Nông dân Nhật Bản chuyển sang làm việc ban đêm vì nắng nóng khắc nghiệt

Khi mặt trời lặn, nhà kính của Motoaki Iijima (nông dân 36 tuổi ở phía bắc Tokyo, Nhật Bản) lại sáng lên như một chiếc đèn lồng. Trong ánh đèn, ông cùng các công nhân bắt đầu miệt mài thu hoạch những bông đồng tiền màu hồng và cam, thay vì làm việc dưới cái nắng ban ngày khắc nghiệt đến mức có thể gây chết người.

Khi các đợt nắng nóng ngày càng dữ dội biến, nông dân Nhật Bản - từ người trồng hoa, măng tây đến các hộ chăn nuôi - buộc phải thay đổi lịch làm việc, chuyển sang ban đêm và sáng sớm để tránh cái nóng gay gắt, bảo vệ mùa màng, vật nuôi và sức khỏe.

Iijima đã chuyển trang trại trồng lúa hàng thế kỷ của gia đình tại thị trấn nông thôn Nikko thành trang trại hoa cách đây một thập kỷ. Ba mùa hè trước, sau khi một lao động bán thời gian bị sốc nhiệt khi hái hoa hướng dương trong nhà kính, ông quyết định chuyển giờ làm sang ban đêm.

Quyết định này ngày càng trở nên cần thiết khi nhiệt độ ngoài trời tại khu vực thường xuyên vượt 35°C, còn bên trong nhà kính có thể lên tới hơn 40°C. Giờ đây, Iijima làm việc suốt đêm và chỉ dừng lại khi nắng nóng trở lại vào sáng hôm sau.

“Khoảng thời gian lúc chạng vạng thực sự rất quý giá. Đó là lúc chúng tôi có thể ở ngoài trời,” ông nói. “Chúng tôi dần trở thành những người hoạt động về đêm. Đó là cách bảo vệ cơ thể và cuối cùng là bảo vệ tính mạng của mình”.

Gánh nặng đối với nông dân cao tuổi

Năm 2024, nắng nóng cực đoan khiến 59 lao động nông nghiệp tại Nhật Bản tử vong, cao hơn gấp đôi so với năm 2021. Theo khảo sát của Hiệp hội Khí tượng Nhật Bản thực hiện năm ngoái, khoảng 60% nông dân trong độ tuổi 20-50 cho biết họ từng bị sốc nhiệt hoặc biết người từng gặp tình trạng này. Gần 60% cũng đã điều chỉnh giờ làm, bắt đầu sớm hơn hoặc muộn hơn để tránh thời điểm nắng nóng gay gắt.

“Chúng tôi phải chạy đua với thời gian”, ông Miyoko Asada, 68 tuổi, lao động nông nghiệp, chia sẻ.

Theo Lancet Countdown, nhóm nghiên cứu theo dõi tác động của biến đổi khí hậu đối với sức khỏe, chỉ riêng năm 2024, nắng nóng khiến ngành nông nghiệp Nhật Bản mất 926 triệu giờ lao động, tương đương thời gian người lao động không thể làm việc an toàn ngoài đồng.

Tính trên tất cả các ngành, số giờ lao động bị mất do nắng nóng gần như tăng gấp đôi so với mức trung bình trong những năm 1990, kéo theo khoảng 46 tỷ USD thu nhập bị mất, tương đương khoảng 1% GDP của Nhật Bản.

Để thích nghi, công nhân tại trang trại của Iijima hiện bắt đầu làm việc sớm hơn tới hai giờ. Lao động kỳ cựu Miyoko Asada, 68 tuổi, có mặt tại trang trại ngay sau khi mặt trời mọc.

“Chúng tôi phải chạy đua với thời gian,” bà nói, nhanh chóng cắt những bông cúc tây màu tím cùng tám người khác trên cánh đồng rộng lớn, trước khi cái nóng trở nên khắc nghiệt.

Lịch làm việc lúc nửa đêm của người chăn nuôi gia cầm

Cách đó vài thị trấn, người chăn nuôi gia cầm Tetsuya Usuba cũng đang phải tìm cách thích nghi với nắng nóng. Sáu mùa hè trước, ông mất hơn 500 con gà đẻ do sốc nhiệt trong một đợt nắng nóng kéo dài ba ngày. Trải nghiệm đó vẫn ám ảnh ông. Khi ấy, Usuba và cha phải dùng một chiếc xe nâng gắn thùng lớn để đưa những con gà chết ra khỏi chuồng.

Giờ đây, ông duy trì lịch làm việc lúc nửa đêm. Đèn tại hai chuồng gà tự động bật lúc 2h30 sáng, đánh thức 4.400 con gà được nuôi trong lồng để chúng ăn trước khi cái nóng ngột ngạt khiến chúng mất cảm giác thèm ăn.

Usuba đã lắp thêm quạt, phun nước lên mái kim loại của chuồng và bổ sung axit citric vào nước uống của gà. Tuy nhiên, khi nhiệt độ bất ngờ tăng trên 35°C vào tháng trước, ông vẫn mất 130 con.

“Mùa hè đã trở thành một mối đe dọa mới đối với những người chăn nuôi như chúng tôi, đáng sợ chẳng khác gì một đợt bùng phát cúm gia cầm,” người đàn ông 48 tuổi nói.

Trong một lần kiểm tra đàn gà vào buổi chiều gần đây, ông thấy nhiệt kế chỉ 33°C, nhưng nhiều con vẫn phải há mỏ để thở.

Chính phủ Nhật Bản cũng đã bắt đầu chú ý đến vấn đề này.

Các quy định mới về nơi làm việc được ban hành năm 2025 yêu cầu người sử dụng lao động xây dựng quy trình báo cáo sốc nhiệt và kế hoạch ứng phó khẩn cấp.

Nhật Bản cũng thúc đẩy các công nghệ nông nghiệp thông minh như máy bay không người lái và robot nhằm giảm thời gian người lao động phải tiếp xúc với nhiệt độ cao.

Tuy nhiên, tại trang trại của Iijima, việc thích nghi vẫn phụ thuộc phần lớn vào sức người.

Sáng sớm, công nhân khẩn trương kiểm tra những bông hoa đã thu hoạch, phát hiện những chiếc lá bắt đầu héo trước khi chất hoa lên xe tải. Lúc này chưa đến 8 giờ sáng và thời tiết vẫn còn tương đối dễ chịu.

“Nhìn này, những chiếc lá đó đã bắt đầu héo rồi,” một công nhân gọi.

Iijima dừng lại, ngước nhìn bầu trời nhiều mây. Anh biết khoảng thời gian dễ chịu sẽ không kéo dài lâu. Chẳng bao lâu nữa, cái nóng sẽ lại trở về, và cuộc chạy đua với thời gian của những người nông dân sẽ tiếp tục.