Nông dân Đắk Lắk hiến kế 'gỡ vướng' mã số vùng trồng sầu riêng

Gần trưa 14/10, sau chương trình trao bồn chứa nước phục vụ người dân trước mùa khô, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp cùng ông Nguyễn Thiên Văn, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đắk Lắk và lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường đến thăm vườn sầu riêng của một hộ thuộc Hợp tác xã Sản xuất Dịch vụ Nông nghiệp Thăng Tiến, xã Ea Phê.

Nông dân đề xuất mã vùng trồng sầu riêng ở tầm “vĩ mô”

Tại vườn, đoàn công tác trao đổi với ông Nguyễn Quang, chủ hộ có 2ha đất sản xuất, về những vướng mắc khi cấp mã số vùng trồng. Ông Quang đề nghị việc lấy mẫu đất, lá và kiểm tra vật tư nông nghiệp phải bảo đảm thực chất, cho kết quả chính xác để nông dân có căn cứ chăm sóc vườn cây.

Ông cũng lưu ý nhiều sản phẩm có cùng hoạt chất nhưng khác tên thương mại, khiến người dân khó nhận diện và lựa chọn. Theo ông, cần chuẩn hóa thông tin về hoạt chất, tên thương mại, nhà sản xuất, đồng thời nâng độ tin cậy của kết quả kiểm tra để người trồng biết rõ sản phẩm đang sử dụng.

Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp đánh giá cao các kiến nghị, cho rằng đây là những vấn đề ở tầm vĩ mô, liên quan đến quản lý vật tư nông nghiệp, minh bạch thông tin sản phẩm và hiệu quả kiểm tra trên thực tế.

Từ đầu vào sản xuất, ông Lê Tấn Dũng, Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Giám đốc Hợp tác xã Sản xuất Dịch vụ Nông nghiệp Thăng Tiến, nêu bài toán tổ chức vùng nguyên liệu. Theo ông, cấp mã số mới là bước đầu; để duy trì mã và đáp ứng yêu cầu xuất khẩu, các hộ phải tuân thủ quy trình, ghi chép nhật ký canh tác và phối hợp với hợp tác xã kiểm soát chất lượng.

Theo số liệu hợp tác xã cung cấp, vùng nguyên liệu có tiềm năng liên kết hơn 4.000ha, diện tích đang tổ chức sản xuất khoảng 452ha, trong đó 150ha đã được cấp mã số vùng trồng. Hợp tác xã ứng dụng công nghệ số để quản lý diện tích, quy trình sản xuất, thông tin kiểm tra đất, nước và nhật ký canh tác; đồng thời hướng đến hoàn thiện điều kiện về cơ sở đóng gói, cấp đông và kết nối đối tác xuất khẩu.

Tuy nhiên, giá sầu riêng biến động khiến việc duy trì liên kết giữa các hộ gặp khó. Một số hộ bán cho thương lái khác dù đã tham gia xây dựng vùng nguyên liệu, ảnh hưởng đến khả năng tập hợp sản lượng và giữ cam kết với đối tác.

“Bài toán không dừng ở việc cấp được bao nhiêu mã số, mà còn là làm sao để các hộ cùng tuân thủ quy trình, hợp tác xã duy trì được vùng nguyên liệu và doanh nghiệp liên kết ổn định với người trồng”, ông Dũng kiến nghị.

Mở rộng mã số phải đi cùng quản lý chất lượng

Bà Nguyễn Thị Kim Oanh, Chủ tịch UBND xã Ea Phê, cho biết việc cấp mã số vùng trồng cần đi cùng hướng dẫn người dân hoàn thiện hồ sơ, thực hiện đúng quy trình và cập nhật thông tin sản xuất. Chính quyền cấp xã cần nắm chắc diện tích, chủ thể sản xuất để phối hợp với cơ quan chuyên môn quản lý, duy trì điều kiện vùng trồng.

Theo số liệu địa phương công bố cuối tháng 8/2026, Đắk Lắk có khoảng 44.000ha sầu riêng, sản lượng niên vụ dự kiến 500.000 tấn; hơn 410 mã số vùng trồng với diện tích khoảng 11.000ha và 73 cơ sở đóng gói được cấp mã.

Từ ngày 7/8 đến 7/9/2026, tỉnh triển khai cao điểm “30 ngày đêm” số hóa, chuẩn hóa và kết nối dữ liệu mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói. Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, nhóm ưu tiên gồm 280 mã số vùng trồng với khoảng 7.500ha và 42 cơ sở đóng gói đủ điều kiện xuất khẩu trong niên vụ 2026. Ngoài ra, 338 mã số vùng trồng với khoảng 6.500ha đang được cập nhật dữ liệu, hơn 93 cơ sở đóng gói hoàn thiện hồ sơ đề nghị cấp mới.

Ở mốc cuối tháng 7/2026, có 165 hồ sơ mã số vùng trồng đang chờ phía Trung Quốc phê duyệt. Nếu được thông qua, diện tích đủ điều kiện xuất khẩu dự kiến đạt khoảng 12.500ha, tương đương 41% diện tích sầu riêng đang cho thu hoạch.

Ông Nguyễn Thiên Văn, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đắk Lắk, cho rằng những kiến nghị từ người sản xuất cho thấy cần tháo gỡ vướng mắc về mã số vùng trồng từ từng khâu cụ thể, gồm kiểm nghiệm đất, lá, kiểm soát chất lượng vật tư nông nghiệp, chuẩn hóa dữ liệu và tổ chức vùng nguyên liệu.

“Tỉnh sẽ tiếp tục kết nối hệ thống truy xuất nguồn gốc, đẩy nhanh việc hoàn thiện hồ sơ để mở rộng diện tích đủ điều kiện xuất khẩu, đồng thời bảo đảm các vùng trồng duy trì quy trình sản xuất theo yêu cầu”, ông nói.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp nhấn mạnh mã số vùng trồng không đơn thuần là thủ tục hành chính phục vụ xuất khẩu, mà còn là công cụ quản lý vùng sản xuất, kiểm soát chất lượng và truy xuất nguồn gốc nông sản. Vì vậy, việc cấp mã cần đi cùng chuẩn hóa dữ liệu, giám sát quy trình canh tác và duy trì các điều kiện sản xuất theo yêu cầu của thị trường nhập khẩu.

“Những kiến nghị từ thực tế sản xuất như minh bạch thông tin vật tư, bảo đảm kết quả kiểm nghiệm và tăng cường liên kết vùng nguyên liệu là cơ sở để nhìn nhận hiệu quả quản lý mã số một cách toàn diện hơn”, Thứ trưởng nhìn nhận.

Diện tích sầu riêng lớn, mã vùng trồng chưa nhiều

Năm 2026, cả nước ước có 200.000ha sầu riêng, trong đó 129.500ha cho sản phẩm, sản lượng dự kiến 2,08 triệu tấn. Đến tháng 7, Việt Nam có hơn 1.200 mã số vùng trồng và 120 mã số cơ sở đóng gói sầu riêng xuất khẩu sang Trung Quốc đang hoạt động. Trong 7 tháng đầu năm, xuất khẩu đạt 493.000 tấn, trị giá khoảng 950,7 triệu USD.

Tây Nguyên và Duyên hải Nam Trung Bộ chiếm 54,7% diện tích, 45,8% sản lượng sầu riêng cả nước. Trong 5 tháng cuối năm 2026, Đắk Lắk, Lâm Đồng và Gia Lai dự kiến thu hoạch tổng cộng 858.000 tấn.