Nhiều nước lo tích trữ lương thực, Việt Nam có lợi thế gì hướng tới xuất khẩu 100 tỷ USD nông sản?

(Dân trí) - Trong khi nhiều quốc gia tăng cường tích trữ lương thực nhằm đề phòng tình huống khẩn cấp, Việt Nam vẫn duy trì nguồn cung nông sản dồi dào, phục vụ nội địa và xuất khẩu.

Lúa gạo dồi dào, doanh nghiệp chủ động dự trữ hàng xuất khẩu

Trao đổi với Dân trí, ông Nguyễn Cao Khải, Giám đốc HTX Nông nghiệp Tiến Thuận (TP Cần Thơ), cho biết khoảng 10 ngày nữa, HTX sẽ bắt đầu thu hoạch vụ lúa Thu Đông trên diện tích hơn 500ha.

Theo ông Khải, thời tiết năm nay tương đối thuận lợi, đặc biệt trong giai đoạn lúa làm đòng. Lượng mưa ít hơn năm trước giúp cây lúa sinh trưởng tốt, năng suất dự kiến đạt 6,5-7 tấn/ha, cao hơn mức 6-6,5 tấn/ha của vụ trước.

Không chỉ năng suất tăng, giá lúa Thu Đông năm nay cũng ở mức khá tốt so với những năm trước. Hiện, giá lúa OM 5451 dao động 7.200-7.300 đồng/kg, trong khi giống OM 18 đạt khoảng 7.500 đồng/kg.

Dù không ký hợp đồng bao tiêu từ đầu vụ, đến nay thương lái và doanh nghiệp đã đặt cọc thu mua phần lớn sản lượng lúa của nông dân. Theo ông Khải, với mặt bằng giá hiện tại, bà con có thể yên tâm hơn về đầu ra so với một số vụ trước.

Sau khi kết thúc thu hoạch, nông dân sẽ cho đất nghỉ khoảng 20 ngày trước khi tiếp tục xuống giống vụ Đông Xuân theo đúng lịch thời vụ.

Về nguy cơ hạn hán, xâm nhập mặn trong vụ tới, ông Khải cho biết các bản tin dự báo thời tiết hiện chưa ghi nhận nguy cơ ảnh hưởng đáng kể đến khu vực sản xuất của HTX. Ngoài ra, nhờ nguồn nước phục vụ sản xuất được cung cấp từ sông Hậu, nông dân tương đối chủ động trong việc tưới tiêu, hạn chế rủi ro do xâm nhập mặn.

Thông tin từ Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA), tính đến cuối tháng 9, Việt Nam đã xuất khẩu hơn 6,3 triệu tấn gạo, đạt trị giá hơn 3 tỷ USD.

Dù sản lượng và giá xuất khẩu có giảm so với cùng kỳ năm 2025, thị trường đã xuất hiện những tín hiệu khởi sắc từ tháng 10 vừa qua. Giá gạo xuất khẩu tăng kéo theo không khí giao dịch trong nước sôi động hơn.

Tại Đồng bằng sông Cửu Long, hoạt động thu mua, dự trữ lúa gạo phục vụ nhu cầu tiêu dùng và xuất khẩu những tháng cuối năm đang diễn ra khá nhộn nhịp.

Bà Dương Thanh Thảo, Giám đốc Công ty cổ phần Gạo Ông Thọ, cho biết doanh nghiệp đã chủ động thu mua, dự trữ nguyên liệu từ sớm nhằm bảo đảm nguồn cung cho thị trường trong nước và xuất khẩu.

Riêng để phục vụ thị trường Tết năm nay, doanh nghiệp đã thu mua khoảng 2.000 tấn lúa, đồng thời dự trữ thêm khoảng 1.000 tấn hàng hóa khác.

Theo bà Thảo, nhờ chuẩn bị nguồn hàng từ trước, doanh nghiệp không lo thiếu nguyên liệu. Ngược lại, lượng lúa đã đặt mua và liên kết thu mua khá lớn khiến công ty phải tính toán phương án tiêu thụ, giải phóng hàng kịp thời.

Về tình hình sản xuất, bà Thảo cho biết một số địa phương tại An Giang và Đồng Tháp đã bắt đầu thu hoạch lúa Thu Đông, trong khi nhiều khu vực khác đang ở giai đoạn lúa trổ đòng. Nguồn cung dự kiến sẽ tăng mạnh khi bước vào chính vụ thu hoạch.

Từ tháng 11 âm lịch đến tháng 2-3 năm sau, sản lượng lúa thu hoạch được dự báo tăng dần, đặc biệt khi vụ Đông Xuân bước vào giai đoạn thu hoạch rộ. Đây là vụ sản xuất cung cấp sản lượng lúa lớn nhất trong năm.

Với diễn biến này, bà Thảo khẳng định Việt Nam hoàn toàn có khả năng bảo đảm nguồn cung lúa gạo từ nay đến cuối năm, đáp ứng cả nhu cầu tiêu dùng trong nước lẫn xuất khẩu.

Đề cập đến diễn biến giá gạo, bà Thảo nhận định xu hướng tăng tích trữ lương thực tại nhiều quốc gia đang thúc đẩy nhu cầu nhập khẩu, qua đó tác động đến giá lúa gạo trên thị trường thế giới.

Theo bà, đợt tăng giá vừa qua một phần xuất phát từ nhu cầu thu mua lớn của các doanh nghiệp nước ngoài. Nhiều tàu hàng và doanh nghiệp quốc tế đang tìm đến Việt Nam để mua gạo với số lượng lớn, góp phần đẩy giá thị trường tăng lên.

Cùng quan điểm, ông Phạm Thái Bình, Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần Nông nghiệp công nghệ cao Trung An (TP Cần Thơ) cho rằng, từ nhiều năm nay, lúa gạo Việt Nam “chỉ lo thừa, không lo thiếu”.

Theo ông Bình, hằng năm Việt Nam có lượng gạo dư thừa dành cho xuất khẩu khoảng 6-7 triệu tấn, thậm chí có năm đạt 7-8 triệu tấn. Sau khi đáp ứng nhu cầu trong nước, nguồn cung vẫn còn đáng kể để phục vụ thị trường quốc tế.

“Mục tiêu của ngành lúa gạo Việt Nam trong thời gian tới không phải tiếp tục chạy theo sản lượng mà là giảm tỷ trọng gạo chất lượng thấp, tăng sản lượng gạo chất lượng cao, qua đó nâng cao giá trị hạt gạo Việt Nam”, ông Bình nói.

Việt Nam hướng tới xuất khẩu 100 tỷ USD nông sản

Không chỉ ghi nhận tín hiệu tích cực từ các vùng sản xuất và doanh nghiệp, số liệu của Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng cho thấy nguồn cung lương thực trong nước tiếp tục được duy trì ở mức cao.

Tính đến cuối tháng 10, cả nước đã thu hoạch gần 37 triệu tấn lúa, năng suất bình quân tăng 1,2% so với cùng kỳ năm trước.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, thời tiết tương đối thuận lợi giúp các địa phương tập trung thu hoạch lúa vụ Mùa, gieo cấy lúa vụ Thu Đông và chuẩn bị đất sản xuất các loại cây trồng vụ Đông 2026-2027.

Ước tính đến cuối tháng 10, cả nước đã gieo cấy khoảng 6,9 triệu ha lúa, bằng 96,4% so với cùng kỳ năm trước. Diện tích lúa đã thu hoạch đạt khoảng 5,8 triệu ha, với sản lượng gần 37 triệu tấn, bằng 98% cùng kỳ năm trước. Đáng chú ý, năng suất lúa bình quân ước đạt 63,3 tạ/ha, tăng 1,2%.

Theo ông Nguyễn Hoàng Đan, Phó Cục trưởng Cục Chuyển đổi số (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), ngoài lúa, các loại cây lương thực khác cũng duy trì diện tích sản xuất tương đối ổn định.

Diện tích gieo trồng ngô cả nước đến ngày 20/10 ước đạt 826.300ha, trong khi diện tích khoai lang ước đạt 73.400ha, tương đương cùng kỳ năm trước.

Cùng với cây lương thực, cà phê Việt Nam cũng bắt đầu bước vào niên vụ mới từ giữa tháng 10. Trước đó, niên vụ 2025-2026 khép lại với dấu mốc chưa từng có của ngành cà phê Việt Nam khi xuất khẩu khoảng 1,8 triệu tấn, thu về 8,5 tỷ USD, mức cao nhất từ trước đến nay.

Bước sang niên vụ 2026-2027, Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA) dự báo sản lượng cà phê Việt Nam đạt 32,5 triệu bao, tăng khoảng 2,5% so với vụ trước. Trong đó, sản lượng robusta được dự báo đạt 31,4 triệu bao.

Theo số liệu của Cục Hải quan Việt Nam, tính đến giữa tháng 10, Việt Nam đã xuất khẩu gần 228.600 tấn hồ tiêu với kim ngạch thu về 1,5 tỷ USD, tăng 16,7% về lượng và 12,2% về kim ngạch so với cùng kỳ năm ngoái. Với tốc độ tăng trưởng như hiện tại, kim ngạch xuất khẩu hồ tiêu của Việt Nam trong năm nay có thể đạt mức cao kỷ lục mới, vượt qua con số 1,66 tỷ USD của năm 2025.

Với hạt điều, Việt Nam tiếp tục duy trì vị thế số 1 thế giới về xuất khẩu nhân điều trong suốt 19 năm liên tiếp, cung cấp khoảng 80% thị phần nhân điều xuất khẩu toàn cầu. Năm nay, dự kiến xuất khẩu hạt điều của Việt Nam tiếp tục tăng trưởng, hướng tới kim ngạch trên 5 tỷ USD.

Theo TS Đặng Kim Sơn, chuyên gia kinh tế, nguyên Viện trưởng Viện Chính sách và Chiến lược phát triển nông nghiệp nông thôn, từ một quốc gia nhập khẩu lương thực, Việt Nam đã trở thành một trong những cường quốc xuất khẩu nông sản bên cạnh việc đảm bảo an ninh lương thực quốc gia.

Trong nhiều năm liên tiếp, xuất khẩu nông sản của Việt Nam tăng trưởng tích cực và đang hướng tới mục tiêu đạt 100 tỷ USD kim ngạch (năm 2025, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam đạt 70,09 tỷ USD) trong thời gian tới.

Theo ông, ngành nông nghiệp vẫn phải đối mặt với nhiều khó khăn như sản xuất nhỏ lẻ còn chiếm tỷ trọng lớn, yêu cầu của thị trường ngày càng khắt khe và những thay đổi trong hệ thống tổ chức.

Tuy vậy, từ nền tảng bảo đảm an ninh lương thực quốc gia và duy trì nguồn nông sản dồi dào cho xuất khẩu, Việt Nam có nhiều lợi thế để hướng tới mục tiêu kim ngạch 100 tỷ USD/năm.

“Với quyết tâm đổi mới đột phá và thay đổi phương thức phát triển, bên cạnh mục tiêu an ninh lương thực, Việt Nam hoàn toàn có thể đạt mục tiêu xuất khẩu 100 tỷ USD nông sản, thậm chí đạt sớm hơn thời hạn đề ra”, ông Sơn nhận định.