết với cơ sở thu mua, chế biến. Khi vùng nguyên liệu được duy trì ổn định, sản phẩm có đầu ra rõ ràng, nghề trồng măng sẽ tiếp tục đóng góp vào đa dạng hóa nguồn thu, nhất là đối với những hộ có đất rừng và điều kiện sản xuất phù hợp.

Cùng với măng, cây gừng đang mở thêm hướng phát triển kinh tế cho người dân Nậm Chày. Trước đây, nhiều hộ chủ yếu trồng lúa, ngô, sắn để phục vụ nhu cầu gia đình và bán phần sản phẩm dư thừa. Tuy nhiên, hiệu quả kinh tế từ những cây trồng này còn hạn chế. Việc đưa cây gừng vào sản xuất trên những diện tích phù hợp đã giúp một bộ phận người dân có cơ hội nâng cao giá trị thu nhập trên cùng đơn vị đất canh tác.

Gia đình ông Chảo A Tú (thôn Hỏm Trên) có gần 1 ha gừng, năng suất khoảng 10 tấn/ha. Với giá bán dao động từ 6.000 - 10.000 đồng/kg, mỗi vụ, diện tích gừng có thể mang lại doanh thu khoảng 60 - 100 triệu đồng/ha, lợi nhuận sau khi trừ chi phí ước đạt 25 - 35 triệu đồng/ha/vụ.

Cùng với măng và gừng, nuôi cá nước lạnh, trong đó có cá tầm, đang mở ra hướng sinh kế mới tại những khu vực có điều kiện nguồn nước, khí hậu phù hợp. Theo số liệu sản xuất của địa phương, diện tích nuôi cá nước lạnh hiện đạt 7 ha, năng suất bình quân 42,8 tạ/ha, sản lượng khoảng 30 tấn mỗi năm.

Cũng trong thôn Hỏm Trên, gia đình bà Vàng Thị Chía đầu tư khoảng 1.500 m² mặt bằng với 7 ao nuôi cá tầm. Sau gần 2 năm gắn bó với mô hình, gia đình có nguồn thu hơn 150 triệu đồng mỗi năm. Trong khi đó, gia đình ông Vàng A Đấng có khoảng 1.000 m² ao nuôi, gồm 5 ao; sau khi trừ chi phí, thu nhập đạt gần 100 triệu đồng/năm.

Những kết quả bước đầu cho thấy nuôi cá tầm có thể mang lại nguồn thu đáng kể cho các hộ đáp ứng được điều kiện sản xuất. Tuy nhiên, đây là mô hình đòi hỏi vốn đầu tư tương đối lớn, kỹ thuật chăm sóc, kiểm soát chất lượng nguồn nước và khả năng tiếp cận thị trường. Vì vậy, không phải hộ nào cũng phù hợp để triển khai.

Liên kết sản xuất, tạo nền tảng phát triển bền vững

Một hướng đi quan trọng là liên kết sản xuất với chế biến. Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp Nậm Chày đang tham gia cung cấp giống, hướng dẫn kỹ thuật, thu mua và phát triển sản phẩm từ gừng. Hợp tác xã măng Dần Thàng đã tổ chức thu mua măng vầu, măng sặt, măng mai của người dân.

Việc chế biến giúp mở rộng hình thức tiêu thụ, kéo dài thời gian bảo quản và tạo thêm giá trị cho nông sản. Đồng thời, mô hình liên kết tạo sự gắn kết giữa người sản xuất và đơn vị thu mua, chế biến; qua đó giúp người dân có thêm cơ sở để tính toán kế hoạch sản xuất.

Theo ông La Xuân Thắm, Chủ tịch UBND xã Nậm Chày, địa phương định hướng tiếp tục phát huy lợi thế tự nhiên, khuyến khích người dân phát triển các mô hình kinh tế phù hợp, đồng thời tăng cường tập huấn kỹ thuật, chia sẻ kinh nghiệm và hỗ trợ kết nối tiêu thụ sản phẩm. Đây là những giải pháp cần thiết để người dân từng bước nâng cao năng lực sản xuất, hạn chế rủi ro và chủ động hơn trong phát triển kinh tế gia đình.

Bên cạnh hỗ trợ kỹ thuật, việc tổ chức sản xuất theo nhóm hộ, phát huy vai trò của hợp tác xã và hình thành các chuỗi liên kết có ý nghĩa quan trọng. Khi người dân được hướng dẫn về quy trình sản xuất, chất lượng sản phẩm và yêu cầu thị trường, còn hợp tác xã đảm nhận vai trò kết nối thu mua, sơ chế, chế biến, sản phẩm địa phương sẽ có thêm cơ hội nâng cao giá trị. Qua đó, nguồn thu không chỉ đến từ sản xuất nguyên liệu mà còn có thể mở rộng sang các khâu sơ chế, chế biến và dịch vụ liên quan.

Cùng với đó, các chính sách cho đồng bào dân tộc thiểu số cũng gắn với đào tạo nghề, chuyển giao khoa học kỹ thuật và hỗ trợ người dân tiếp cận các nguồn lực phát triển sản xuất. Các hộ đồng bào dân tộc thường được nghiên cứu việc hỗ trợ phù hợp với điều kiện thực tế, tránh để vượt quá khả năng trả nợ hoặc đầu tư vào mô hình chưa nắm vững kỹ thuật.

Từ những diện tích măng, những luống gừng đến các ao cá tầm, Nậm Chày đang từng bước mở rộng lựa chọn phát triển kinh tế cho đồng bào dân tộc thiểu số. Mỗi mô hình có cách thức triển khai khác nhau nhưng đều hướng tới mục tiêu khai thác tốt hơn lợi thế địa phương, nâng cao giá trị sản xuất và tạo thêm nguồn thu cho các hộ dân.