Ngành điều Việt Nam chỉ hưởng phần hạn chế nếu không chế biến sâu

Chiếm phần nhỏ trong giá bán lẻ hạt điều

Tại Hội nghị Điều quốc tế Việt Nam lần thứ 15 năm 2026 ở Hồ Tràm, TP.HCM, yêu cầu chuyển từ tăng trưởng về sản lượng sang gia tăng giá trị đã được đặt ra với ngành điều Việt Nam.

Những năm gần đây, ngành điều Việt Nam vẫn đang có xu hướng tăng mạnh về sản lượng xuất khẩu. Theo ông Phạm Văn Công, Chủ tịch Hiệp hội Điều Việt Nam (VINACAS), năm 2025, Việt Nam xuất khẩu khoảng 798.000 tấn nhân điều, thu về trên 5,4 tỷ USD, cao nhất từ trước đến nay. Việt Nam duy trì vị trí là quốc gia chế biến và xuất khẩu nhân điều lớn nhất thế giới trong 19 năm liên tiếp, chiếm trên 80% tổng sản lượng nhân điều xuất khẩu toàn cầu.

Tuy nhiên, chính sách thuế quan thay đổi, rào cản thương mại gia tăng, chi phí sản xuất, logistics và tài chính biến động đang tác động đến toàn chuỗi giá trị. Ông Công cho rằng, nếu ngành điều Việt Nam tiếp tục bán sản phẩm chế biến đơn giản, giá trị tạo ra sẽ bị giới hạn và ngành vẫn chịu ảnh hưởng lớn từ thị trường.

Một câu hỏi đang được đặt ra với ngành điều Việt Nam là mỗi tấn nhân đều xuất khẩu sẽ tạo ra bao nhiêu giá trị?

Phân tích về vấn đề này, ông Phùng Văn Sâm, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Hanfimex Việt Nam, cho biết, để có một gói hạt điều rang trên kệ siêu thị ở châu Âu, hạt điều đã đi qua nhiều công đoạn: Hạt điều thô (RCN) → Nhân điều → Rang, tẩm vị, đóng gói → Bơ hạt, sữa hạt, đồ ăn nhẹ → Bán lẻ, xây dựng thương hiệu.

Thế mạnh hiện nay của ngành điều Việt Nam tập trung ở chế biến nhân điều và xuất khẩu dạng hàng rời. Vì vậy, doanh nghiệp chế biến điều Việt Nam có thể chỉ nhận được phần hạn chế trong giá bán lẻ cuối cùng. Trong khi đó, phát triển sản phẩm, đổi mới hương vị, xây dựng thương hiệu và phân phối mới mở ra cơ hội để các doanh nghiệp thu được giá trị cao hơn từ hạt điều.

Theo ông Sâm, xuất khẩu nhân điều trắng chủ yếu cạnh tranh bằng chất lượng, chi phí và giao hàng, khiến doanh nghiệp phụ thuộc vào giá hàng hóa và quyền thương lượng của người mua. Trong đó, áp lực ngày càng gia tăng từ các quốc gia có nguồn nguyên liệu điều. Campuchia và các nước sản xuất điều ở châu Phi đang phát triển năng lực chế biến trong nước. Xu hướng này có thể làm gia tăng cạnh tranh về thu mua điều thô, biên lợi nhuận chế biến và thị trường xuất khẩu.

Chế biến sâu để nâng cao giá trị hạt điều

Để giữ vững vị thế, ông Phạm Văn Công đề nghị các doanh nghiệp điều Việt Nam đầu tư mạnh hơn vào công nghệ chế biến sâu, phát triển điều chiên rang, tẩm gia vị, hạt hỗn hợp, snack và các sản phẩm thực phẩm sử dụng nhân điều. Nhu cầu thực phẩm tốt cho sức khỏe, tiện lợi và thân thiện với môi trường đang tạo cơ hội cho ngành điều.

Sự chuyển đổi này đòi hỏi doanh nghiệp chủ động nghiên cứu sản phẩm, xây dựng thị trường và quan hệ khách hàng. Theo ông Phùng Văn Sâm, mục tiêu cần hướng đến là bán sản phẩm thành phẩm, giải pháp thực phẩm và tối đa hóa giá trị trên mỗi đơn vị nguyên liệu.

Chế biến sâu gắn với xây dựng thương hiệu đang là hướng đi của một số doanh nghiệp trong ngành điều hoặc có sử dụng hạt điều làm nguyên liệu, điển hình như Dan On Foods. Thời gian qua, doanh nghiệp này đẩy mạnh kết nối từ nguồn cung đến kệ hàng, trong đó có những khâu như chế biến, rang, đóng gói dưới thương hiệu doanh nghiệp hoặc đối tác và phân phối.

Ông Ôn Dân Khương, Chủ tịch Tập đoàn Dân Ôn (Dan On Foods), chia sẻ “Chúng tôi không cạnh tranh về giá. Chúng tôi tạo ra giá trị thông qua chất lượng và các quan hệ đối tác chiến lược”.

Ở góc độ xúc tiến thương mại, ông Trần Ngọc Hải, đại diện Cục Xúc tiến thương mại, Bộ Công Thương, đề nghị ngành điều Việt Nam chuyển từ xuất khẩu sản phẩm thô sang xuất khẩu thương hiệu và chế biến sâu, từ đó đưa thương hiệu điều Việt Nam hiện diện trực tiếp trên kệ siêu thị tại các thị trường lớn.

Trước những thách thức cạnh tranh ngày càng lớn, chuyển đổi không còn chỉ là một lựa chọn để tăng trưởng; đó là một yêu cầu cấp thiết về chiến lược với ngành điều Việt Nam. Ông Phùng Văn Sâm nhấn mạnh "Khi các lợi thế chế biến truyền thống đối mặt với những thách thức ngày càng lớn, ngành điều Việt Nam phải chuyển từ tối đa hóa sản lượng sang tối đa hóa giá trị trên mỗi đơn vị nguyên liệu".