Nông sản Việt đối diện phép thử mới - Tạp chí Kinh tế

Nông sản Việt đối diện phép thử mới
Thứ sáu 20/11/2026 14:38
e-ISSN 3093-3501
Nhiều thị trường nhập khẩu gia tăng kiểm soát an toàn thực phẩm và kiểm dịch động, thực vật (SPS), nông sản Việt Nam đối diện yêu cầu khắt khe về dư lượng hóa chất, kiểm dịch và truy xuất nguồn gốc. Những thay đổi này đòi hỏi doanh nghiệp chuyển từ ứng phó với quy định sang chủ động kiểm soát chất lượng ngay từ vùng nguyên liệu, nếu muốn duy trì thị trường xuất khẩu.
| Ảnh minh họa có sự hỗ trợ bởi AI. |
Sầu riêng vào diện kiểm soát tăng cường
Theo Văn phòng SPS Việt Nam (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), trong nửa cuối tháng 10/2026, các thành viên Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) đã công bố 30 thông báo mới về SPS, trong đó có 14 dự thảo và 16 quy định đã có hiệu lực. Diễn biến này cho thấy các thị trường nhập khẩu tiếp tục điều chỉnh, siết chặt yêu cầu về dư lượng hóa chất, kiểm dịch và an toàn thực phẩm đối với hàng nông sản.
Các quy định mới không chỉ đặt ra yêu cầu đối với sản phẩm cuối cùng mà còn mở rộng kiểm soát đến toàn bộ quá trình sản xuất. Nguồn gốc nguyên liệu, mã số vùng trồng, điều kiện canh tác và khả năng truy xuất từng lô hàng trở thành những tiêu chí quan trọng. Chỉ cần sản phẩm vượt ngưỡng dư lượng hoặc không đáp ứng yêu cầu kiểm dịch, doanh nghiệp có thể đối mặt với nguy cơ bị từ chối nhập khẩu, dù đã hoàn tất các điều kiện thương mại khác.
Áp lực tuân thủ càng rõ nét khi xuất khẩu nông sản tiếp tục tăng trưởng. Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trong 10 tháng năm 2026, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 63,02 tỷ USD, tăng 8% so với cùng kỳ năm 2025. Trong đó, nhóm nông sản đạt 32,65 tỷ USD, tăng 3,9%.
| Theo Lệnh số 10 ngày 1/9/2026 của Bộ Chính sách Nông nghiệp và Lương thực Ukraina (có hiệu lực từ ngày 16/10/2026), sầu riêng tươi hoặc ướp lạnh có xuất xứ Việt Nam, mã hàng hóa 0810 60 00 00, được đưa vào diện kiểm soát tăng cường về dư lượng thuốc bảo vệ thực vật khi nhập khẩu vào Ukraina. |
Quy mô xuất khẩu ngày càng mở rộng cũng đồng nghĩa với việc rủi ro từ những thay đổi chính sách tại thị trường nhập khẩu có thể ảnh hưởng lớn hơn đến doanh nghiệp và vùng nguyên liệu. Vì vậy, SPS không còn đơn thuần là khâu kiểm tra tại cửa khẩu mà cần được kiểm soát xuyên suốt từ sản xuất, thu hoạch, sơ chế đến chế biến và xuất khẩu.
Điển hình như Lệnh số 10 ngày 1/9/2026 của Bộ Chính sách Nông nghiệp và Lương thực Ukraina (có hiệu lực từ ngày 16/10/2026) quy định, sầu riêng tươi hoặc ướp lạnh có xuất xứ Việt Nam, mã hàng hóa 0810 60 00 00, được đưa vào diện kiểm soát tăng cường về dư lượng thuốc bảo vệ thực vật khi nhập khẩu vào Ukraina.
Quy định này đòi hỏi doanh nghiệp xuất khẩu sầu riêng phải kiểm soát chặt hơn việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật tại vùng trồng, tuân thủ thời gian cách ly và chủ động lấy mẫu kiểm nghiệm trước khi xuất khẩu. Đồng thời, nhật ký canh tác, thông tin vùng trồng, cơ sở đóng gói và kết quả kiểm nghiệm cần được lưu trữ, đối chiếu đồng bộ để bảo đảm khả năng truy xuất nguồn gốc khi phát sinh yêu cầu từ cơ quan kiểm soát nhập khẩu.
Không chỉ dư lượng hóa chất, các biện pháp kiểm dịch thực vật cũng tiếp tục được nhiều thị trường điều chỉnh. Liên minh châu Âu (EU) đề xuất bổ sung nấm Fusarium oxysporum f. sp. cubense Tropical Race 4 (tác nhân gây bệnh héo vàng trên chuối) vào danh mục sinh vật gây hại thuộc diện kiểm dịch. Trong khi đó, Hàn Quốc thông báo bổ sung 36 loài sinh vật gây hại vào danh mục kiểm dịch, dự kiến áp dụng trong nửa đầu năm 2027.
Những thay đổi này cho thấy hàng rào kiểm dịch ngày càng được thiết lập chặt chẽ hơn, không chỉ tập trung vào việc phát hiện dịch hại trên sản phẩm nhập khẩu mà còn đặt ra yêu cầu phòng ngừa từ khâu sản xuất. Doanh nghiệp vì thế cần tăng cường giám sát vùng nguyên liệu, kiểm soát nguy cơ dịch bệnh và phối hợp với người sản xuất để đáp ứng các tiêu chuẩn của từng thị trường.
| Nhiều thị trường nhập khẩu tiếp tục điều chỉnh giới hạn tối đa MRL, đặt xuất khẩu nông sản Việt Nam trước sức ép mới. Ảnh minh họa có sự hỗ trợ bởi AI. |
Chủ động đối diện với phép thử SPS mới
Bên cạnh kiểm dịch, nhiều thị trường tiếp tục điều chỉnh giới hạn tối đa dư lượng thuốc bảo vệ thực vật (MRL), đặt ra yêu cầu mới đối với nông sản nhập khẩu.
Tại Nhật Bản, ba dự thảo sửa đổi MRL đối với các hoạt chất Tiadinil, Fenazaquin và 1,3-Dichloropropene đã được công bố. Đáng chú ý, Nhật Bản đề xuất hạ MRL Fenazaquin trên chanh dây xuống còn 0,01 mg/kg, có thể ảnh hưởng đến doanh nghiệp xuất khẩu mặt hàng này.
Australia đề xuất tăng MRL Cyazofamid trong củ gừng từ 0,01 lên 0,1 mg/kg và Metalaxyl trên dâu tây từ 0,6 lên 2 mg/kg. Trong khi đó, New Zealand dự kiến sửa đổi MRL đối với 7 hợp chất, đồng thời loại bỏ propamocarb khỏi danh mục được phép sử dụng.
| Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trong 10 tháng năm 2026, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 63,02 tỷ USD, tăng 8% so với cùng kỳ năm 2025. Trong đó, nhóm nông sản đạt 32,65 tỷ USD, tăng 3,9%. Quy mô xuất khẩu ngày càng mở rộng cũng đồng nghĩa với việc rủi ro từ những thay đổi chính sách tại thị trường nhập khẩu có thể ảnh hưởng lớn hơn đến doanh nghiệp và vùng nguyên liệu. Vì vậy, SPS không còn đơn thuần là khâu kiểm tra tại cửa khẩu mà cần được kiểm soát xuyên suốt từ sản xuất, thu hoạch, sơ chế đến chế biến và xuất khẩu. |
Ở nhóm chất ô nhiễm, Ma Cao (Trung Quốc) ban hành Quy định hành chính số 27/2026, sửa đổi 165 mức giới hạn kim loại nặng trong thực phẩm, trong đó 92 mức được điều chỉnh hoặc bổ sung. Các chất kiểm soát gồm asen, cadimi, chì, thủy ngân và thiếc. Quy định có hiệu lực từ ngày 1/4/2027.
Thổ Nhĩ Kỳ cũng cập nhật điều kiện kiểm dịch đối với một số loại gỗ nhập khẩu, đồng thời giảm giới hạn nitrit, nitrat trong một số nhóm thực phẩm và loại bỏ một số phụ gia khỏi danh mục được phép sử dụng.
Tại Anh, biện pháp khẩn cấp phòng, chống bệnh lở mồm long móng được áp dụng từ ngày 27/10/2026, hạn chế nhập khẩu một số sản phẩm động vật từ các quốc gia, vùng lãnh thổ chưa được công nhận an toàn dịch bệnh.
Các động thái này cho thấy tiêu chuẩn nhập khẩu ngày càng khác biệt giữa các nước thành viên WTO, từ giới hạn dư lượng, danh mục hóa chất đến điều kiện kiểm dịch. Nếu chậm cập nhật, doanh nghiệp có thể đối mặt với nguy cơ hàng bị ách tắc, phát sinh chi phí kiểm nghiệm, lưu kho hoặc mất cơ hội xuất khẩu.
Đáng chú ý, nhiều dự thảo SPS vẫn đang trong thời gian tiếp nhận ý kiến đến tháng 12/2026. Nhật Bản, EU và Ukraina nhận góp ý đến ngày 29/12; Hàn Quốc và một số dự thảo của EU đến ngày 27/12; Australia đến ngày 24/12 và New Zealand đến ngày 19/12. Đây là cơ hội để doanh nghiệp, hiệp hội ngành hàng Việt Nam phản ánh vướng mắc và đề xuất điều chỉnh trước khi quy định được ban hành.
Trước những thay đổi của hàng rào SPS, doanh nghiệp cần theo dõi sát các quy định theo từng thị trường, từng mặt hàng; thường xuyên cập nhật giới hạn dư lượng, chất ô nhiễm và yêu cầu kiểm dịch để kịp thời điều chỉnh quy trình sản xuất.
Theo Văn phòng SPS Việt Nam, doanh nghiệp cần đặc biệt chú ý đến các thông báo đang trong giai đoạn dự thảo. Đây là thời điểm để cơ quan quản lý, hiệp hội và doanh nghiệp nghiên cứu, đóng góp ý kiến trước khi quy định chính thức được ban hành. Nếu chậm cập nhật, chỉ điều chỉnh khi quy định đã có hiệu lực, doanh nghiệp có thể phát sinh chi phí, thậm chí đối mặt với nguy cơ gián đoạn đơn hàng. Vì vậy, kiểm soát chất lượng ngay từ khâu sản xuất, thay vì xử lý khi phát sinh vi phạm, là giải pháp quan trọng để bảo vệ thị trường và nâng cao sức cạnh tranh cho nông sản Việt Nam.
Nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam tiếp tục tăng trưởng mạnh với kim ngạch từ đầu năm đến ngày 15/11 đạt 541 tỷ USD, tăng 38,2% so với cùng kỳ năm 2025.
Dù 10 tháng năm 2026, kim ngạch xuất khẩu dệt may Việt Nam đạt 39,84 tỷ USD, tăng 3,9% so với cùng kỳ năm trước, song để đạt mục tiêu kim ngạch xuất khẩu khoảng 48 tỷ USD cả năm vẫn còn nỗ lực hơn nữa, đặc biệt trong bối cảnh thị trường phục hồi chưa đồng đều, chi phí và tiêu chuẩn gia tăng. Trao đổi với Tạp chí Kinh tế - Tài chính, ông Trương Văn Cẩm, Phó Chủ tịch Thường trực kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Dệt may Việt Nam (VITAS) đã phân tích những yếu tố quyết định giúp hoàn thành mục tiêu xuất khẩu năm 2026, đồng thời chia sẻ định hướng mở rộng thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành trong thời gian tới.
Xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam tiếp tục duy trì đà tăng trưởng ấn tượng khi kim ngạch từ đầu năm đến ngày 15/11/2026 đạt 529,26 tỷ USD, tăng 28,8% so với cùng kỳ năm 2025.
Nằm trên trục giao thương kết nối Tây Nam Trung Quốc với Việt Nam và ASEAN, Lào Cai đang từng bước chuyển lợi thế địa lý thành năng lực kết nối kinh tế. Từ đầu tư hạ tầng giao thông, xây dựng cửa khẩu thông minh đến mở rộng xúc tiến thương mại và khai thác các hiệp định thương mại tự do, địa phương hướng tới nâng cao vị thế trong chuỗi lưu chuyển hàng hóa khu vực.
Thực tế xuất khẩu cà phê trong 10 tháng năm 2026 tăng 18,1% về sản lượng nhưng giảm 5,4% về giá trị, cho thấy bài toán nâng giá trị nông sản vẫn còn nhiều thách thức. Tận dụng EVFTA, doanh nghiệp cần chuyển từ xuất khẩu thô sang chế biến sâu, đồng thời đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe về an toàn thực phẩm và phát triển bền vững của EU.
Khi kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam vượt 1.000 tỷ USD sau 10 tháng năm 2026, yêu cầu nâng cao hiệu quả giao dịch, kết nối dữ liệu và giảm chi phí xuyên biên giới ngày càng rõ nét. Hiệp định Đối tác Kinh tế số (DEPA) và Hiệp định khung về Kinh tế số ASEAN (DEFA) được kỳ vọng mở thêm không gian cho thương mại số, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu. Tuy nhiên, khả năng tận dụng cơ hội phụ thuộc vào mức độ tương thích của thể chế, hạ tầng và năng lực số trong nước.
Có lợi thế về truyền thống sản xuất và bản sắc ẩm thực, nhưng mặt hàng nước mắm của Việt Nam vẫn chưa khai thác tương xứng tiềm năng xuất khẩu. Để chinh phục những thị trường khó tính, doanh nghiệp không chỉ cần bảo đảm chất lượng sản phẩm mà còn phải chứng minh nguồn gốc nguyên liệu và minh bạch toàn bộ quy trình sản xuất.
Hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam tiếp tục ghi nhận tín hiệu tích cực trong nửa đầu tháng 11/2026 khi quy mô kim ngạch duy trì ở mức cao và cán cân thương mại tiếp tục trạng thái xuất siêu.
CEPA Việt Nam - UAE mở thêm cánh cửa cho hàng hóa, dịch vụ và dòng vốn hai nước. Nhưng ưu đãi chỉ tạo lợi thế ban đầu; năng lực đáp ứng tiêu chuẩn, hiểu thị trường và xây dựng đối tác mới quyết định cơ hội thành đơn hàng, dự án và hiện diện bền vững trên thực tế.
Thép cán nguội có xuất xứ từ Việt Nam và các nước Ấn Độ, Nhật Bản, Đài Loan (Trung Quốc), Thổ Nhĩ Kỳ xuất khẩu vào Liên minh châu Âu (EU) chịu mức thuế chống bán phá giá 16% từ ngày 17/11/2026.
Không chỉ thanh và ống nhôm, nhiều sản phẩm như cửa, khung cửa, hệ mặt dựng, lan can, bộ tản nhiệt, giá đỡ pin mặt trời, bộ phận xe đạp và ván khuôn có xuất xứ từ Việt Nam cũng nằm trong phạm vi vụ điều tra chống bán phá giá do Ấn Độ khởi xướng.
Ngày 17/11, Vietnam Report phối hợp cùng Báo VietNamNet công bố Bảng xếp hạng VNR500 - Top 500 Doanh nghiệp lớn nhất Việt Nam năm 2026. Lễ công bố năm nay đánh dấu cột mốc 20 năm VNR500 đồng hành cùng cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam, ghi nhận và tôn vinh những đầu tàu kinh tế qua các giai đoạn phát triển.
Trong bối cảnh tìm kiếm động lực tăng trưởng mới, thương mại điện tử (TMĐT) xuyên biên giới đang mở thêm dư địa cho xuất nhập khẩu, giúp hàng hóa Việt Nam tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng quốc tế, mở rộng thị trường và xây dựng thương hiệu. Đây cũng là cơ hội để nông sản chế biến, thực phẩm đặc sản, hàng thủ công mỹ nghệ và sản phẩm OCOP vượt qua giới hạn phân phối truyền thống, đóng góp vào mục tiêu thúc đẩy tăng trưởng kinh tế hai con số.
Trong 10 tháng năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Hưng Yên đạt 16,95 tỷ USD, tăng 16,1% so với cùng kỳ 2025. Riêng tháng 10, xuất khẩu vượt mốc 1 tỷ USD, tăng gần 30% so với cùng kỳ 2025, đưa mức xuất siêu của tỉnh từ đầu năm lên 1,28 tỷ USD.
Quy mô thương mại điện tử (TMĐT) Việt Nam năm 2026 ước đạt 37,2-37,8 tỷ USD, tiếp tục khẳng định vai trò ngày càng lớn trong nền kinh tế. Tuy nhiên, để chuyển hóa thành sức bật xuất khẩu, hàng Việt cần nhiều hơn những kênh bán hàng trực tuyến. Đó là sự kết nối đồng bộ giữa sản xuất, công nghệ, logistics và phân phối, hình thành hệ sinh thái đủ năng lực đưa sản phẩm Việt tiếp cận sâu hơn với thị trường quốc tế.
Theo dõi Nông Dân Việt trên Facebook
Nhận giá cà phê, hồ tiêu, sầu riêng và tin thị trường mới mỗi ngày.