Nghiên cứu Anh chỉ ra khoảng trống pháp lý bảo vệ nguồn lợi thủy sản

Nghiên cứu được thực hiện bởi Tiến sĩ I-Ju Chen, giảng viên Luật Kinh tế quốc tế tại Đại học Exeter, tập trung đánh giá vai trò của các quy định quốc tế trong bảo vệ nguồn lợi thủy sản và những hạn chế của Hiệp định của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) về trợ cấp thủy sản (FSA).

Nghiên cứu đánh giá FSA mang lại nhiều kỳ vọng trong việc quản lý hoạt động trợ cấp thủy sản, một trong những nguyên nhân góp phần làm suy giảm nguồn lợi thủy sản trên toàn cầu. Tuy nhiên, hiệp định vẫn chưa giải quyết được một số vấn đề quan trọng.

Một trong những hạn chế là FSA chưa đưa ra định nghĩa đầy đủ về trợ cấp thủy sản, trong đó có các khoản trợ cấp dành cho nhiên liệu. Bên cạnh đó, cơ chế giải quyết tranh chấp của hiệp định được đánh giá là phức tạp và khó vận hành.

FSA được WTO thông qua năm 2022 sau quá trình đàm phán và sửa đổi kéo dài, chính thức có hiệu lực từ ngày 15/9/2025. Hiệp định nhằm giải quyết tình trạng khai thác thủy sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU), hạn chế khai thác quá mức nguồn lợi thủy sản và củng cố vai trò của các Tổ chức Quản lý Nghề cá Khu vực (RFMO).

Theo nghiên cứu, FSA là một bước tiến đáng chú ý khi đưa mục tiêu bền vững môi trường vào một hiệp định của WTO. Đây là hiệp định đầu tiên của WTO đặt mục tiêu bảo vệ môi trường ở vị trí cốt lõi, qua đó cho thấy các mục tiêu về môi trường có thể được lồng ghép vào hệ thống luật pháp quốc tế vốn tập trung nhiều vào thương mại.

Tiến sĩ I-Ju Chen nhận định FSA có những ưu điểm nhất định so với các quy định quốc tế khác về nghề cá, bởi hiệp định tập trung vào tác động của trợ cấp thủy sản đối với tình trạng suy giảm nguồn lợi thủy sản trên toàn cầu.

Tuy nhiên, nghiên cứu cũng chỉ ra rằng các quy định quốc tế về nghề cá hiện nay vẫn có những giới hạn nhất định. Dù đã góp phần thúc đẩy quản lý bền vững thông qua việc xác lập quyền và nghĩa vụ đối với các quốc gia và ngư dân, hiệu quả của các quy định vẫn bị hạn chế bởi cơ chế thực thi mang tính tự nguyện.

Từ những phân tích trên, nghiên cứu kết luận rằng cộng đồng quốc tế cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp lý về nghề cá bằng nhiều quy định chuyên biệt, có sự phối hợp với nhau và với luật biển quốc tế hiện hành. Cách tiếp cận này được kỳ vọng tạo cơ sở pháp lý chặt chẽ hơn để kiểm soát trợ cấp, hạn chế khai thác quá mức và bảo vệ nguồn lợi thủy sản trên toàn cầu.