Nỗi niềm nơi thủ phủ sầu riêng: [Bài 2] Giấc mơ dưới mái kho tạm

‘Khát**’ kho bãi hợp pháp**

Chị Nguyễn Thị Nga, chủ vựa thu mua sầu riêng tại xã Cuôr Đăng, tỉnh Đắk Lắk cho biết, vào mùa thu hoạch, số lượng sầu riêng chị thu mua từ các nhà vườn là rất lớn, có khi lên tới hàng chục tấn. Nhưng không phải khi nào việc xuất bán cũng gặp thuận lợi, nhiều thời điểm hàng tồn nhiều và cần một nhà kho kiên cố để tập kết, bảo quản và sơ chế.

Trước đây, chị Nga có dựng một kho tạm trên đất rẫy bên đường tránh Buôn Ma Thuột. Tuy nhiên, sau khi được ban tự quản của thôn tuyên truyền và do sợ bị phạt nên 2 năm trước chị Nga đã tự tháo dỡ nhà kho. Những vụ sầu riêng gần đây, sau khi thu mua chị phải gửi nhờ ở chòi canh rẫy của dân hoặc tập kết ở khu đất trống ven đường và phủ bạt.

“Những năm thời tiết thuận lợi và hàng lưu thông tốt thì có lãi. Còn nếu gặp mưa kéo dài hoặc sầu riêng không xuất bán được, không có kho bảo quản thì sầu sẽ nhanh hỏng, coi như lỗ vốn. Năm ngoái tôi bị lỗ gần 300 triệu”, chị Nga chia sẻ.

Cùng cảnh ngộ như chị Nga là trường hợp của anh Trịnh Văn Quý ở phường Buôn Ma Thuột. Đầu năm 2026 anh Quý thuê lại một khu đất rẫy của người dân tại xã Ea Drăng và chuẩn bị tôn thép, thuê thợ để làm nhà kho chứa sầu riêng. Nhưng sau biết được đất nông nghiệp không được phép xây dựng nên anh Quý đành chịu mất tiền cọc thuê đất và phải bán tháo vật liệu.

Nhiều năm nay, anh Trịnh Văn Quý buôn sầu riêng theo kiểu “trao tay”, nghĩa là mua của các nhà vườn và bán lại cho các chủ vựa có kho, bãi. “Mình không có kho chứa nên không dám liều trữ hàng, đành buôn bán theo lối cò con”, anh Quý cho biết.

Tại xã Cuôr Đăng, ngoài một số trường hợp tự tháo dỡ kho bãi trái phép như chị Nguyễn Thị Nga, vẫn còn nhiều chủ vựa tiếp diễn vi phạm. Theo UBND xã Cuôr Đăng, trong thời gian gần đây tình hình vi phạm trật tự trên địa bàn xã có chiều hướng gia tăng, đã xảy ra nhiều trường hợp xây dựng trái phép trên đất nông nghiệp.

Trước tình hình đó, UBND xã Cuôr Đăng đã yêu cầu Phòng Kinh tế chủ trì, phối hợp với Công an xã và ban tự quản các thôn, buôn thường xuyên kiểm tra, quản lý trật tự xây dựng trên địa bàn xã, đặc biệt tại tuyến đường Hồ Chí Minh đoạn tránh phía đông Buôn Ma Thuột và dọc tuyến quốc lộ 14; kịp thời phát hiện, tham mưu UBND xã kiên quyết xử lý theo quy định của pháp luật những trường hợp xây dựng nhà ở, kho bãi trái phép trên đất nông nghiệp, xây dựng không có giấy phép xây dựng và xây dựng không đúng nội dung trong giấy phép xây dựng đã được cấp.

Phải tính đường dài

Ông Lê Anh Trung, Chủ tịch Hiệp hội Sầu riêng Đắk Lắk cho rằng, sự phát triển nhanh của các kho lạnh, kho đóng hàng và bãi container trong thời gian qua phản ánh sức hút rất lớn của ngành sầu riêng Đắk Lắk cũng như nhu cầu thực tế của hoạt động xuất khẩu.

Tỉnh Đắk Lắk hiện là vùng sản xuất sầu riêng lớn nhất Việt Nam với trên 45.000 ha, sản lượng dự kiến năm 2026 đạt khoảng 500.000 tấn. Mỗi năm, hàng trăm nghìn tấn sầu riêng được thu mua, sơ chế, đóng gói và vận chuyển đến các cửa khẩu hoặc các cảng biển để xuất khẩu. Tuy nhiên, phần lớn các kho bãi hiện nay được hình thành theo nhu cầu thị trường, chưa được quy hoạch đồng bộ.

Theo ông Trung, hiện nay nhiều doanh nghiệp, thương lái và đơn vị logistics tự thuê đất để xây dựng kho lạnh, điểm tập kết hàng hóa và bãi container gần vùng nguyên liệu nhằm giảm chi phí vận chuyển và rút ngắn thời gian thu mua. Đây là tín hiệu tích cực cho thấy ngành hàng đang phát triển mạnh, nhưng đồng thời cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết về quy hoạch hạ tầng logistics tập trung để bảo đảm phát triển bền vững trong dài hạn.

Về phía Sở NN-MT tỉnh Đắk Lắk, bà Đặng Thị Thủy, Phó Giám đốc Sở cho biết, trong những năm gần đây sản lượng sầu riêng của tỉnh Đắk Lắk tăng trưởng mạnh, kéo theo nhu cầu lớn về kho lưu trữ, sơ chế và bãi đỗ xe container phục vụ xuất khẩu. Tuy nhiên, phần lớn kho hàng, bãi đỗ xe container sầu riêng được hình thành trên đất nông nghiệp (chủ yếu đất trồng cây lâu năm) hoặc đất ở nông thôn, không phù hợp với mục đích sử dụng đất, không được cơ quan có thẩm quyền cho phép chuyển mục đích sử dụng đất.

Thực tế, những chủ vựa sầu riêng như chị Nguyễn Thị Nga hay anh Trịnh Văn Quý có nhu cầu cấp thiết về kho, bãi để phục vụ công việc kinh doanh. Điều họ mong muốn là sự hỗ trợ, hướng dẫn từ địa phương và các ngành chức năng về quy hoạch, về điều kiện chuyển đổi mục đích sử dụng đất và các điều kiện cần thiết khác để xây dựng kho bãi.

“Khi có hành lang pháp lý rõ ràng và được hỗ trợ kịp thời, các cơ sở sẽ yên tâm đầu tư lâu dài, vừa phục vụ hoạt động kinh doanh hiệu quả, vừa bảo đảm trật tự, an toàn và phù hợp với quy hoạch của địa phương”, chị Nguyễn Thị Nga bày tỏ.

Từ năm 2025 đến nay, Sở Xây dựng Đắk Lắk đã yêu cầu các địa phương không cho phép xây dựng kho thu mua, sơ chế nông sản trên đất ở, mà phải bố trí trên đất thương mại dịch vụ phù hợp với quy hoạch.