Nông dân Indonesia thoát nghèo bằng hạt cà phê đặc sản

Tại những vùng cao nguyên ở Indonesia, câu chuyện thoát nghèo bền vững nhờ cà phê của người nông dân không bắt đầu từ những khoản trợ cấp vô điều kiện.

Tất cả khởi nguồn từ một lộ trình hỗ trợ năng lực canh tác, tổ chức sản xuất và kết nối thị trường.

Hạt cà phê và bộ đồng phục cho con

Tọa lạc ở độ cao từ 600 đến 1.400m so với mực nước biển, Nagari Sirukam là làng quê truyền thống của người bản địa vùng cao nguyên Minangkabau, tỉnh Tây Sumatra, Indonesia.

Hạt cà phê đặc sản đã giúp những nông dân nghèo như ông Pak Nomek, 46 tuổi, thực sự đổi đời.

Trước năm 2019, cuộc đời Pak Nomek chỉ gói gọn trong hai chữ "bế tắc".

Ông từng dồn hết vốn liếng trồng cao su nhưng cây chết sạch, vụ mùa thất bát hoàn toàn.

Đường cùng, ông đành đi nhặt củi thuê: mỗi ngày băng qua 8 km đồi dốc đứng từ sáng sớm đến tối mịt, rướm máu chân chỉ để đổi lấy 25.000 Rp (khoảng 40.000 VNĐ) cho 100 bó củi.

Cơn mưa rừng có thể khiến số củi ấy đứt hàng, đồng nghĩa với việc gia đình đứt bữa.

Bước ngoặt đến khi ông tham gia Hợp tác xã Solok Sirukam Sepakat. Từ một thợ nhặt củi trắng tay, ông được cầm tay chỉ việc, học bài bản từng kỹ thuật chăm sóc cà phê theo tiêu chuẩn mới.

Thành quả của vụ thu hoạch đầu tiên không chỉ giúp ông mua được bộ đồng phục mới cho con trai vào cấp 2, mà còn đưa hạt cà phê quê nhà vươn ra thế giới.

Khi gửi sang Hà Lan kiểm định, hạt cà phê của nhóm ông đã đạt số điểm ấn tượng 86/100 với những nốt hương độc bản của chuối, sầu riêng, quế và hoa nhài.

Từ thợ nhặt củi ngày nào, Pak Nomek nay đã có thể tự hào nhìn sản phẩm của mình đi khắp châu Âu.

Câu chuyện của ông được Dompet Dhuafa, tổ chức nhân đạo và phát triển sinh kế phi lợi nhuận uy tín của Indonesia, kể lại trong một bài viết năm 2022.

Đây là minh chứng tiêu biểu cho hiệu quả của Solok Sirukam Coffee Village Program, chương trình trao quyền kinh tế cộng đồng do tổ chức này khởi xướng.

Cuộc "cách mạng" hái cà phê

Từ vùng cao Sumatra, mô hình sinh kế lan sang Sinjai, huyện miền núi thuộc tỉnh Nam Sulawesi, cách thành phố cảng Makassar sầm uất chừng năm giờ xe chạy.

Đất đai nơi đây màu mỡ nhờ tro núi lửa, nhưng nông dân địa phương vốn quen thuộc với kỹ thuật "hái tuốt", nghĩa là dùng tay tuốt sạch cả cành trong một lần kéo. Thói quen này khiến quả xanh lẫn lộn với quả chín, làm tụt giảm nghiêm trọng chất lượng cà phê đầu ra.

Hai thanh niên trong làng, Ramly và Mail, sau thời gian bươn chải và học hỏi ở thủ đô Jakarta, đã quyết định trở về, quyết tâm thay đổi thói quen cũ để tăng chất lượng cà phê quê nhà.

Bằng sự kiên trì và phương pháp tiếp cận gần gũi, Ramly và Mail đã từng bước thuyết phục, hướng dẫn bà con tầm quan trọng của kỹ thuật hái chọn lọc: chỉ thu hoạch những quả đã chín đỏ mọng để đạt chất lượng hạt tốt nhất và tối ưu hóa sản lượng.

Khi nhận ra giá trị thực sự của phương pháp canh tác mới, người dân đã hoàn toàn bị thuyết phục.

Từ mức giá rẻ mạt 2.500 Rupiah (khoảng 4.000 đồng) mỗi lít, hạt cà phê của bà con lập tức tăng vọt lên 8.500 Rupiah (khoảng 13.500 đồng) một lít.

(Trong thương mại truyền thống tại một số vùng của Indonesia, sản lượng cà phê thu hoạch được đo bằng đơn vị thể tích chuẩn gọi là "Bambu", tương đương khoảng 2 lít, hay chừng 1,2 kg quả cà phê tươi).

Ramly và Mail đã chứng minh hiệu quả của Chương trình phát triển kinh tế cà phê Pattongko, do Dompet Dhuafa xây dựng nhằm khai quật tiềm năng nông nghiệp bản địa thông qua việc trao quyền cho cộng đồng bằng các sáng kiến bền vững.

Hơn 50 hộ dân đang tham gia chương trình này. "Bà con không chỉ học cách thu hoạch hạt cà phê tốt nhất, mà từ những vụ mùa ấm no, ước mơ đưa con vào giảng đường đại học cũng bắt đầu nhen nhóm", đại diện chương trình nói.

Sinh ra trong gia đình bốn đời gắn bó với rẫy cà phê Sirukam (Tây Sumatra), Yogi Aria Dinata từng nghe cha mẹ xót xa dặn các con ra thành phố tìm việc để thoát nghèo.

Các anh chị em của anh lần lượt rời quê, bỏ lại mảnh vườn một héc ta vắng bóng người canh tác. Yogi cũng ra thành phố, nhưng theo một cách khác. Anh tham gia khóa đào tạo barista của Dompet Dhuafa và làm việc tại quán Pilantrokopi ở Padang, ngày ngày trực tiếp pha chế hạt cà phê nhập từ quê nhà Sirukam.

"Một ngày không xa, tôi sẽ trở lại chính đồi cà phê của cha, áp dụng những kiến thức hiện đại để phát triển trang trại gia đình và mang lại lợi ích bền vững cho cả cộng đồng", anh trải lòng.