Nông sản Việt vào EU: Rộng cửa thị trường, khắt khe tiêu chuẩn
Nông sản Việt vào EU: Rộng cửa thị trường, khắt khe tiêu chuẩn
Thị trường châu Âu (EU) mở ra cơ hội lớn cho hàng nông sản Việt, đặc biệt từ khi Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EU (EVFTA) đi vào thực thi. Trong 6 tháng đầu năm 2026, kim ngạch thương mại song phương đạt 41,7 tỷ USD, trong đó xuất khẩu từ Việt Nam đạt 31,8 tỷ USD, tăng 15,2%. Bên cạnh cơ hội, doanh nghiệp Việt cũng đối mặt với những thách thức không nhỏ.
Chuẩn hóa từ gốc
Theo ông Trần Phú Lữ, Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP.HCM (ITPC), nông sản, thực phẩm, đồ uống và gia vị là những nhóm hàng được đánh giá còn nhiều dư địa tại thị trường này. Nhưng để biến dư địa thị trường thành đơn hàng bền vững, doanh nghiệp phải vượt qua hệ thống tiêu chuẩn ngày càng cao.
Mặt khác, chi phí logistics cũng tác động trực tiếp đến khả năng cạnh tranh. Cuối tháng 6/2026, cước vận tải từ TP.HCM đi Bắc Âu tăng 22,7% chỉ trong một tuần, lên 5.370 USD/container 40 feet; tuyến Địa Trung Hải tăng 11,8%, lên 6.479 USD/container. Từ đó, trực tiếp bào mòn năng lực cạnh tranh của nông sản Việt.
Ông Lữ cho rằng, doanh nghiệp cần chủ động đạt chứng nhận HACCP, ISO 22000, hữu cơ, truy xuất nguồn gốc, kiểm soát chặt dư lượng hóa chất, đầu tư chế biến sâu và sử dụng bao bì thân thiện với môi trường. Để giảm áp lực logistics, doanh nghiệp cần đặt chỗ sớm, cân nhắc ký hợp đồng vận chuyển dài hạn, đa dạng tuyến và phương thức vận chuyển, đồng thời liên kết gom hàng để tối ưu chi phí.
Chủ tịch Hội Doanh nhân Việt Nam tại Pháp (ABVietFrance) Nguyễn Hải Nam cho rằng, nhiều doanh nghiệp Việt đầu tư tham gia hội chợ quốc tế, chuẩn bị gian hàng, catalogue, brochure nhưng sau sự kiện lại thiếu kiên trì theo đuổi khách hàng.
"Hội chợ chỉ là điểm khởi đầu. Muốn biến một cuộc gặp thành đơn hàng, doanh nghiệp phải chủ động duy trì liên hệ, nghiên cứu cách giới thiệu sản phẩm phù hợp với văn hóa và thói quen tiếp nhận thông tin của khách hàng Pháp", ông Nam nói.
Theo ông Nam, người tiêu dùng Tây Âu ngày càng hạn chế thực phẩm quá ngọt. Một sản phẩm được coi là “ít ngọt” tại Việt Nam vẫn có thể quá ngọt với người Pháp. Doanh nghiệp vì vậy cần nghiên cứu thị hiếu ngay từ khi xây dựng công thức, thiết kế bao bì và lựa chọn cách tiếp cận thị trường.
Ông Lê Hoàng An, Nhà sáng lập Công ty TNHH Anvan Dried Food cho rằng, để vào những thị trường khó tính như Pháp, doanh nghiệp phải kiểm soát tốt vi sinh, hóa chất và có kết quả kiểm nghiệm để chứng minh. Để làm được điều đó, cần đầu tư khoa học - công nghệ để minh bạch sản phẩm, quy trình kiểm soát chất lượng với đối tác.
Với rau quả tươi, rủi ro càng lớn do sản phẩm nhạy cảm với nhiệt độ và thời gian vận chuyển. Ông An lưu ý, nếu chuỗi lạnh không được kiểm soát xuyên suốt, biến động nhiệt độ từ nơi sản xuất đến máy bay, kho hàng và thị trường đích có thể nhanh chóng làm giảm chất lượng. Vì vậy, với những sản phẩm mà doanh nghiệp chưa đủ khả năng kiểm soát rủi ro logistics, phương án chế biến, sấy hoặc nâng khả năng bảo quản cần được cân nhắc thay cho xuất khẩu tươi.
Ông An cũng cho rằng, doanh nghiệp cần tăng liên kết thay vì mỗi đơn vị tự tìm đường vào EU. Điểm giới thiệu sản phẩm, kho hàng hoặc không gian chung tại thị trường đích có thể giúp khách hàng trực tiếp tiếp cận hàng Việt, thử các đơn hàng nhỏ trước khi tiến tới quy mô lớn.
"Mục tiêu cuối cùng là nâng vị thế “Made in Vietnam”, hạn chế tình trạng nguyên liệu Việt Nam được đưa sang nước khác chế biến, đóng gói rồi xuất khẩu dưới thương hiệu của quốc gia khác", ông An nhấn mạnh.
Pháp lý phải đi trước đơn hàng
Luật sư Chử Lan Phương, Luật sư điều hành Công ty Luật CEVEN LAW tại Paris cho rằng, doanh nghiệp phải thay đổi cách nhìn về pháp lý. Pháp lý không phải khâu kiểm tra cuối cùng sau khi đã có sản phẩm và khách hàng, mà phải được đưa vào ngay từ lúc thiết kế sản phẩm và mô hình kinh doanh.
Doanh nghiệp xuất khẩu vào Pháp phải đồng thời đáp ứng hai tầng quy định: Pháp luật chung của EU về hàng nhập khẩu, an toàn sản phẩm, môi trường, nhãn mác, bảo vệ người tiêu dùng và sở hữu trí tuệ; cùng các quy định riêng của Pháp về thông tin giá, quyền của người mua, bao bì và trách nhiệm của nhà sản xuất.
Những quy định mới như EUDR hay quy định về bao bì khiến dữ liệu nguồn nguyên liệu và thiết kế bao bì trở thành một phần của hồ sơ pháp lý. Đơn cử như EUDR liên quan đến cà phê, cao su, gỗ, cacao, dầu cọ, đậu tương và gia súc; yêu cầu chứng minh hàng hóa không có nguồn gốc từ diện tích bị mất rừng sau ngày 31/12/2020.
Quy định về bao bì và chất thải bao bì cũng cho thấy bao bì không còn đơn thuần là công cụ tiếp thị. Việc lựa chọn vật liệu, thiết kế và quản lý bao bì phải được tính ngay trong chiến lược đưa sản phẩm vào thị trường.
Hợp đồng với đối tác EU vì thế không thể chỉ quy định doanh số, lợi nhuận, lãnh thổ và thời hạn. Doanh nghiệp cần làm rõ trách nhiệm về dữ liệu, quyền sử dụng thương hiệu, hồ sơ tuân thủ, xử lý khiếu nại, thu hồi, bảo hiểm và bồi thường.
"Một sai lầm thường gặp là vừa tìm được nhà phân phối, doanh nghiệp đã trao ngay quyền độc quyền trên toàn EU", luật sư Phương nhấn mạnh và cho rằng, trước khi trao độc quyền phải thẩm định pháp nhân, chủ sở hữu, năng lực tài chính, mạng lưới khách hàng, lịch sử tranh chấp và mức độ tuân thủ.
Hợp đồng phải quy định rõ lãnh thổ, thời hạn, sản lượng đặt hàng tối thiểu, chỉ tiêu hiệu quả, trách nhiệm tiếp thị và điều kiện chấm dứt. Quyền độc quyền chỉ nên được duy trì khi đối tác đạt cam kết.
"Thực tế tranh chấp nông sản cho thấy sự chủ quan có thể khiến doanh nghiệp mất cả hàng lẫn tiền", Luật sư Phương nói và cho biết, từng tiếp nhận những trường hợp doanh nghiệp xuất khẩu trái cây sang Pháp, các đơn hàng đầu diễn ra thuận lợi nhưng ở lô tiếp theo, đối tác chậm thanh toán rồi cho rằng sản phẩm không đạt chất lượng.
Giao dịch chủ yếu được trao đổi qua ứng dụng nhắn tin, hợp đồng sơ sài, thiếu hình ảnh và chứng cứ về tình trạng hàng hóa ở từng công đoạn. Khi tranh chấp phát sinh, doanh nghiệp khó chứng minh sản phẩm đã được giao đúng chất lượng và điều kiện bảo quản.
Bài học ở đây là toàn bộ quá trình từ đóng gói, xuất kho, giao cho đơn vị vận chuyển đến khi hàng tới điểm nhận phải có dữ liệu, hình ảnh và xác nhận. Các trao đổi quan trọng cần được tổng hợp lại bằng email, gắn với hợp đồng và điều kiện thanh toán cụ thể.
Hội chợ Quốc tế Thực phẩm và Đồ uống SIAL Paris 2026 diễn ra từ ngày 17 - 21/10/2026 tại Pháp, dự kiến quy tụ hơn 7.500 đơn vị triển lãm và gần 290.000 lượt khách tham quan.
Tại sự kiện, ITPC sẽ tổ chức Cụm gian hàng chung TP.HCM, hỗ trợ doanh nghiệp trưng bày các sản phẩm nông sản, thực phẩm... uy tín, đạt chuẩn xuất khẩu, qua đó quảng bá thương hiệu Việt, kết nối đối tác và mở rộng cơ hội tiếp cận thị trường quốc tế.