Nông nghiệp tìm “chìa khóa” tăng trưởng từ giá trị gia tăng

Khi mỗi hecta đất phải tạo ra nhiều giá trị hơn

Trong một thời gian dài, tăng trưởng nông nghiệp thường được nhìn qua những con số về sản lượng, diện tích gieo trồng hay kim ngạch xuất khẩu. Tuy nhiên, khi quỹ đất, lao động và tài nguyên ngày càng có giới hạn, cách tiếp cận này đang bộc lộ những điểm nghẽn. Bài toán đặt ra hiện nay không phải sản xuất được bao nhiêu, mà là tạo ra bao nhiêu giá trị từ mỗi hecta đất, mỗi đơn vị nguyên liệu và mỗi đồng vốn đầu tư.

Thực tế giai đoạn 2021-2025 cho thấy nông nghiệp đã hình thành nền tảng quan trọng cho quá trình chuyển đổi. Năm 2025, GDP toàn ngành tăng khoảng 4%, vượt mục tiêu đề ra; kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản tăng bình quân 10,5%/năm. Thu nhập bình quân của người dân nông thôn đạt khoảng 59 triệu đồng, tăng gần 1,5 lần so với năm 2020.

Những kết quả này cho thấy nông nghiệp không chỉ giữ vai trò bảo đảm an ninh lương thực, ổn định đời sống mà còn đang mở rộng không gian tạo giá trị cho nền kinh tế. Tuy nhiên, dư địa tăng trưởng sẽ không nằm ở việc gia tăng sản lượng bằng mọi giá, mà ở khả năng tổ chức lại sản xuất, nâng chất lượng và kiểm soát tốt hơn chuỗi giá trị.

Từ lúa gạo, cà phê, trái cây đến thủy sản và đồ gỗ, lợi thế cạnh tranh của nông sản Việt Nam ngày càng gắn với tiêu chuẩn chất lượng, thương hiệu, truy xuất nguồn gốc và khả năng đáp ứng yêu cầu của từng thị trường. Đây chính là những yếu tố quyết định giá trị sản phẩm thay vì chỉ dựa vào lợi thế chi phí thấp.

Công nghệ, chế biến và kinh tế xanh mở rộng không gian phát triển

Bước vào giai đoạn 2026-2030, mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao đặt ra yêu cầu nông nghiệp phải nâng hiệu quả sử dụng đất đai, lao động và nguồn vốn. Theo định hướng phát triển, ngành đặt mục tiêu duy trì tốc độ tăng trưởng GDP khoảng 3,6-4%/năm, nâng thu nhập cư dân nông thôn lên 2,5-3 lần so với năm 2020 và duy trì tỷ lệ che phủ rừng ở mức 42%.

Để tiến gần các mục tiêu này, chuyển đổi số, tự động hóa, trí tuệ nhân tạo, IoT và dữ liệu sản xuất cần được đưa sâu hơn vào chuỗi giá trị. Khi dữ liệu được kết nối từ vùng nguyên liệu đến nhà máy, doanh nghiệp và thị trường, việc dự báo nhu cầu, kiểm soát chất lượng, tối ưu đầu vào và truy xuất nguồn gốc sẽ hiệu quả hơn. Đây là cơ sở để giảm rủi ro sản xuất, hạn chế lãng phí và nâng sức cạnh tranh.

Trong khi đó, chế biến sâu là một hướng đi quan trọng để nông sản thoát khỏi vòng luẩn quẩn xuất khẩu nguyên liệu với giá trị gia tăng thấp. Sản phẩm được chế biến, đóng gói và xây dựng thương hiệu có thể tiếp cận phân khúc thị trường cao hơn, kéo dài thời gian bảo quản và giảm áp lực tiêu thụ theo mùa vụ. Quá trình này đồng thời tạo thêm nhu cầu về công nghiệp hỗ trợ, logistics và dịch vụ tại khu vực nông thôn.

Một dư địa khác đang được quan tâm là kinh tế xanh. Trong lĩnh vực lâm nghiệp, Việt Nam hiện đứng thứ 5 thế giới về xuất khẩu lâm sản, với sản phẩm đồ gỗ có mặt tại hơn 140 quốc gia. Năm 2025, Việt Nam bán 10,3 triệu tín chỉ carbon rừng, cho thấy giá trị kinh tế từ rừng không chỉ đến từ gỗ mà còn mở rộng sang các dịch vụ hệ sinh thái và mục tiêu giảm phát thải.

Việc tận dụng hiệu quả các FTA cũng đòi hỏi nông nghiệp phải nâng cấp toàn diện năng lực sản xuất. Ưu đãi thuế quan chỉ thực sự trở thành lợi thế khi nông sản đáp ứng các yêu cầu về an toàn thực phẩm, chất lượng, truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững.

Về dài hạn, chuyển đổi mô hình tăng trưởng sẽ quyết định khả năng hiện thực hóa mục tiêu xây dựng nền nông nghiệp hiện đại, có sức cạnh tranh cao và khu vực nông thôn văn minh, xanh, sạch, đáng sống. Khi mỗi sản phẩm tạo ra nhiều giá trị hơn, nông nghiệp không chỉ tiếp tục là trụ đỡ mà còn có thể trở thành một trong những nguồn bổ sung động lực cho tăng trưởng kinh tế.

Nam Sơn (t/h)