Nâng cấp chuỗi giá trị, tăng sức cạnh tranh cho Việt Nam
Nâng cấp chuỗi giá trị, tăng sức cạnh tranh cho Việt Nam
Tại Diễn đàn Doanh nghiệp Phát triển Bền vững Việt Nam (VCSF) 2026, câu chuyện về hành trình của hạt cà phê được đặt trong một bài toán lớn hơn của nền kinh tế: làm thế nào chuyển từ tăng trưởng dựa nhiều vào sản lượng sang tạo ra giá trị cao hơn và bền vững hơn.
VCSF là sự kiện thường niên do Hội đồng Doanh nghiệp vì sự Phát triển Bền vững Việt Nam (VBCSD) và Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức. Với chủ đề “Tăng trưởng bứt phá - Phát triển bền vững: Hai mục tiêu, một hành trình”, diễn đàn năm nay quy tụ hơn 400 đại biểu là lãnh đạo Chính phủ, các ban, bộ, ngành, địa phương, cộng đồng doanh nghiệp và tổ chức quốc tế.
Phát biểu khai mạc, ông Hồ Sỹ Hùng, Chủ tịch VCCI, nhấn mạnh tăng trưởng bứt phá và phát triển bền vững không phải hai con đường tách biệt mà là một hành trình chung. Theo ông, VCCI sẽ tiếp tục đồng hành cùng Chính phủ, các bộ, ngành, địa phương và cộng đồng doanh nghiệp trong chuyển đổi mô hình tăng trưởng, thúc đẩy đối thoại chính sách, đổi mới sáng tạo, chia sẻ mô hình kinh doanh bền vững và nâng cao khả năng tham gia chuỗi giá trị.
Từ lợi thế sản lượng đến giá trị
Tại phiên toàn thể, ông Binu Jacob, Tổng Giám đốc Nestlé Việt Nam, Đồng Chủ tịch VBCSD, trình bày tham luận “Kiến tạo lợi thế cạnh tranh cho Việt Nam - Hành trình từ nông trại vươn ra thế giới”, lấy hạt cà phê làm câu chuyện xuyên suốt để minh họa quá trình nâng cấp chuỗi giá trị.
Theo Báo cáo Thị trường Cà phê tháng 8/2026 của Tổ chức Cà phê Quốc tế (ICO), Việt Nam đã vượt Brazil để trở thành quốc gia xuất khẩu cà phê hòa tan lớn nhất thế giới trong tháng này. Đây là tín hiệu cho thấy dư địa gia tăng giá trị thông qua chế biến sâu của ngành cà phê.
Tuy nhiên, phần lớn kim ngạch xuất khẩu cà phê của Việt Nam vẫn đến từ cà phê nhân. Vì vậy, bên cạnh lợi thế về quy mô, yêu cầu đặt ra là nâng cấp đồng bộ chuỗi giá trị để giữ lại nhiều giá trị hơn trong nước, từ vùng nguyên liệu, chế biến, bao bì, logistics đến xuất khẩu.
Mắt xích đầu tiên là người nông dân. Trong hơn một thập kỷ triển khai NESCAFÉ Plan tại Tây Nguyên, Nestlé Việt Nam hỗ trợ các nông hộ áp dụng phương pháp nông nghiệp tái sinh, cung cấp cây giống năng suất cao và kháng bệnh, thúc đẩy tưới tiết kiệm nước, sử dụng phân hữu cơ vi sinh và ứng dụng công cụ số trong canh tác.
Theo doanh nghiệp, chương trình đã góp phần tái canh hơn 100.000 ha cà phê già cỗi, tiết kiệm 40 - 60% lượng nước tưới, giảm khoảng 20% lượng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật hóa học, đồng thời góp phần cải thiện thu nhập của nông hộ.
Không chỉ tác động đến năng suất, việc số hóa dữ liệu nông hộ và vùng nguyên liệu còn tạo điều kiện hình thành nguồn cung ổn định, đồng đều và có khả năng truy xuất nguồn gốc. Đây là nền tảng để hạt cà phê tham gia sâu hơn vào các sản phẩm chế biến có giá trị cao.
Giữ lại nhiều giá trị hơn trong nước
Sau vùng nguyên liệu, giá trị của hạt cà phê tiếp tục được nâng lên ở khâu chế biến. Nestlé Việt Nam đang ứng dụng tự động hóa, trí tuệ nhân tạo và số hóa trong kiểm soát chất lượng, đồng thời tăng sử dụng năng lượng tái tạo và các giải pháp kinh tế tuần hoàn trong sản xuất.
Theo ông Binu Jacob, chế biến sâu có thể tạo ra mức giá trị cao hơn nhiều so với xuất khẩu nguyên liệu. Tuy nhiên, dư địa nâng cấp chuỗi không chỉ nằm trong nhà máy. Bao bì, hậu cần, kho vận và các dịch vụ hỗ trợ cũng là những mắt xích mà doanh nghiệp trong nước có thể tham gia sâu hơn.
Điều này đồng thời đặt ra một cách tiếp cận khác đối với dòng vốn đầu tư nước ngoài. Bên cạnh quy mô vốn, đóng góp dài hạn còn nằm ở khả năng chuyển giao tiêu chuẩn, công nghệ và nâng cao năng lực cho các nhà cung cấp trong nước, từ chất lượng, an toàn thực phẩm đến chuyển đổi số và ESG.
Khi đáp ứng được các tiêu chuẩn quốc tế, doanh nghiệp Việt không chỉ trở thành nhà cung cấp cho một tập đoàn mà có thể tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu và tiếp cận những thị trường có giá trị cao.
Ở khâu xuất khẩu, các yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường quốc tế cũng có thể trở thành động lực nâng sức cạnh tranh. Khả năng truy xuất nguồn gốc và đáp ứng Quy định chống phá rừng của Liên minh châu Âu (EUDR), thay vì chỉ được nhìn nhận như một rào cản kỹ thuật, có thể trở thành lợi thế nếu doanh nghiệp và vùng nguyên liệu chuẩn bị sớm.
Nền tảng của quá trình này là dữ liệu nông hộ, bản đồ vùng trồng và khả năng truy xuất đã được số hóa, đi cùng sự liên kết chặt chẽ giữa doanh nghiệp với người trồng cà phê.
“Phát triển bền vững chỉ thực chất và bền lâu khi gắn liền với lợi ích kinh tế thiết thực của từng mắt xích trong chuỗi giá trị, từ nông dân, nhà máy đến các doanh nghiệp nằm trong chuỗi giá trị. Một doanh nghiệp không thể đi một mình trên hành trình phát triển bền vững”, ông Binu Jacob nhấn mạnh.
Theo Tổng Giám đốc Nestlé Việt Nam, một hệ sinh thái bền vững cần nâng cao năng lực đồng bộ cho các chủ thể trong chuỗi, từ đáp ứng tiêu chuẩn trong nước đến những yêu cầu khắt khe của thị trường quốc tế. Những tiêu chuẩn cao vì vậy không chỉ là thách thức mà còn tạo sức ép để doanh nghiệp Việt nâng năng lực, gia tăng giá trị và từng bước vươn ra thị trường thế giới.
Sau hơn ba thập kỷ hoạt động tại Việt Nam, Nestlé Việt Nam hiện là một trong những doanh nghiệp thu mua và chế biến cà phê lớn trong nước, đồng thời triển khai nhiều chương trình gắn sản xuất nông nghiệp với mục tiêu phát triển bền vững.