'Nho nhà giàu' xanh tốt trên đồi cằn

Ở vùng bán sơn địa Xuân Du (Thanh Hóa), những triền đồi từng bị xem là đất khó đang dần mang diện mạo mới. Dưới những mái nhà màng, nho sữa Hàn Quốc và nho Kyoho Nhật Bản sinh trưởng xanh tốt, mở ra hướng sản xuất mới cho người dân địa phương. Chủ nhân mô hình là anh Hoàng Văn Tuấn, hiện là Trưởng phòng Kinh tế xã Xuân Du.

Điểm đáng chú ý của trang trại không chỉ là việc đưa giống nho cao cấp về trồng trên vùng đất bán sơn địa mà còn ở cách anh Tuấn lấy khoa học kỹ thuật làm nền tảng cho sản xuất. Từ nhà màng, hệ thống tưới tự động đến quy trình chăm sóc được chuyển giao từ Hàn Quốc, các công đoạn đều hướng tới kiểm soát tốt sinh trưởng, nâng chất lượng và giá trị nông sản.

Đưa công nghệ vào từng gốc nho

Nhớ lại những ngày đầu cải tạo vùng đồi hoang hóa, anh Tuấn cho biết điều trăn trở là làm sao biến đất kém hiệu quả thành sinh kế có giá trị. Sau quá trình tìm hiểu, anh cùng anh Quách Văn Sự mạnh dạn chọn nho sữa Hàn Quốc và nho Kyoho Nhật Bản để phát triển theo hướng sản xuất hàng hóa.

Đây là những giống nho chưa phổ biến tại Thanh Hóa, đòi hỏi vốn đầu tư lớn và quy trình chăm sóc nghiêm ngặt. Hai anh đã vay vốn ngân hàng, huy động thêm từ người thân gần 2 tỷ đồng để đầu tư nhà màng, hệ thống tưới tự động và các hạng mục phục vụ sản xuất cho khoảng 1.500 gốc nho.

Với cây nho, theo anh Tuấn không thể chăm sóc theo kiểu “nhớ gì làm nấy”. Từ tỉa cành, cắt lá đến các công đoạn chăm sóc đều phải đúng chu kỳ, đúng thời điểm. Chỉ cần sai một khâu kỹ thuật, quá trình sinh trưởng và khả năng cho quả của cây có thể bị ảnh hưởng.

Nhận thức rõ điều đó, trang trại đã đầu tư mua trọn gói quy trình kỹ thuật của Hàn Quốc, đồng thời tiếp nhận hướng dẫn của kỹ sư nông nghiệp người Hàn Quốc. Sau gần 1 năm chăm sóc, lứa nho đầu tiên đã cho thu hoạch.

Đây là bước chuyển quan trọng trong tư duy sản xuất của anh Tuấn: không chỉ chọn giống cây có giá trị mà phải làm chủ quy trình kỹ thuật để phát huy được giá trị của giống.

Hệ thống nhà màng tạo môi trường sản xuất chủ động hơn, hạn chế tác động bất lợi của thời tiết, hệ thống tưới tự động giúp kiểm soát khâu cung cấp nước cho cây. Cùng với đó, quy trình chăm sóc bài bản giúp giảm dần sự phụ thuộc vào kinh nghiệm cảm tính.

Anh Tuấn và cộng sự còn tìm tòi kỹ thuật để chuyển đổi một số diện tích nho có hạt sang nho không hạt. Công nghệ cũng được đưa vào quản lý trang trại. Dù đảm nhiệm công việc Trưởng phòng Kinh tế xã, anh Tuấn vẫn có thể theo dõi mô hình thông qua các ứng dụng công nghệ, hệ thống camera giám sát và tưới nước tự động. Nhờ đó, việc quản lý sản xuất chủ động hơn, phù hợp với điều kiện vừa làm công tác chuyên môn vừa duy trì sản xuất.

Mô hình tạo niềm tin cho bà con

Nếu khoa học kỹ thuật là nền tảng để cây nho phát triển thì thị trường là thước đo hiệu quả của mô hình.

Ngay từ những vụ đầu, sản phẩm của trang trại đã nhận được những đơn đặt hàng từ hệ thống thực phẩm sạch Bác Tôm và Amway. Công ty cổ phần EMI Nhật Bản cũng tìm đến tận vườn để tìm hiểu, đặt hàng.

Theo anh Tuấn, lứa đầu cho sản lượng khoảng 2 tấn. Từ vụ thứ hai, năng suất đạt 10 - 15 tấn/lứa. Với giá bán khoảng 300.000 - 400.000 đồng/kg, sau khi trừ chi phí, mô hình mang lại lợi nhuận đáng kể. Nếu sản phẩm tiếp cận được thị trường xuất khẩu, giá trị kinh tế còn có khả năng tăng lên.

Để một sản phẩm nông nghiệp cao cấp nâng được giá trị, sản xuất tốt thôi chưa đủ. Theo hướng phát triển của trang trại, các khâu thu hoạch, phân loại, đóng gói và bảo quản cũng cần được tổ chức khoa học, tạo thành quy trình xuyên suốt từ vườn đến thị trường.

Đây là vấn đề có ý nghĩa đặc biệt với nho sữa và các loại nông sản giá trị cao. Chất lượng quả phải được duy trì đồng đều, hạn chế tổn thất sau thu hoạch và đáp ứng yêu cầu của các hệ thống phân phối.

Anh Tuấn từng bắt đầu với khoản vay 5 triệu đồng để nhận đất đồi trồng đào phai. Trong quá trình sản xuất, anh nhiều lần gặp thất bại. Có năm thời tiết bất thuận khiến đào nở sớm, công sức chăm sóc gần như mất trắng. Nhưng thay vì bỏ cuộc, anh tiếp tục học hỏi kỹ thuật, tìm kiếm thị trường và điều chỉnh cách làm.

Chính những trải nghiệm ấy giúp anh hiểu sản xuất nông nghiệp muốn bền vững phải dựa trên tri thức. Đối với cây trồng mới, càng không thể làm theo phong trào mà phải nghiên cứu kỹ thuật, kiểm soát quy trình và chủ động tìm đầu ra.

Hiện nay, với công việc là Trưởng phòng Kinh tế xã Xuân Du, anh Tuấn thường xuyên tiếp xúc với những người dân đang tìm hướng phát triển sản xuất. Người hỏi về kỹ thuật, người cần tư vấn vốn, người quan tâm đầu ra. Những kinh nghiệm từ trang trại vì thế trở thành vốn thực tế để anh chia sẻ với bà con.

Đối với anh, giá trị của mô hình không chỉ nằm ở thu nhập mà còn ở khả năng tạo niềm tin cho người dân. Khi nhìn thấy một diện tích đất đồi có thể cho ra sản phẩm giá trị cao nhờ ứng dụng kỹ thuật, người dân sẽ có thêm cơ sở để mạnh dạn thay đổi cách sản xuất.

Những mái nhà màng giữa vùng đồi Xuân Du vì thế không chỉ che mưa, che nắng cho cây nho. Đó còn là hình ảnh cho sự chuyển đổi tư duy sản xuất từ phụ thuộc vào tự nhiên sang chủ động kiểm soát quy trình, từ sản xuất dựa nhiều vào kinh nghiệm sang sản xuất dựa trên kỹ thuật, từ bán sản phẩm đơn thuần sang hướng tới xây dựng chuỗi giá trị.