NPAP trong giai đoạn mới: Việt Nam làm chủ

Sự kiện đánh dấu bước ngoặt quan trọng khi NPAP chuyển sang giai đoạn mới do Việt Nam dẫn dắt với cơ chế tài chính và quản trị tự chủ, nhằm thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế tuần hoàn nhựa tại Việt Nam.

Cuộc họp do Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành, Trưởng Nhóm công tác NPAP Việt Nam chủ trì. Đồng chủ trì còn có hai Phó Trưởng nhóm công tác NPAP là ông Iain Frew, Đại sứ Vương quốc Anh tại Việt Nam và bà Ramla Khalidi, Trưởng Đại diện thường trú Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) tại Việt Nam. Các đại biểu tham dự gồm đại diện Chương trình Đối tác hành động toàn cầu về Nhựa (GPAP), Ban Thư ký NPAP, đại diện cho các bộ, ngành, doanh nghiệp, tổ chức quốc tế, viện nghiên cứu và tổ chức xã hội.

5 định hướng trên nền tảng hợp tác đa bên

Chương trình Đối tác Hành động Quốc gia về Nhựa (NPAP) Việt Nam được thành lập từ năm 2020 nhằm giải quyết thách thức ô nhiễm nhựa thông qua mô hình hợp tác đa bên. Đến nay, NPAP đã quy tụ hơn 200 đối tác thành viên, kết nối các cơ quan quản lý nhà nước, khu vực tư nhân, các tổ chức phát triển, viện nghiên cứu và tổ chức xã hội xung quanh mục tiêu chung: giảm thiểu ô nhiễm nhựa và thúc đẩy xây dựng nền kinh tế tuần hoàn tại Việt Nam.

Trong giai đoạn 2025 và 6 tháng đầu năm 2026, NPAP Việt Nam đã hỗ trợ tích cực cho các cuộc đối thoại chính sách về quản lý chất thải và phân loại rác tại nguồn, đồng thời thúc đẩy thực thi cơ chế Trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR). Nhiều nghiên cứu trọng điểm đã được triển khai thành công như mô hình hệ thống đặt cọc - hoàn trả (DRS), lộ trình tài chính cho các hành động về nhựa, kết nối mạng lưới đổi mới sáng tạo, hỗ trợ lực lượng thu gom chất thải phi chính thức. Nền tảng cũng tạo diễn đàn đa bên thảo luận về tiến trình xây dựng Thỏa thuận toàn cầu về ô nhiễm nhựa của Liên hợp quốc.

Đặc biệt, Lộ trình tài chính cho các hành động về nhựa do NPAP công bố vào cuối năm 2025 đã lượng hóa khoảng trống tài chính cho quản lý chất thải nhựa tại Việt Nam ở mức khoảng 5,2-7 tỷ USD. Đây vừa là thách thức lớn, vừa mở ra không gian đầu tư rộng mở cho các đối tác trong và ngoài nước cùng tham gia hợp tác và chuyển hóa các nguồn lực.

“NPAP trong giai đoạn tới cần chuyển mạnh từ “điều phối hoạt động” sang “tạo tác động”, từ những sáng kiến riêng lẻ sang kết nối và nhân rộng các giải pháp ở quy mô hệ thống; từ huy động tài trợ cho hoạt động của Ban Thư ký sang điều phối và kết nối các nguồn lực đầu tư cho các ưu tiên quốc gia", Thứ trưởng Lê Công Thành nhấn mạnh.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành, Trưởng Nhóm công tác NPAP Việt Nam cho biết: Việt Nam đang bước vào một giai đoạn mới trong quản lý chất thải nhựa và phát triển kinh tế tuần hoàn. Do đó, cần chuẩn bị ngay từ bây giờ cho một giai đoạn phát triển mới của NPAP - giai đoạn duy trì bền vững, khi Việt Nam từng bước làm chủ hơn về thể chế, quản trị, nguồn lực và định hướng hoạt động.

Trưởng Nhóm công tác NPAP Việt Nam nêu rõ 5 trụ cột định hướng cho sự phát triển của NPAP: "Việt Nam làm chủ - Đối tác đồng hành - Doanh nghiệp tham gia - Nguồn lực đa dạng - Tác động thực chất". Thứ trưởng nhấn mạnh, NPAP không tập trung vào số lượng hoạt động mà phải hướng đến những chính sách tốt hơn, những mô hình có khả năng nhân rộng, dòng vốn đầu tư hiệu quả hơn và cuối cùng là giảm lượng nhựa thất thoát ra môi trường.

Cam kết đồng hành từ các đối tác quốc tế

Đại diện cho quốc gia đồng hành từ những ngày đầu, ông Iain Frew, Đại sứ Vương quốc Anh tại Việt Nam, Phó Trưởng nhóm công tác NPAP đánh giá cao NPAP Việt Nam đã tạo một nền tảng quy tụ đa bên tin cậy và hiệu quả.

Tháng 7 vừa qua, Nghị quyết số 20-NQ/TW ngày 28/7/2026 của Hội nghị lần thứ ba, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh đã đánh dấu sự chuyển dịch chiến lược từ việc chỉ tập trung vào kinh tế biển sang xây dựng một quốc gia biển mạnh. Bối cảnh chính sách càng làm nổi bật ý nghĩa của Chương trình NPAP với mục tiêu giảm ô nhiễm nhựa, đặc biệt là ô nhiễm nhựa đại dương. Giai đoạn tới, Việt Nam cần tối ưu hóa các nguồn lực để thực hiện lộ trình hành động với sự đóng góp từ tất cả các đối tác. Trong đó, khu vực tư nhân giữ vai trò trung tâm trong việc triển khai cơ chế EPR gắn liền với các giải pháp thực tiễn.

Theo bà Ramla Khalidi, Trưởng Đại diện thường trú UNDP tại Việt Nam, việc rút dần các nguồn tài trợ cũng là cơ hội để làm sâu sắc hơn sự làm chủ của quốc gia, củng cố mối quan hệ đối tác và đưa NPAP lên một nền tảng bền vững cho tương lai. UNDP sẽ tiếp tục đồng chủ trì Ban Thư ký NPAP cùng Bộ Nông nghiệp và Môi trường để hỗ trợ Việt Nam thực thi EPR, khơi thông nguồn vốn đầu tư tuần hoàn. Đồng thời, cập nhật Lộ trình hành động quốc gia về nhựa giai đoạn 2026-2030 theo hướng xác định rõ trách nhiệm, nhu cầu đầu tư và các tiêu chí đo lường hiệu quả thực hiện lộ trình.

Xác định các hành động cụ thể

Tại phiên thảo luận, các thành viên Nhóm công tác, các đối tác phát triển, cộng đồng doanh nghiệp và các tổ chức quốc tế đã cùng trao đổi, chỉ ra những khó khăn, thách thức hiện hữu, đồng thời đề xuất các hướng hợp tác cụ thể cho giai đoạn tới.

Một trong những nhiệm vụ trọng tâm là rà soát, cập nhật Lộ trình hành động quốc gia về nhựa giai đoạn 2026-2030, bảo đảm phù hợp với bối cảnh chính sách mới, mục tiêu của Chương trình NPAP và yêu cầu chuyển sang giai đoạn phát triển bền vững.

Lộ trình mới không chỉ là tài liệu định hướng kỹ thuật mà hướng tới trở thành khuôn khổ điều phối các chương trình, sáng kiến và nguồn lực ở cấp quốc gia. Trong dó, xác định rõ các mục tiêu ưu tiên, chương trình trọng điểm, trách nhiệm của các bên tham gia, nhu cầu nguồn lực và cơ chế theo dõi, đánh giá kết quả thực hiện.

Theo định hướng này, lộ trình đến năm 2030 sẽ được xây dựng trên cơ sở gắn kết chặt chẽ giữa các ưu tiên chính sách với nhu cầu đầu tư và thực tiễn của doanh nghiệp trong chuyển đổi sang kinh tế tuần hoàn nhựa. Lộ trình tài chính cho các hành động về nhựa sẽ được lồng ghép nhằm xác định rõ nhu cầu nguồn lực, khoảng trống đầu tư và các cơ hội huy động nguồn lực cho những lĩnh vực ưu tiên. Qua đó, NPAP từng bước chuyển từ cách tiếp cận huy động nguồn lực cho các hoạt động của Chương trình sang kết nối và điều phối các nguồn lực đầu tư phục vụ các mục tiêu quốc gia về giảm ô nhiễm nhựa và phát triển kinh tế tuần hoàn.

Trước mắt, các đại biểu cho rằng cần ưu tiên thúc đẩy thu gom và tái chế, đồng thời tiếp tục duy trì các nỗ lực dài hạn về giảm thiểu và tái sử dụng nhựa. Việc phát triển thị trường cho vật liệu tái chế, nâng cao chất lượng sản phẩm tái chế và nghiên cứu các giải pháp phù hợp đối với nhóm nhựa giá trị thấp cũng được xác định là những nội dung cần quan tâm trong thời gian tới.

Bên cạnh đó, việc thực hiện hiệu quả EPR, thúc đẩy các mô hình kinh doanh tuần hoàn, phát triển bao bì tuần hoàn, triển khai hệ thống đặt cọc – hoàn trả (DRS), tăng cường dữ liệu và giám sát về nhựa sẽ tiếp tục là những lĩnh vực cần được nghiên cứu, lựa chọn để đưa vào các chương trình, sáng kiến ưu tiên của Lộ trình mới. Theo Báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, có thể nghiên cứu xây dựng khoảng 6–8 chương trình hoặc sáng kiến trọng điểm, tập trung vào những lĩnh vực có khả năng tạo tác động lớn và có khả năng huy động sự tham gia của khu vực tư nhân.

Việc cập nhật Lộ trình cũng sẽ gắn với yêu cầu đo lường kết quả và tác động thực chất. Thay vì chỉ theo dõi số lượng hoạt động được triển khai, hệ thống theo dõi, đánh giá sẽ hướng tới đo lường những thay đổi cụ thể về chính sách, đầu tư, năng lực thu gom - tái chế và mức độ giảm ô nhiễm nhựa, qua đó tạo cơ sở để các bên cùng theo dõi tiến độ và điều chỉnh các giải pháp trong quá trình thực hiện.

Hiện nay, dự thảo Luật Bảo vệ môi trường (sửa đổi) đang trong những bước hoàn thiện cuối cùng để trình Quốc hội xem xét, thông qua tại kỳ họp tháng 10 tới. Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết sẽ tiếp thu, nghiên cứu các ý kiến đóng góp về kinh tế tuần hoàn, EPR và hệ thống phân loại chất thải tại nguồn để tiếp tục hoàn thiện dự thảo, trình Quốc hội ban hành một bộ Luật Bảo vệ môi trường phù hợp với bối cảnh phát triển hiện nay.