Nông sản Việt có thế mạnh, vì sao giao dịch phái sinh vẫn phụ thuộc sàn ngoại?

Cập nhật: 1 giờ trước

Thu ngân sách hơn 447.000 tỷ đồng, Hải quan đẩy mạnh cải cách, chống thất thu

Nông sản Việt có thế mạnh, vì sao giao dịch phái sinh vẫn phụ thuộc sàn ngoại?

VOV.VN - Có thế mạnh nông sản xuất khẩu lớn nhưng vẫn phụ thuộc sàn ngoại, Việt Nam chưa khai thác hết tiềm năng phái sinh hàng hóa. Dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh được kỳ vọng tháo gỡ điểm nghẽn này.

Sáng 11/11, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình bày Tờ trình về dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh trước Quốc hội.

Theo Tờ trình của Chính phủ, sau hơn 20 năm thực hiện Luật Thương mại năm 2005, thị trường hàng hóa phái sinh tại Việt Nam bước đầu hình thành và phát triển. Khối lượng giao dịch tập trung tăng từ khoảng 58.900 hợp đồng năm 2019 lên hơn 1,14 triệu hợp đồng năm 2024 và khoảng 1,54 triệu hợp đồng năm 2025. Giá trị giao dịch danh nghĩa bình quân đạt khoảng 7.500 tỷ đồng mỗi ngày, với 38 mặt hàng và hơn 40 loại hợp đồng được giao dịch. Hiện có 16 ngân hàng thương mại và chi nhánh ngân hàng nước ngoài được phép cung ứng sản phẩm phái sinh giá hàng hóa.

Tuy nhiên, quy mô và thanh khoản thị trường còn hạn chế; số doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh tham gia giao dịch để phòng ngừa rủi ro giá chưa nhiều. Dù có thế mạnh sản xuất, xuất khẩu nhiều mặt hàng nông sản chủ lực như cà phê, gạo, hồ tiêu, hạt điều, với kim ngạch xuất khẩu hàng hóa năm 2025 đạt gần 500 tỷ USD, Việt Nam vẫn chưa khai thác tương xứng tiềm năng trên thị trường phái sinh. Phần lớn sản phẩm hiện liên thông với các sở giao dịch nước ngoài; hợp đồng dựa trên hàng hóa thế mạnh trong nước và giá tham chiếu nội địa còn hạn chế. Hạ tầng thanh toán bù trừ, quản trị rủi ro, kho bãi, giao nhận và giám sát dữ liệu cũng chưa đồng bộ.

Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cho biết, trên thế giới, thị trường hàng hóa phái sinh phát triển mạnh, trở thành công cụ quan trọng giúp doanh nghiệp phòng ngừa rủi ro biến động giá và chủ động kế hoạch sản xuất, kinh doanh. Năm 2025, khối lượng giao dịch phái sinh niêm yết toàn cầu đạt 119,29 tỷ hợp đồng, trong đó phái sinh hàng hóa đạt khoảng 10,5 tỷ hợp đồng.

Theo Đề án phát triển thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2045, mục tiêu đến năm 2030 là đưa 10 mặt hàng sản xuất trong nước vào giao dịch, hình thành giá tham chiếu cho 3-5 mặt hàng và đạt quy mô 8-10 triệu hợp đồng mỗi năm.

Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng nhấn mạnh, Chính phủ đánh giá, pháp luật hiện hành còn phân tán, chưa hình thành khuôn khổ thống nhất cho toàn bộ hoạt động giao dịch hàng hóa phái sinh. Nhiều nội dung như giao dịch phi tập trung (OTC), tổ chức thanh toán bù trừ, cơ chế ký quỹ, xử lý mất khả năng thanh toán và giám sát thị trường chưa được quy định đầy đủ. Việc ban hành Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh là cần thiết nhằm tạo khuôn khổ pháp lý đồng bộ về tổ chức thị trường, hạ tầng giao dịch, thanh toán bù trừ và quản trị rủi ro; bảo đảm an toàn hệ thống, phòng chống thao túng, bảo vệ nhà đầu tư, thúc đẩy niêm yết hàng hóa Việt Nam, từng bước hình thành giá tham chiếu và tăng cường kết nối với thị trường quốc tế.

Dự thảo Luật gồm 8 chương, 57 điều, tập trung vào 5 nhóm chính sách. Trong đó, quy định phạm vi điều chỉnh đối với giao dịch tập trung qua Sở giao dịch hàng hóa và giao dịch phái sinh phi tập trung (OTC); phân định rõ với hoạt động mua bán hàng hóa vật chất giao ngay và các sản phẩm phái sinh thuộc lĩnh vực chuyên ngành.

Phát triển thị trường gắn với lợi thế hàng hóa Việt Nam, tạo điều kiện để doanh nghiệp, hợp tác xã và người sản xuất chủ động phòng ngừa rủi ro giá. Dự thảo cũng hoàn thiện tổ chức thị trường và hạ tầng giao dịch, thanh toán; quy định điều kiện thành lập, quyền và nghĩa vụ của Sở giao dịch hàng hóa, Trung tâm thanh toán bù trừ và các thành viên.

Theo thiết kế của dự thảo, thị trường hàng hóa phái sinh gồm giao dịch tập trung thông qua Sở giao dịch hàng hóa và giao dịch OTC thông qua tổ chức trung gian. Đáng chú ý, dự thảo quy định Trung tâm thanh toán bù trừ độc lập với Sở giao dịch hàng hóa, thực hiện chức năng thanh toán bù trừ, quản lý ký quỹ, quản trị rủi ro và bảo đảm thực hiện nghĩa vụ giao dịch.

Đối với doanh nghiệp nhà nước, dự thảo quy định được sử dụng giao dịch hàng hóa phái sinh để phòng ngừa, quản trị những rủi ro phát sinh trực tiếp từ hoạt động sản xuất, kinh doanh. Hiệu quả được đánh giá trên tổng thể các công cụ phòng ngừa và rủi ro được bảo vệ, không chỉ căn cứ vào kết quả lãi, lỗ riêng của giao dịch phái sinh.

Ngoài ra, dự thảo bổ sung các quy định về công khai thông tin, giám sát giao dịch, quản lý vị thế, ký quỹ, bảo đảm thanh toán, bảo vệ tài sản khách hàng và xử lý vi phạm. Hoạt động liên thông với thị trường nước ngoài phải đáp ứng yêu cầu về quản lý ngoại hối, thanh toán xuyên biên giới, phòng, chống rửa tiền, an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu.

Thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết,Ủy ban Kinh tế và Tài chínhtán thành sự cần thiết xây dựng Luật, đồng thời đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục hoàn thiện các quy định, bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp và thống nhất với hệ thống pháp luật. Cơ quan thẩm tra cũng lưu ý cần đánh giá kỹ các yêu cầu về quốc phòng, an ninh, quản lý ngoại hối, phòng, chống rửa tiền và tính khả thi của nguồn lực, điều kiện thi hành Luật.

Trong đó nhấn mạnh, chính sách phát triển thị trường phải gắn với mục tiêu phòng ngừa rủi ro, bảo vệ nhà đầu tư và quản trị rủi ro hệ thống. Việc tham gia thị trường hàng hóa phái sinh cần dựa trên tinh thần tự nguyện; Nhà nước không can thiệp hành chính, không bắt buộc các chủ thể giao dịch qua Sở giao dịch hàng hóa.

Theo cơ quan thẩm tra, việc bắt buộc giao dịch qua Sở có thể làm mất tính cạnh tranh của các phương thức giao dịch khác, tăng tầng nấc trung gian và chi phí xã hội. Vì vậy, cần tiếp tục nghiên cứu chính sách phát triển, chuẩn hóa và niêm yết các sản phẩm phái sinh dựa trên những mặt hàng có thế mạnh của Việt Nam, phù hợp với điều kiện thực tế của thị trường và hướng tới kết nối quốc tế.

Về tổ chức thị trường, Ủy ban đề nghị đánh giá đầy đủ mô hình doanh nghiệp nhà nước đối với Sở giao dịch hàng hóa và Trung tâm thanh toán bù trừ; tận dụng tối đa các thiết chế, hạ tầng sẵn có trên thị trường tài chính. Cơ chế quản trị cần bảo đảm tính công bằng, ổn định và độc lập giữa hai thiết chế, đồng thời kiểm soát giới hạn sở hữu, quyền chi phối và xung đột lợi ích.

Các quy định về ký quỹ, Quỹ hỗ trợ thanh toán, giới hạn vị thế, giá tham chiếu, giá thanh toán và giao nhận vật chất cũng cần tiếp tục hoàn thiện. Đối với thị trường OTC, khuôn khổ pháp lý phải tương xứng với mức độ rủi ro của từng loại giao dịch, làm rõ điều kiện tham gia, sản phẩm, ký quỹ, định giá tài sản bảo đảm, nghĩa vụ báo cáo và những trường hợp phải thực hiện bù trừ qua Trung tâm thanh toán bù trừ.

Đáng chú ý, cơ quan thẩm tra đề nghị rà soát việc phân loại nhà đầu tư, bảo đảm cơ chế bảo vệ phù hợp với mức độ rủi ro của sản phẩm và khả năng nhận diện, chịu rủi ro của từng nhóm. Tiền, tài sản ký quỹ và quyền lợi của khách hàng cần được quản lý tách biệt, an toàn, hạn chế tình trạng bất cân xứng thông tin giữa tổ chức cung cấp sản phẩm và nhà đầu tư.

Đối với doanh nghiệp nhà nước tham gia giao dịch hàng hóa phái sinh, Ủy ban đề nghị bảo đảm thống nhất với pháp luật về quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp. Cần có cơ chế bảo vệ người thực hiện đúng mục đích, đúng thẩm quyền, đúng quy định, nhưng không tạo ra khoảng miễn trừ đối với hành vi vụ lợi, đầu cơ hoặc vi phạm pháp luật.

Ủy ban Kinh tế và Tài chính cũng lưu ý, hoàn thiện cơ chế giám sát, cảnh báo sớm, phòng ngừa và xử lý các hành vi thao túng, sử dụng thông tin nội bộ, gian lận. Các biện pháp can thiệp khẩn cấp phải có điều kiện, thẩm quyền, thời hạn và cơ chế kiểm soát rõ ràng. Việc xử lý rủi ro cần đủ nhanh, đủ mạnh để bảo vệ hệ thống, ngăn ngừa hiệu ứng dây chuyền, đồng thời bảo đảm quyền tài sản hợp pháp của nhà đầu tư.

Từ khóa: nông sản, Giao dịch hàng hóa phái sinh, Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh, thị trường phái sinh Việt Nam, phòng ngừa rủi ro giá, nông sản Việt Nam

Thể loại: Kinh tế

Tác giả: vân hồng/vov.vn

Nguồn tin: VOVVN

Bình luận

Nông sản Việt có thế mạnh, vì sao giao dịch phái sinh vẫn phụ thuộc sàn ngoại? - Cổng thông tin đài tiếng nói Việt Nam