Nông trại tiên phong về nông lâm kết hợp tại Anh

Giữa vùng nông nghiệp chuyên canh rộng lớn của hạt Suffolk (Anh), nông trại Wakelyns nổi bật như một "ốc đảo xanh" với những hàng cây, cánh đồng canh tác hữu cơ và hệ sinh thái phong phú. Đây không chỉ là một trang trại sản xuất nông nghiệp mà còn được xem là "phòng thí nghiệm sống" về mô hình nông lâm kết hợp, nơi thử nghiệm các phương thức canh tác bền vững suốt hơn ba thập kỷ qua.

Tuy nhiên, mô hình tiên phong này đang đối mặt với nguy cơ phải bán cho tư nhân nếu không huy động được 1,2 triệu bảng Anh (khoảng 1,6 triệu USD). Số tiền sẽ được sử dụng để chuyển Wakelyns thành một tổ chức cộng đồng hoạt động phi lợi nhuận, giúp bảo đảm khu đất được gìn giữ lâu dài.

Trang trại rộng khoảng 23 ha được hai vợ chồng Martin và Ann Wolfe mua lại vào năm 1992. Khi đó, Martin Wolfe, một nhà nghiên cứu về bệnh thực vật, mong muốn phát triển phương thức canh tác ít phụ thuộc vào thuốc bảo vệ thực vật, thuốc diệt cỏ và phân bón hóa học. Từ đó, ông xây dựng một trong những mô hình nông lâm kết hợp đầu tiên của châu Âu.

Thời điểm ấy, việc chia cánh đồng lúa mì thành hàng chục dải canh tác đan xen với các hàng cây bị nhiều người coi là ý tưởng "điên rồ". Tuy nhiên, sau hơn 30 năm, Wakelyns đã trở thành hình mẫu cho phương thức sản xuất mà Chính phủ Anh hiện khuyến khích nhân rộng. Theo kế hoạch giảm phát thải carbon, Anh đặt mục tiêu đến năm 2050 sẽ chuyển đổi khoảng 10% diện tích đất canh tác sang mô hình nông lâm kết hợp.

Tại Wakelyns, các hàng cây không chỉ tạo môi trường sống cho động vật hoang dã mà còn là nguồn thu nhập. Một số cây được trồng để lấy gỗ, số khác cho quả như táo, mận và anh đào. Đặc biệt, cây phỉ được cắt tỉa theo chu kỳ 7 năm để sản xuất cọc hàng rào truyền thống - sản phẩm luôn trong tình trạng không đủ đáp ứng nhu cầu thị trường.

Giữa các hàng cây là các luống luân canh lúa mì hữu cơ, đậu lăng, cây gai dầu cùng nhiều loại rau như khoai tây, bí và bí ngòi. Wakelyns cũng là đơn vị đầu tiên đưa đậu lăng vào sản xuất thương mại tại Anh và hiện vẫn là nơi duy nhất trồng đậu lăng đen ở quy mô thương mại.

Theo ông David Wolfe, con trai của nhà sáng lập và hiện là người điều hành trang trại cùng vợ Amanda Illing, triết lý cốt lõi của Wakelyns là "khả năng chống chịu đến từ sự đa dạng". Thay vì phụ thuộc vào một loại cây trồng, trang trại phát triển nhiều giống cây khác nhau nhằm giảm rủi ro trước biến đổi khí hậu và dịch bệnh.

Sau khi tiếp quản Wakelyns vào năm 2020, hai vợ chồng David Wolfe tiếp tục mở rộng mô hình bằng cách phát triển hệ sinh thái gồm 10 doanh nghiệp quy mô nhỏ hoạt động ngay trong trang trại. Các đơn vị này không hoạt động độc lập mà liên kết chặt chẽ với sản xuất nông nghiệp, từ tiệm bánh sử dụng nguyên liệu tại chỗ, cơ sở nuôi ong, xưởng dệt sợi gai dầu đến các tổ chức giáo dục và bảo tồn thiên nhiên.

Ông David Wolfe cho rằng mục tiêu của Wakelyns không chỉ là sản xuất lương thực mà còn tối đa hóa những giá trị mà đất đai có thể mang lại, bao gồm đa dạng sinh học, lưu trữ carbon, tạo việc làm, nâng cao sức khỏe cộng đồng và giáo dục môi trường.

Trang trại hiện là nơi sinh sống của nhiều loài chim quý hiếm như cu gáy châu Âu (turtle dove), chim sẻ vàng (yellowhammer) hay chim săn mồi hobby - những loài ngày càng hiếm gặp tại vùng nông thôn nước Anh do quá trình thâm canh nông nghiệp.

Không chỉ là điểm đến của các nhà nghiên cứu, Wakelyns còn thu hút nông dân, học sinh và du khách trong và ngoài nước đến tham quan, học tập. Các chương trình giáo dục giúp trẻ em tìm hiểu về nông nghiệp bền vững, trong khi nhiều nông dân trẻ xem đây là nơi học hỏi kinh nghiệm chuyển đổi sang mô hình canh tác thân thiện với môi trường.

Theo ông David Wolfe, mục tiêu cuối cùng là đưa quyền sở hữu trang trại về tay cộng đồng thay vì phụ thuộc vào một cá nhân hay một gia đình. Nếu huy động đủ nguồn vốn, Wakelyns sẽ được quản lý theo mô hình cộng đồng, qua đó bảo đảm các giá trị về nông nghiệp, môi trường và giáo dục tiếp tục được gìn giữ cho các thế hệ sau.

"Nếu một ngày tôi nghỉ hưu, điều khiến tôi hạnh phúc nhất là biết rằng Wakelyns vẫn tiếp tục tồn tại và phát triển như một tài sản chung của cộng đồng", ông nói.